Trk Sosyolojisinin ve d?nce hayat?n?n en nde gelen isimlerinden olan Erzurumlu Ord.Prof. Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu ile 1960l? y?llar?n ba?lar?nda ?stanbulda tan??ma f?rsat?n? buldum. Rahmetli babam Ali S?rr? Ku?kay in?aat mteahhitli?i ile u?ra?t???ndan her y?l zellikle yaz aylar?nda in?aat malzemesi sat?n almak iin ?stanbula gidiyor ve o?u zaman beni de beraberinde gtryordu. Eminn semtinde Trbedar sokakta bulunan ve Kayserili bir ailenin sahip oldu?u Sipahi Palas otelinde kal?yorduk. Otelimiz merkezi bir konumda olup, ?stanbul K?z Lisesinin arkas?nda ve Hayat Mecmuas? biti?i?inde idi. Milliyeti Trk ayd?nlar?n?n srekli topland??? ?stanbul Muallimler Cemiyeti de otelimize ok yak?nd?. Buras? tarihi bir binayd? ve emberlita?a ok yak?nd?. Bu cemiyetin genel sekreteri Erzurumlu hem?ehrimiz olan Uzundere(Azortlu) A?a Beyin o?lu ?hsan zcan idi. Muhtemelen Onu, Prof.Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu greve getirmi?ti. ?hsan zcan babam?n yak?n arkada?? idi. ?stanbul niversitesi Edebiyat ve ?ktisat Faklte binalar? yrme mesafesindeydi. Her iki fakltenin tan?nm?? isimleri cemiyetin yeleri ve devaml? gelenleri idi. Babamla beraber ?hsan zcan beyden dolay? cemiyete s?k s?k u?ruyorduk. Muallimler Cemiyetinde Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu, ?brahim Kafeso?lu, Faruk Kadri Timurta?, Ayhan Songar, Recep Doksat, Sebahattin Zaim, Sleyman Yal?n, Nuri Karahykl gibi bilim adamlar?n? tan?d?m. Yapm?? olduklar? ok gzel sohbetleri ve syle?ileri dinledim. Byk bir ho?gr ve alak gnll insan olan Ziyaeddin Fahri Hoca beni Erenkyde ki evine davet etmi?ti. Bende ?hsan zcan beyle ile birlikte birka defa hocan?n ziyaretine gitmi?tim. ?stanbul Hukuk Fakltesi hocalar?ndan Ord. Prof. Dr. Hseyin Nail Kubal? hocan?n yak?n arkada?? oldu?u iin Erenkyde kom?u idiler.
Ziyaeddin Fahri ; Erzurum-Tortum ?lesi ?vank(- aml?yama) kynde yirminci yzy?l?n ba??nda 1901 y?l?nda do?mu?tu. Osmanl? ?mparatorlu?unun k? dneminde Anadolunun cra bir kynde do?mu?. Devletin Balkan Sava?lar?, Sar?kam?? Cephesi ve I.Dnya Sava??nda yenilgileri ve meydana gelen travmalar ve i gler dneminde bym? ve on be? ya??ndayken babas?n? kaybetmi?ti. Babas?n?n grevi dolay?s?yla Anadolunun birok yerinde bulunmu? ve ?renimini bylece ok de?i?ik yerlerde tamamlayabilmi?ti. Yeni Trk Cumhuriyetinin kurulu?unun sanc?l? dneminde ?stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi Felsefe Blmne girmi? ve gndz okuyup ve gece al??arak ba?ar?yla bitirmi?ti. Mustafa Kemal Atatrk liderli?indeki yeni Trk Cumhuriyetinin ?kard??? 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat(E?itimde Birlik) Kanunu ve Trk Bilim Adam? Yeti?tirme Program? erevesinde 1929 y?l?nda a?lan yurtd??? imtihan? kazanarak 1930 y?l?nda Fransaya Strazburg niversitesine Felsefe Doktoras? iin gnderildi. Denklik e?itiminden sonra Ziya Gkalp konusunda doktora tezini ba?ar?yla bitirerek 1935 y?l?nda ?stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesine doent olarak atand?. 1933 y?l?nda Almanyadan gelen yzlerce bilim adam?n?n deste?i ile 1933 niversite Reformu gerekle?tirilmi? ve ?stanbul niversitesi ve ?stanbul Teknik niversitelerinin bilimsel seviyesi dnya standartlar?na ykseltilmi?ti. 1936 y?l?nda ?stanbul ?ktisat Fakltesi kurulunca, Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu ?ktisat Fakltesine geti ve Ord.Prof.Dr. Gerhard Kesslerin yard?mc?s? oldu. Kesslerin d???nda hepsi de yine Ordinarys Profesr olan Fritz Neumark, Alexander Rstow, Wilhelm Rpke, Alfred Isaac, Josef Dobretsberger ve Ernst Reuter gibi Alman as?ll? ve Umberto Ricci gibi ?talyan as?ll? bilim adamlar? ?ktisat Fakltesi bnyesindeydi. Fakltede Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu ve Hilmi Ziya lkenle birlikte iki Trk doent idiler.
F?nd?ko?lunun kalk?nma, iktisadi geli?me, kooperatifilik, ?ehirle?me ve gecekondu sorunlar?yla ilgili ara?t?rmalar? vard?. Sonraki ku?aklara damgas?n? vuracak birok ilim adam?n? yeti?tirdi. Prof.Dr.Mehmet Erz, Prof.Dr.Cavid Orhan Ttengil, Prof.Dr.Amiran Kurtkan Bilgiseven, Ayd?nlar Oca?? Ba?kan? Prof.Dr.Mustafa Erkal, Trk Dnyas? Vakf? Ba?kan? Prof.Dr.Turan Yazgan, Prof. Dr. Nevin Gngr, ve Prof.Dr.Enis ksz gibi birok akademisyen yeti?tirdi. Cumhuriyetimizin nemli sosyologlar?ndan Atatrk niversitesinde uzun y?llar ?ktisadi Bilimler Fakltesinde al??m??, ?renci yeti?tirmi? ve sekin ara?t?rmalara imza atm?? Prof. Dr.Orhan Trkdo?anda F?nd?ko?lu ekolne mensuptur.
Ziyaeddin Fahri Hoca ; Erzurum, Tortum ve Sakaryan?n geli?mesi konusuna zel ilgi gsterdi. Erzurum ve Sakaryan?n iktisaden geli?mesi konusunda kitap ve makaleler yazd?. F?nd?ko?lu Hocan?n Erzurum konusunda ki kitap ve makalelerinden ara?t?rmalar?m ve incelemelerimde ok yararland?m. F?nd?ko?lu Hocan?n ?kard??? ?? ve D?nce dergisi d?nce hayat?m?za MAYIS 2023 27 uzun y?llar damga vurmu?tu. F?nd?ko?lu hocan?n binin zerinde kitap, makale ve yaz? kaleme ald??? tahmin edilmektedir. F?nd?ko?lu gibi retken bir bilim adam?yla kar??la?mak ok zordur. Yeti?tirdi?i ?rencileri, bir insan otursa ve srekli olarak yazsa F?nd?ko?lu Hoca kadar yazamazd?. Bu gr? onun ne kadar retken oldu?unu gstermektedir.
Ord. Prof. Dr. Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu ,19 ve 20.yy damga varan Sosyalist ideoloji konusunda ok nemli ara?t?rmalar ve yay?nlar yapt?. Onun Eflatundan Karl Marxa uzanan seri yay?n? inan?lmazd?r. Aristo, ?eyh Bedrettin, Thomas More, Pozitivizmin kurucusu Auguste Comte, Frans?z Sosyalizminin kurucusu Henri de Saint Simon, Francis Bacon, Tarihi Maddecilik ve bilimsel sosyalizm d?ncesinin kurucusu Karl Marx bu serinin nemli d?nrleridir. Onun ba?l? oldu?u, Trk Sosyolojisi ve Trkl?n kurucusu Ziya Gkalp zerinde al??t??? byk d?nrler aras?ndad?r.
Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lundan bir an?mdan bahsetmek istiyorum. Y?l 1969. ODT Marksist-Leninist gr? savunan Dev-Gen grubunun egemen oldu?u bir dnemi ya??yoruz. lk Ocaklar? Derne?imiz yelerini bu rzgra kar?? gl k?lmak iin e?itim faaliyetlerine a??rl?k veriyorduk. O y?llarda Trk Milliyetili?i d?ncesinin fikriyat? konusunda yeterli yay?n?n olmad??? bir dnem idi. Geni? ve enternasyonal sosyalist ve materyalist bir birikime sahip bir ideoloji ile mcadele etmek durumundayd?k. Akl?ma Ziya Gkalpten sonra Trk Sosyolojisi nin dev ismi hem?erimiz Ord.Prof.Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu geldi. Ona bir mektup yaz?p , sosyalizm alan?ndaki yay?nlar?n? istemek geldi. Babam? ve beni tan?yordu. Onun, engin ho?grs ile beni reddetmeyece?ini d?ndm. Hemen mektubumu kaleme al?p , hocadan yard?m istedim. Birka hafta sonra ODT Posta ?ubesinden gelen ihbarname ile mutluluktan uuyordum. O byk insan bana iki koliyi posta masraflar?n? da kendisi deyerek gndermi?ti. Paketleri ?renci derneklerinin oldu?u blmde ki dernek odas?na gtrdm. Ord.Prof. Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu Sosyalizm ile ilgili btn kitap?klar? ve kitaplar?n? iki?er adet gndermi?ti. Bizde onun eserlerini seminer haz?rlamalar? iin yelerimize da??tt?k. F?nd?ko?lunun Erzurum Atatrk niversitesine on bin cilt zerindeki kitapl???n? ba???lamas?, onun Erzuruma ba?l?l???yla a?klanabilir.
1991 y?l?nda da??lan Sovyetler Birli?i ve ba?ar?s?zl??a u?rayan Sosyalist d?ncenin darbo?azlar?n? ve yanl??lar?n? von Mises ve Hayek gibi d?nrler gibi y?llar nce ne sren byk Trk d?nr Ord. Prof.Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lunun ne kadar hakl? oldu?u ortadayd?.
Atatrk dneminin ileri gr?l kadrosu , her de Erzurumlu olan Ord.Prof.Dr. Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu yan?nda, Trkiyede Tecrbi Psikoloji ve zellikle Kltr De?i?meleri kolunun ncs Erzurum-Horasan ilesinden ve Devlet taraf?ndan burslu olarak yksek tahsil ve doktora iin 1927 y?l?nda Almanyaya gnderilen ve 1935 y?l?nda doktoras?n? tamamlad?ktan sonra Trkiyeye dnp 1936 y?l?nda Istanbul niversitesi Edebiyat Fakltesine kat?lan Prof.Dr. Mmtaz Turhan(1908-1969) ve aslen Erzurumlu Topuo?lu ailesine mensup olan ve 1928 y?l?nda Fransaya gnderilen Paris-Sorbon niversitesinde Bergson konusunda ilk felsefe doktoras?n? tamamlayan Do.Dr.Nurettin Topu(1909-1975) gibi zirve isimleri Trk Kltr Hayat?na kazand?rd?.
Atatrk dneminin birinci ku?ak bilim insan? ve d?nr Ord.Prof.Dr.Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu derin izler ve yeti?tirdi?i yzlerce bilim adam? arkada b?rakarak 1974 y?l?nda aram?zdan ayr?ld?. Rahmetli F?nd?ko?lu hoca yay?nlad??? binlerce eser, ad?na yay?nlanm?? arma?an kitaplar, onun ekoln devam ettiren ?rencileri, ad?n?n verildi?i eserlerle ilelebet ya?ayacakt?r.