Mustafa Nuri Killigilin ata soyu Gagauz Trklerine dayal?d?r. Babas? Hac? Ahmet Bey, annesi Ay?e Han?md?r. 4 erkek 2 k?z evlada sahip ailenin 1890 do?umlu nc evlad? olan Mustafa Nuri Killigilin, Birinci Dnya Harbinde Osmanl? Ordular? Ba?komutan vekili ve ayn? zamanda Harbiye Naz?r? olan Enver Pa?a, abisidir.
1906 Kas?mda girdi?i Harp Okulundan 26 A?ustos 1909da mezuniyeti sonras? atamas?, 3. Ordu emrinde olacak ?ekilde yap?lm??t?r. 9 Ocak 1910da 3. Orduda 71.Alay, 3.Tabur, 3.Blk komutanl???na, 12 Ekim 1910da ise Padi?ah hizmetindeki Piyade Bl?ne grevlendirilmi?tir. 1911de ?talyanlara kar?? Trablusgarpta Margab muharebesine kat?lm??t?r. 19 Ekim 1912de ste?menli?e terfi etmi? ve ayn? tarihte 1.Kolordu, 6.Alay 1.Taburda, Blk komutanl??? yapm??t?r. 6 Kas?m 1913te yzba??l??a terfi ederek 15 Haziran 1914te Viyana Ata?emiliterli?e atanm?? ve 2 ay sonra 15 A?ustos 1914te Harbiye Nezareti makam yaverli?i grevi verilmi?tir.
Birinci Dnya Sava??nda Bingazi Muharebelerinde bulunmu?tur. 1915 ?ubat?n Trablusgarpta Afrika Gruplar? Genel Komutanl???na tayininden bir y?l sonra 24 Eyll 1916da binba?? olmu?tur. 1918 Ocak?nda Kafkas ?slm Ordusu Komutanl???na atanm?? ve Harbin sonuna kadar kald??? bu grev s?ras?nda rtbesi 3 Mart 1918de yarbayl??a, daha sonra fahri tmgeneralli?e ykseltilmi?tir. Ayn? zamanda 3 A?ustos 1918de padi?ah yaverli?i ve Azerbaycan Hkmeti nezdinde temsilci olarak atanm??t?r.
Nuri Pa?an?n Kafkasyaya gelerek greve ba?lamas?yla beraber hemen Kafkas ?slam Ordusunun kurulmas? iin al??malara ba?lam??t?r. Kafkasyaya geli?i Trkler taraf?ndan sevinle kar??lanm?? ve yard?m a?r?s?nda bulunan Azerbaycan topraklar?nda Kafkas harekt?na ba?lam??t?r. Trk ordusu, Ermeni ve Bol?evik glerine kar?? Azerbaycanda amans?z bir mcadeleye giri?mi? ve pek ok yeri geri alm??t?r. Kafkas ?slam Ordusu byk ba?ar?lar elde ederek Bakye yakla?m??t?r. Birinci Bak taarruzundan sonra ikincisi yap?lm?? ve sonunda 15 Eyll 1918de Bak kurtar?lm??t?r. Baknn kurtulu?u Trklerde ve Azerbaycan halk?nda byk bir sevince sebep olmu? ve kutlanm??t?r. Ermeni faaliyetlerinin devam etmesi zerine Kafkas ?slam Ordusunun bir blm bu kez Karaba?a Ermeni Ta?nak glerinin yapt??? k?y?ma son vermek iin harekete gemi?tir. Kafkas ?slam Ordusunun di?er bir k?sm? ise yard?m a?r?s?nda bulunan Kuzey Kafkasya blgesinde Da??stana harekt?n? ilerletmi?tir. Ancak Mondros Mtarekesinin imzalanmas? ile harp hali sona ermi?tir.
Milli Mcadele srerken, 1920 Haziran?nda emrindeki kuvvetlerle Azerbaycandan gelerek Do?u Cephesi Komutanl???na gnll olarak kat?lm??t?r. Burada Ermenilere kar?? yap?lan Sar?kam?? harekt?nda 12.Tmenin sa? kanad?na komuta etmi? ve Sar?kam???n geri al?nmas?nda yararl?k gstermi?tir.
Kaz?m Karabekir Pa?a komutas?ndaki Do?u Cephesi Komutanl???n?n Sar?kam??, Kars ve Artvini kurtarmas?ndan sonra Milli Mcadele devam ederken Do?u Cephesi Komutanl???na ait silah imalthanelerinde grev alm?? ve sonras?nda 4 Ekim 1923de de emekli olmu?tur. I. Dnya Sava?? y?llar?nda ald??? e?itli ni?an ve madalyalar?n yan?s?ra, 31 Ocak 1929da ?stiklal Madalyas? ile dllendirilmi?tir.
Trk ?stiklal Harbi sonras?nda bir sre Ankarada kalarak ticaretle u?ra?m?? ve geldi?i ?stanbulda 1933de Zeytinburnu Demir E?ya Fabrikas?n? kurmu?tur. Fabrikada matara, demir ubuk, soba, tu?la, kumbara gibi e?yalar?n yan? s?ra silah, tapa ve mermi retmi?tir. Daha sonra 1938de Stlcede bulunan Madeni E?ya Fabrikas?n? sat?n alm?? ve fabrikay? geli?tirerek matara, gaz maskesi, elik ba?l?k, soba gibi e?yalar?n yan?nda tabanca, 81 mm havan, mhimmat, tapa, uak bombas? ve tahrip kal?plar? retmeye ba?lam??t?r. Zeytinburnu Fabrikas?n? 1946da kapatarak Stlceye ta??m?? ve burada imal etti?i silah ve mhimmat? Milli Mdafaa Vekletine satarak nemli bir tedariki olmu?tur.
Nuri Pa?an?n 1933 y?l? itibariyle Zeytinburnu Fabrikas?nda ba?lad??? silah ve mhimmat imalini, Reisicumhur Mustafa Kemal Atatrkn de imzalad??? ve Trkiye Byk Millet Meclisince yay?mlanan bir kararnamede ile gerekle?tirmi?tir. ?mal etti?i rnler aras?nda Yavuz Gemisinin 28 cm.lik ve 8,8 cm.lik toplar? iin gerekli olan kanat emniyetli tapalar vard?r. Nitekim bu mhimmat Milli Mdafaa Vekleti, Zeytinburnu Fabrikas? sahibi Nuri Pa?adan al?nmas?na karar vermi?tir. Ayr?ca bu kararnameye ek olarak 07 Mart 1934 tarihinde ?kar?lan ba?ka bir kararname ile de Yavuz Gemisinin 15 cm.lik toplar? iin gerekli olan bilyeli tapalar?n da tedarik edilmesine karar verilmi?tir.
Bu tedarik srecine, Mill Mdafaa Vekleti yapt??? al?mlar ile devam etmi? ve hatta rn e?idi art?r?larak ordunun ihtiyac? olan silah, mermi ve tapalar?n tedariki srm?tr. Nuri Pa?a, top, havan, uaksavar mermi ve tapalar?n?n yan?nda uak bombalar? da yapm??t?r. Yine 20 Haziran 1936 tarihinde ?kar?lan bir kararname ile da? toplar? iin gerekli olan 24.000 adet merminin tapalar?n?n; 12 May?s 1938 ve 17 ?ubat 1940 tarihlerinde ?kar?lan kararnameler ile Heinkel tipi a??r bombard?man tayyareleri iin tahrip ve la??m bombalar?n?n; 06 Ocak 1939 tarihinde ?kar?lan kararname ile donanmada mevcut 40 mm. uaksavar toplar? iin gerekli olan ve asker fabrikalarda temini mmkn olmad??? iin hassas tapa, 6000 tahrip danesi, 1000 adet izli merminin Nuri Killio?lu (Killigil) Fabrikas?ndan pazarl?kla al?nmas?na karar verilmi?tir. Nuri Pa?a, asker fabrikalarda temin edilemeyen 40 mm.lik uaksavar toplar? iin mermi ve tapa yaparak, zel sektr olarak Mill Harp Sanayiinin geli?mesine ve Trk Ordusunun ate? gcnn art?r?lmas?na byk katk? sa?lam??t?r.
Nuri Pa?a, yeni silah, mermi ve tapa yapmas?n?n yan?nda, mevcut olan mermilerin de?i?tirilmesi ile ?slah edilmesi i?lemlerini de yapm??t?r. 03 Nisan 1940 tarihinde ?kar?lan bir kararname ile 21 cm.lik kara topu mermisi gvdesinden istifade edilerek, 3719 adet uak bombas?n?n yapt?r?lmas?; 20 May?s 1940 tarihinde ?kar?lan kararname ile gemiler iin lzumlu olan 11.000 adet merminin al?nmas? ve bir k?sm?n?n ?slah? Nuri Killigil Fabrikas?na verilmi?tir
Nuri Pa?a, Mill Savunma Bakanl??? ad?na yapt??? i?lerle ilgili olarak herhangi bir s?k?nt?yla kar??la?t???nda, ?kinci Dnya Sava??n?n da devam etmesi gz nne al?narak Bakanl?ktan destek ve kolayl?k grm?tr. Mill Mdafaa Vekaleti, 31 May?s 1943de 7,5/30 cm.lik Krupp sahra toplar?na ait 60.000 ?arapnelin mermiye evrilmesi iin Nuri Pa?aya verilen 25 ton pirin ubu?a ilave olarak 69 ton pirin verilmesini uygun grm?tr. Ayr?ca bu i?lemle ilgili olarak, 05 A?ustos 1944 tarihinde ?kar?lan ba?ka bir kararnameyle Nuri Pa?aya fiyat fark? verilmesine karar verilmi?tir. 21 A?ustos 1941de ise ordunun ihtiyac? olan 10.000 adet tabancan?n Nuri Killigil fabrikas?ndan al?nmas?na karar verilmi?tir. 9 mm.lik tabancan?n yap?lmas?nda tamamen tasar?m ve imalat Nuri Pa?a ve Trk mhendislerine aittir. "Killigil Tabancas?" olarak bilinen tabanca burada imal edilmi?tir. ?mal etti?i silah ve mhimmat Mill Mdafaa Vekletine sat?ld??? gibi, yurt d???na da ihra edilir. Silah ve mhimmat imaline ilave olarak ?zmir'in Karaburun ilesinde c?va madeni ?kar?r. ? ve d?? piyasada satar. M?s?r, Pakistan, Suriye gibi lkelere de silah, tapa ve mermi sat?lmaktad?r.
Bu bir bak?ma ileride Trk tipi bir piyade tfe?inin yap?lmas?n?n da nn aacak bir al??mad?r. Ancak 2 Mart 1949da Stlcedeki Fabrikas?nda sebebi bilinmeyen bir nedenle meydana gelen patlama, Trk silah sanayisinde zel te?ebbs olarak yeni projelerin nn kapatm??t?r.
Patlaman?n faili ve nedeni bulunamam??t?r. Patlaman?n bir sabotaj oldu?u ynnde dnemin uluslararas? siyasi geli?meleri gznne al?nd???nda dikkate de?er de?erlendirmeler yap?lmaktad?r. Nitekim Arap-?srail sava?? ve ?srailin tan?nmas? ncesinde Nuri Killigil silahlar?n?n Filistinde kullan?lmas? ve Trkiyenin d?? politikada ba??ms?z bir tutum sergileyememesi bu de?erlendirmeleri dikkate de?er k?lmaktad?r. O gnn bir gazete haberinde ilgin bir de rastlant? vard?r. Milletleraras? ?mar ve Kalk?nma Bankas? Mdr Yard?mc?s?n?n Ankaraya geldi?i ve Trkiyenin kalk?nmas?nda ncelikle hedefin tar?m olmas? ynnde telkini yer almaktad?r. Yani Bat? ncelikle ABD, Trkiyenin sanayi alan?nda ilerlemesini istemedi?i ok a?k bir ?ekilde grlmektedir.
Bu patlama ile birlikte fabrika yok olmu? ve patlamadan sonra yap?lan aramalarda da birka paralanm?? e?yas? d???nda Nuri Killigilin cesedi bulunamad???ndan ld?ne karar verilmi?tir. Ne yaz?k ki dnemin mfts cesedin btn olmad??? gerekesi ile cenaze namaz?n?n k?l?namayaca??na hkmetmesi zntleri daha da art?rm??t?r. Hlbuki patlamada len di?er 15 ki?iye ait paralanm?? haldeki cenazelerin 7 Mart 1949 tarihinde Beyaz?t Camiinde cenaze namaz? k?l?nm?? ve ard?ndan Nuri Killigil Fabrikas? ?ehitli?i'ne gmlm?tr. Ayr?ca bu onbe? ki?iye ait cenazelerin aras?nda Nuri Killigilin cenazesine ait paralar?n da bulunma ihtimali yksektir. Cenazenin daha sonra tespit edilen ana gvdesi ise annesinin mezar?n?n yan? ba??ndaki yerde 24 Mart 1949 tarihinde topra?a verilmi?tir. Bununla birlikte fabrika ?ehitli?i bak?ms?z haldedir. Bu durum Nuri Pa?an?n hat?ras?na kar?? yap?lan ikinci bir znt kayna??d?r.
Sonu olarak, sanayi geli?imini XIX. Yzy?ldan itibaren tamamlayan Bat?, silah sanayini de ayn? oranda geli?tirmi? ve yay?lmac? politikas?n?n bir vas?tas? olarak kullanm??t?r. Bu yay?lmac? politikalar kar??s?nda srekli bir savunma anlay??? ierisinde olan ve bunu ncelikle tedarik etti?i silah ve tehizat ile modernize etmeye gayret etti?i ordusu ile engel olmaya al??m??t?r. Bu dnemde k?smi imalatlar gerekle?tirilse de topyekn bir hale dn?memi?tir. Fakat Nuri Killigil, hem Birinci Dnya Harbi hem de Trk ?stiklal Harbinde bulunmas? nedeniyle edindi?i tecrbeler sonucunda milli bir silah sanayinin gerekli oldu?unun fark?ndad?r. Bu bak?mdan Trkiyenin ilk yerli silah sanayi tasar?mc?s? ve imalat?s?d?r. O Birinci Dnya Harbi ve Trk ?stiklal Harbinde verdi?i kutlu mcadelesini Trk silah sanayinin geli?imi iin de vermi?tir. Ruhu ?d olsun