"Art?k gne?in do?mas?n? bekleyecek gcm kalmad?
ama siz yeni do?acak gn mutlaka bekleyiniz."
Stefan ZWEIG
Uluslararas? sistem ve toplum, 20. Yzy?l ierisinde 20 y?l ara ile gerekle?en iki dnya sava??nda s?n?r tan?mayan bir ?iddete tan?k olmu?tur. Farkl? ideolojilerin birbirini reddeden dnya gr?leri, silah sistemlerinin geli?mesi, sava?lar?n cephe gerisine ta??narak sivil insanlar? etkilemesi ve toplumlarda ya?anan yayg?n aresizli?in totaliter rejimlere g kazand?rmas? bu ?iddetin yay?lmas?na etki eden unsurlar olmu?tur. Yukar?da al?nt? yap?lan cmle bu dneme tan?k olan, ?iddeti derinden hisseden ve kresel toplumun geldi?i noktadan midini keserek hayat?na son veren Stefan Zweig?n 1942de yazd??? son cmleler olmu?tur. 20. Yzy?l?n en etkili yazarlar?ndan birisi olan Zweig?n hayat?na son veri?inde a?ka grlen mitsizlik, yazar?n kendisinden sonra gelecek nesillere mit vaad etmesine engel olmam??t?r.
Nitekim 1945de ?kinci Dnya Sava??n?n sona ermesi sonras?nda Avrupa-Amerika merkezli de?er yarg?lar? zerine kurulan uluslararas? sistem, tarihte en uzun bar?? a?lar?ndan birisinin ya?anmas?na zemin haz?rlam?? ve yeni bir dnya sava??n?n ortaya ?kmas?n? engelleyecek i?birli?i mekanizmalar? kurulmu?tur. Bununla birlikte 1990l? y?llardan itibaren inin kresel ekonomideki artan pay?, 2000li y?llardan itibaren Putin liderli?indeki Rusyan?n etki alan?n? geni?letmeye al??an politikalar? uluslararas? sistemdeki mevcut dzenin sorgulanmas?na ve g da??l?m?n?n yeniden belirlenmesine ynelik sylemlerin ortaya ?kmas?na sebep olmu?tur. Trkiyenin de Dnya Be?ten Byktr sylemi ile kat?ld???, uluslararas? sistemin yap?s?nda revizyona ihtiya duyuldu?una ynelik yayg?n kanaat, Bat? dnyas?nda varolu?sal bir tehdit alg?s? yaratm??t?r.
Bu tehdit alg?s? ile Bat? merkezli ittifak?n en nemli savunma rgtlerinden birisi olan NATOnun 2008 Bkre? Zirvesinde Ukrayna ve Grcistan gibi lkeleri de iine alacak ?ekilde geni?leme politikas? izleyece?ini ilan etmesi, Rusyan?n tehdit alg?lar?n? glendirmi?tir. Uluslararas? ?li?kilerde Tukidides Tuza?? olarak adland?r?lan bu durum; k?saca bir devletin kendi gvenli?i iin izledi?i politikalar?n bir di?er devletin gvensizli?ini besledi?ini ifade etmektedir. 2022 y?l?n?n ?ubat ay?nda Rusyan?n Ukraynay? i?galine yol aan geli?meler bu tr bir gvenlik-gvensizlik olgusu ile a?klanabilmektedir. 2008 NATO geni?leme politikas?n?n ilan edilmesinden sonra Rusya, nce Grcistana daha sonra 2014de K?r?ma mdahale etmi? ve bu blgelerde kendi kontrol alt?nda siyasi dzenler olu?turmu?tur.
Krize bakt???m?z ereveyi biraz daha geni?letecek olursak, Rusyan?n etki alan?n? geni?letmeye dnk politikalar?n?n yaln?zca Avrupa merkezli glerin geni?lemesinden de?il ayr?ca inin ykseli?i ve Orta Asya-Ortado?u gibi Rusyan?n etkin oldu?u co?rafyalarda giderek etkin bir aktr olmaya ba?lamas?ndan kaynakland???n? grebiliriz. Dolay?s?yla bat?dan AB ve NATOnun, do?udan inin izledi?i politikalarla ortaya ?kan s?k??ma-evrelenme hissi, Rusyay? agresif bir d?? politikaya yneltmi?tir.
?kinci Dnya Sava?? dneminde ya?anan ?iddetin ve nkleer yok olu? tehdidinin yaratt??? kayg?lar?n hat?ras?n?n hl ok taze olmas? sebebiyle, 21. Yzy?l?n konvansiyonel ve nkleer bir topyekn sava?a sahne olmayaca?? midi yksektir. 21. Yzy?l silah ve ideolojilerin sava?t??? bir yer de?ilse de giderek bir toplumun sahip oldu?u dnya gr?nn di?er toplumlar?n de?er ve normlar? ile rekabet etti?i bir yer haline gelmi?tir. Nitekim bugn Rusya ve in liderli?inde dile getirilen kresel sistemin revize edilmesi gereklili?i, yeni dnya dzeninin Bat? merkezli de?erler yerine Asya merkezli de?erlerin de iselle?tirildi?i ok-merkezli ve kapsay?c? bir nitelikte kurulmas? sylemini iermektedir.
Buradan hareketle 21. yzy?l? di?er yzy?llardan farkl? k?lan zellik; tek bir dnya gr?, medeniyet idraki ve terakki anlay??? ile ya?anamayacak olmas?d?r. Dnyan?n de?i?imine dnyay? alg?lama biimindeki de?i?imin de e?lik etmesi, Uluslararas? ?li?kilerin i?leyi?ini, karar vericilerin karar verme mekanizmalar?n? da do?rudan de?i?tirecektir. Byle bir ortamda Avrupa-merkezli, at??ma odakl? ve d??lay?c? bir Uluslararas? ?li?kiler anlay???n? srdrmek imkn d???d?r.
Tocqueville (2019), henz 1800lerde yazd??? eserinde Toplumsal durum her zaman siyasal durumun temelinde bulunur diye yazm??t?r. Bu cmleyi uluslararas? sisteme uyarlayacak olursak, gerek anlamda daha adil ve bar???l bir uluslararas? dzen iin daha btncl bir bak?? a?s?na sahip bir toplumsal durum yaratmak zorunday?z. Bu btncl bak?? a?s?na sahip olmak iin bugn Asya toplumlar?n?n kltrel birikimi, nemi yads?namaz bir imkn sunmaktad?r. Nitekim iyi ve ktnn ayn? anda bir arada olamayaca??na inanan Bat? toplumunun aksine Do?u toplumlar?nda iyi ve kt ayn? anda bir arada bulunabilir. Ve hatta bulunmal?d?r. inli yazar Mo Yan?n (2019) K?z?l Dar? Tarlalar? isimli roman?n?n ba? kahraman? olan Luohan Amca da karanl?k gecenin geip gidece?i ve parlak ?afa??n yak?nda skece?i konusunda hep ?srarl? olmu?tur.
21. yzy?lda ayakta kalmak isteyenler, art?k yaln?zca bilgiye eri?enler de?il bu bilgiyi i?leyip farkl? kltrel bak?? a?lar? ile sentezleyebilenler olacakt?r. Bu sebeple Medeniyetler at??mas? tezinin aksine bugn Medeniyetler Sentezine ula?abilenler nce kendilerine daha sonra lkelerine ve nihayet kresel topluma katk? sa?layabileceklerdir.
S. Zweig ve M. Yan?n gelece?ine inand?klar? parlak ?afa?? grebilmek iin kapsay?c? bir bak?? a?s?n? hep birlikte kurabilmek midi ile..