Turizm, insanlar?n devaml? ikamet ettikleri, al??t?klar? ve her zamanki ola?an gereksinimlerini kar??lad?klar? yerlerin d???na seyahatleri ve gittikleri yerlerde genellikle turizm i?letmelerinin retti?i rn ve hizmetleri talep ederek, geici konaklamalar?ndan do?an olaylar ve ili?kiler btndr. Turizm sektr katma de?eri ve geli?me potansiyeli olduka yksek bir sektrdr. Di?er sektrlere do?rudan girdi sa?layan turizm sektr, istihdam olana??n?n da en yksek oldu?u sektrdr. Turizm endstrisinden elde edilen her bir milyon dolar?n 20 bin yeni i? olana?? yarataca?? vurgulanmaktad?r (Lundberg ve di?erleri; 1995: 3). Byle bir neme sahip turizm sektrnn Erzurum blge iin canland?r?lmas?, Trkiyenin en geri kalm?? blgesi olan Do?u Anadolu Blgesi iin ok nemli bir ad?m olacakt?r.
Turizmin temel faydalar? gelir ve istihdam yaratmas?d?r. Turizm, birok blge ve lke iin en nemli refah kayna??d?r. Ulusal ekonominin turizmden fayda sa?lamas?, gerekli altyap?s? tamamlanm?? yat?r?mlar?n varl???na ve turistlerin ihtiyalar?n? kar??lama kabiliyetine ba?l?d?r. Turizm ayr?ca kltrel de?i?im iin mkemmel bir yntemdir. Bu nedenle, her lke turizmi mmkn oldu?u kadar te?vik etmelidir. nk turizm dnyan?n gzelliklerinin ke?fedilmesine ve yeniliklere ula??lmas?na sebep olmaktad?r.
Do?u Anadolu Blgesi Trkiyenin sosyo-ekonomik a?dan en geri kalm?? blgesidir. Bu durum son y?llarda meydana gelmi? bir durum olarak de?erlendirilmemelidir. Osmanl? dnemine ait gstergelerde blgenin geri kalm??l???na i?aret etmektedir. Ancak son y?llarda ortaya ?kan bir k?s?m geli?meler, bu k?s?r emberin k?r?labilece?ine olan kanaatleri art?rmaktad?r. Blgedeki nemli potansiyellerden birisi de turizm sektrdr ki, Erzurum ili zellikle k?? turizmi a?s?ndan sadece blgenin de?il, Trkiyenin ve dnyan?n nemli merkezlerinden birisi olan Palandken Kayak Merkezi ile nemli bir avantaja sahiptir.
Bacas?z fabrika olarak da adland?r?lan turizm sektrne ynelik verilen te?vikler ve yap?lan yat?r?mlar?n amac? lkeye ekilebilen turist say?s?n? art?rarak dviz kazand?r?c? faaliyetleri o?altmak ve bylece lke kalk?nmas?n? gerekle?tirmektir. Trkiyede bu do?rultudaki uygulamalar?n daha ok deniz-kum-gne? zerine kurularak uzun y?llar devam ettirilmesi di?er alanlarda oldu?u gibi turizm sektr a?s?ndan da bir blgesel f?rsat e?itsizli?i durumu do?urmu?tur. Oysa Do?u Anadolu Blgesi gibi Anadoluya giri? kap?s?, Anadolunun kalesi, Trkiyenin en byk co?rafi blgesi, de?i?ik medeniyetlere ev sahipli?i yapm?? bir blge, Trkiyenin ve dnyan?n nemli k?? sporlar? ve turizm merkezi olma potansiyeline sahip bir blgenin son y?llara kadar potansiyellerinin de?erlendirilemedi?i sylenebilir. Bu al??ma ile zellikle k?? turizmine ynelik mevcut durum, sorunlar ve zmlere ynelik vurgular de?erlendirilmeye al???lmaktad?r. Elde edilen temel veriler ve bilgiler do?rultusunda da de?i?ik neriler sunulmaya al???lmaktad?r.
Blge Turizminin Temel Sorunlar? Nelerdir ve zmler Nas?l Olabilir?
Bu k?s?mda, Erzurum Palandken kayak merkezinde kayak yapanlar ile I?d?r, Sar?kam?? ve A?r?da bulunan otel sahip veya yneticilerine turizm sektrne ait temel sorunlar?n neler oldu?unu tespit etmeye ynelik olarak 2015-2020 tarihleri aras?nda belli dnemlerde sorulan a?k ulu sorulara verilen cevaplardan en ok vurgulananlar ve nemli bulunanlar s?ralanmaya al???lm??t?r.
Erzurum Palandken Kayak Merkezine Erzurum d???ndan gelenlerin bu merkezde en ok vurgulad?klar? ilk sorun ?unlar olmu?tur.
1. Palandken kayak merkezi ok iyi olmas?na ra?men korkarak geldik.
2. zellikle kalabal?k oldu?u saatlerde s?raya girme al??kanl??? zay?f.
3. Kayak d???nda ?ehir ve blgeye ynelik pek bir aktivite gremedik.
Palandkeni Hangi Kanalla ?renip Karar Verdiniz? Sorusuna verilen cevaplar ise;
11 ki?i EYOFun reklamlar?ndan (%37)
?nternet (%33)
Arkada? tavsiyesi (%30) ?eklinde olmu?tur.
2008 y?l?nda Karabulut taraf?ndan Erzurumda Kar-G ili?kisi zerine yap?lan saha ara?t?rmas?nda (Karabulut; 2008:184), kar ve k?? olumsuzluklar?n? g sebebi olarak grenlere kar?n g sebebi olarak etkili olmamas? iin sizce nas?l nlemler al?nmal?d?r? ?eklindeki sorulan soruya verilen cevaplarda birinci s?rada;
kar ekonomik bir katk? yaparsa g etmekten vazgeeceklerini belirtmi?lerdir. Bu durum, hemen her kentinde kayak ve di?er k?? turizmi faaliyetleri gerekle?tirilebilecek durumda olan Do?u Anadolu Blgesinin bu sektre yat?r?m yap?lan bir alan haline getirilmesinin ne kadar nemli oldu?unu gstermektedir. E?er bu alandan gelir elde edilebilirse blgenin g ve terr gibi sorunlar?n?n zmne de katk? yapacakt?r.
Sar?kam??taki otel sahip veya yneticileri taraf?ndan ise en ok vurgulanan 5 temel sorun ?unlar olmu?tur.
1. Kar?n kalitesi ve pistler ok iyi olmas?na ra?men, tan?t?m ve reklam eksikli?i durgunlu?a yol amaktad?r.
2. Suni kar makinas? yok, bu nedenle sezon yakla??k 20 Marta kadar olmaktad?r. Suni kar makinas? olursa 20 Nisana kadar sezon uzat?labilir.
3. Hafta ii uak seferleri k?? turizmine gre ayarlan?rsa daha verimli bir sezon geirebiliriz.
4. zellikle terr korkusu ve Do?u imaj? gelen turistlerin burada grdkleri ortamdan sonra de?i?iyor. Demek ki bu imaj?n ba?ta bas?n-yay?n kurulu?lar? olmak zere silinmesi gerekmektedir.
5. Yurtd???ndan s?n?rl? say?da turist gelmektedir (Rus, ?ran ve ?ngiliz)
A?r? ve Do?ubayaz?ttaki Otel Yetkililerinin Belirttikleri en nemli sorunlar
1. Gvenlik sorunu turizmi kt etkiliyor.
2. A?r? Da??n?n turizme kapal? olmas? (gvenlik).
3. Yollar?n kapal? olmas? (Van yolu - Tendrek) (gvenlik).
4. Tan?t?m yetersiz.
5. Avrupadan gelen turistlerin %80-90? da? iin geliyorlar.
6. ?randan gelenlere s?n?rda daha iyi davran?lmas? gerekiyor.
I?d?r ?li Turizmindeki Temel Sorunlar
1. Kalifiye eleman yetersizli?i
2. Al??veri? merkezi yetersizli?i
3. Turizm altyap?s?n?n yetersizli?i (hediyelik e?ya gibi...)
4. Sosyal faaliyetlerin yetersizli?i
5. Turizme ynelik e?itim eksikli?i (turistlere yksek fiyattan rn satmaya al???lmas? gibi)
6. A?r? Da?? iin gelenler %0,5-%1 civar?nda d?k olmas?.
neriler-D?nceler
1- Do?u Anadolu Blgesinin hemen hemen her kentinde irili ufakl? kayak merkezleri mevcuttur. Ancak, tan?t?m yetersizdir. rne?in, Palandken, Sar?kam??, Ardahan-Yaln?zam gibi merkezler hem k?? hem de yaz turizmi iin harika yerlerdir. Ancak o?u kimse habersizdir. Bunlar?n etkili ta- 40 GEL???M ERZURUM n?t?m?na ilaveten Erzurum ve blgede a?a??daki gibi uygulamalar yap?labilir.
a- K?? evleri veya k?? kyleri olu?turulabilir. Hayal veya Peri kyleri (ierisinde k?zaklar, folklor gsterileri vs gibi kar?n iinde canl? bir dnya ya da canl? bir ya?am olu?turarak bunu turizme kazand?rmak gerekir).
b- K?? yry?leri dzenlemek. Karda yrrken ?kan sesin insan? rahatlat?c? zelli?ine kadar konunun anlat?lmas? ve tan?t?lmas?n? sa?lamak.
c- Yakla??k 6 ay bu faaliyetleri yap?p sonras?nda yayla turizmi ile bir sreklilik sa?lamak.
2- Kar ve k?? sporlar? ile ilgili bir merkez olu?turup, tm blgeyi ve uluslararas? ba?lant?s?n? sa?layacak olu?umlar gerekle?tirilmelidir.
3- A?r? Da?? potansiyeli de?erlendirilmelidir. Everestte t?rmanman?n ba?tan sona yakla??k maliyeti yakla??k 40- 45 bin dolard?r (Karabulut; 2008:297). Oysa A?r? Da??na bedava t?rman?lmaktad?r. Bu konuda dzenlemelere ihtiya bulunmaktad?r. 2011 Universiad?n Erzurum ilinde gerekle?tirilmesi bir ?ans olmas?na ra?men, blge bu f?rsat? uzun sreli ve kal?c? bir etki yapan etkinli?e evirememi?tir. nk tan?t?m faaliyetlerin de blgenin potansiyellerini etkin sunamam??t?r. Bundan sonraki etkinliklerde blgenin potansiyeli bir btn olarak sunulmal?d?r.
4- Trkiyeye gelen turistler genellikle lkelerindeki gelir dzeyi d?k kesimlerden olu?maktad?r (Doru: 2017). Bu nedenle Trkiyedeki ki?i ba??na harcama yakla??k 650 dolar iken, Dnya ortalamas? 1100 dolard?r. ABDde ise bu rakam yakla??k 2350 dolard?r. Bu harcama d?kl?n gidermek iin st gelir gruplar?na ve mevcut gelenlere ynelik alternatif turizm faaliyetleri (turizm e?itlemesi) yapmak gerekir. Yani Bat?da sadece deniz, kum, gne?; Do?uda ise k?? ve yayla turizmi ile yetinmemek gerekir. rne?in, Erzurum veya blgenin ba?ka bir il veya ilesindeki ye?il dzlklerde bir golf sahas? olabilir mi?
5- Turizm sektr iin de devletin Do?uya uzun sreli pozitif ayr?mc?l?k yapmas? sa?lanmal?d?r. Serbest piyasa ekonomisinin bu blgede henz i?lemeyece?i bilinmelidir.
6- Kars-Tiflis-Bak demiryolu turizm amal? de?erlendirilmedir.
7- Trkiye Turizm Stratejisi 2023e gre, Trkiye turizminin 2023 y?l?nda 40 milyonun zerinde turist, yakla??k 40 milyar dolar d?? turizm geliri ve 1000 $ turist ba??na harcamaya eri?ilmesi hedeflenmektedir. Bu hedefin yakalanabilmesi iin de?i?ik turizm destinasyonlar?na ihtiya oldu?u ve yo?un bir tan?t?m ve blge iin de devlet deste?ine ihtiya oldu?u a?kt?r. Di?er sektrlerde oldu?u gibi turizm sektr de belli bir dnem devlet deste?iyle blgede canland?r?lmal?d?r.
8- Trkiyeye Geli? Amalar?na Gre Yabanc? Turist Oranlar?na bak?ld???nda gezi, e?lence, sportif ve kltrel ama ile gelenlerin oran? 2003 y?l?nda %58, 2019 y?l?nda ise yakla??k %65tir. Erzurum ve Do?u Anadolu Blgesi k?? sporlar? iin belki de dnyan?n en iyi blgesidir. Ani, A?r? Da??, ?ld?r Gl, Akdamar Adas?, Tortum ?elalesi, Muradiye ?elalesi, Meteor ukuru, Tuzluca Tuz Ma?aralar? gibi potansiyeller bir btn halinde sunulabilirse blge ve lke turizmi ok kazanl? ?kacakt?r.
9- Erzurum ve Do?u Anadolu Blgesinin stte belirtilen tm turizm potansiyelleri bir paket halinde lke ve dnya turizmine sunulurken en nemli ve etkili bir yat?r?m veya proje, Do?u Anadolu Tren Ringi projesi olacakt?r. Do?u Ekspresi rne?i tm blge iin de?erlendirilecek bir yat?r?ma dn?trlmelidir.