Erzurumda Kurulan ?lk Kayak Ekibi Trkiyede modern kayak?l???n ba?lamas? I. Dnya Sava??na denk d?er ve ilk kayak faaliyetleri Erzurumda ba?lam??t?r. Dolay?s?yla modern kayak?l???n temeli burada at?lm??t?r. Bu nemli geli?me, sava??n ba?lamas?n?n hemen ard?ndan Genelkurmay Ba?kan? ve Ba?kumandan Vekili Enver Pa?an?n emriyle Ruslara kar?? giri?ilen Sar?kam?? Harekat?n?n hemen sonras?nda gerekle?mi?tir. ?iddetli bir k?? mevsiminde ve haz?rl?ks?z bir ?ekilde ba?lat?lan bu harekt s?ras?nda, yksek ve karl? da?lar, ordunun hareket kabiliyetini ve haberle?me olanaklar?n? azaltm??, sonuta binlerce asker donarak ?ehit olmu?tu. Di?er taraftan, Rus ordusu bnyesindeki kayakl? k?talar?n, karl? zeminde sratle hareket ederek Trk birliklerine ani bask?nlar yapmas?, Trk Ordusunda da benzer te?kilat?n kurulmas?n? gndeme getirmi?ti. Asl?nda bu felaketten daha nce, sonradan nc Ordu Komutan? olan Haf?z Hakk? Pa?a, Avusturyada ata?elik yaparken, askeri manevralarda kayak?l???n faydalar?n? grm?, Kafkas Cephesinde de, karl? bir zeminde en seri bir ?ekilde hareket imkan? veren kayak te?kilat?n?n kurulmas?n? istemi?ti. Bylece, 1915 y?l? ba?lar?nda Avusturyadan getirtilen uzman elemanlar e?li?inde Erzurumda modern kayak?l??a ba?land?.
Kiremitlik Tabyas?ndaki Ko?u? Belirtilen tarihte Erzurumda yedek subay olarak bulunan mimar Arif Hikmet Koyuno?lunun an?lar?nda, Erzurumda ve dolay?s?yla Trkiyede modern kayak???n nas?l ba?lad??? ayr?nt?lar?yla anlat?l?r. 10 Mart 1915te Erzuruma gelmi? olan Arif Hikmet Bey, Enver Pa?adan gelen telgrafta Erzurumda kayak te?kilat? yap?lmas?n?n emredildi?ini ve bunun zerine kendisi ile birlikte Erzurumlu Cevat Dursuno?luna te?kilat? kurma grevinin verildi?ini belirtmektedir. Bu iki yedek subay, sava? ncesinde sporla me?gul olmalar? ve yabanc? dil bilmeleri yznden seilmi?ti. Avusturyadan kayak hocalar? gelmeden nce, gerekli malzemeyi temin edecek ve kayak faaliyetleri iin uygun bir yer ayarlayacaklard?.
Bu nemli i?e memur edilen Koyuno?lu ve Dursuno?lu, nce Menzil Mfetti?i Fuat Beye giderek, kayak iin gereken malzemeleri belirten bir liste sundular. Bu arada kayak ?renecek erler iin Kiremitlik Tabyas? civar?nda bir ko?u? haz?rland?. Buras? ?ehrin hemen gneyinde bulunan meyilli bir arazi idi ve o mevsimde blgede bolca kar bulunuyordu. Grld? zere Erzurumda ilk kayak faaliyetlerinin ba?lad??? yer, Kiremitlik Tabyan?n bulundu?u kk bir tepe idi.
Kayak tak?m?n? e?itecek olan Avusturyal? hocalar iin Kavak Kap?s?nda bir ev haz?rlanm??t?. Kayak te?kilat? iin, askeri talimgahlardan imtihan ve s?hhi muayene ile kaya?a elveri?li 80 er seildi. Bunlar bir blk halinde haz?rland?. Bl?n idaresi iin Arif Sofya isminde bir te?men grevlendirildi. Bu haz?rl?klar henz bitmi?ti ki, 18 Mart 1915te Avusturyal? kayak hocalar? Erzuruma geldi. Bunlar tabii bilimler doktoru Binba?? Viktor Pitschmann, pedagoji doktoru Yzba?? Otto Hbner, makine mhendisi Yzba?? Albert Bildstein ve maden mhendisi Yzba?? ?pen idi. Bu subaylar?n hepsi kendi alanlar?nda tan?nm?? bilim adamlar? oldu?u gibi, Tiroldeki kayak?l?k okulunun en nemli elemanlar? idi.
Erzurumda kurulan bu ilk kayak te?kilat? iin 250 ift Zdarsky sistemi kayak, teferruat ve potinler temin edilmi?ti. Kayak malzemelerinin de teminiyle birlikte, Avusturyal? hocalar nezaretinde Kiremitlik Tabyas? civar?nda talimlere ba?land?. Bir taraftan talimler yap?l?rken, di?er taraftan ak?amlar? ko?u?ta kayakla ilgili nemli konularda erlere bilgi veriliyordu. Kayak ve kayak?l?k, malzemeler, bunlar?n seilmesi ve kullan?lmas? hakk?nda uygulamal? dersler yap?l?yordu.
Palandkendeki ?lk al??malar Kiremitlikteki ilk kayak al??malar? 20 gn devam edip, erlerin kayak sporuna al??mas?ndan sonra, dokuz ay boyunca karla kapl? olan ?ehrin gneyindeki Palandken Da?lar?na gidilerek, 3.000 rak?mda ad?rlar kuruldu. Bundan sonraki kayak faaliyetleri Palandken Da?lar?n?n eteklerinde yrtlecekti. ?iddetli bir k???n ya?and??? ve s?cakl???n s?f?r?n alt?nda 40lar? buldu?u da?daki kayak talimleri, hem erler hem de Trk yedek subaylar? a?s?ndan son derece faydal? oldu. Bir taraftan kayak sporuyla u?ra?an Koyuno?lu ayn? zamanda mmkn oldu?u kadar foto?raf da ekerek, yap?lan al??malar? bir bak?ma belgeliyordu.
Avusturyal? kayak hocalar? Trk talebelerini s?k? bir surette al??t?r?yor, geceleri bile yry?ler yapt?r?yorlard?. Bu kayak al??malar? iki sistem zerine yap?l?yordu: Avusturyal?lar?n sarp arazi iin uygulad?klar? tek bastonlu Zdarsky sistemi ve ift bastonlu ?sve sistemi. Trk subay ve erler kayak?l?kta ilerledike, kayakta silah at??lar?, ?? d?m? ve engelli arazide, uurum kenarlar?nda e?itime devam ediyorlard?.
Kiremitlikteki 20 gnlk ilk talimlerin ard?ndan, Palandken Da?lar?nda ay sren geceli gndzl s?k? e?itim, Trk erlerini ve ba?lar?ndaki subaylar? kayak konusunda belirli bir a?amaya getirmi?ti. Avusturyadan gelen kayak hocalar?, Trk subaylar?n?n art?k kayak hocal??? yapabileceklerine kanaat getirmi? ve bu do?rultuda raporlar?n? haz?rlam??lard?. Bunun zerine yerlerini Koyuno?lu ve arkada?lar?na b?rakarak memleketlerine dndler.
CUMHUR?YET DNEM?
Blgeleraras? Yar??lar?n Ba?lamas? 1936da Trk ekibinin kat?ld??? ilk olimpiyat tecrbesinden sonra, yakla??k y?l boyunca Trkiyede resmi ve kapsaml? bir kayak yar??mas? yap?lmad???n? gryoruz. Bu bekleme dneminden sonra ise, ncelikle blgeler aras?nda te?vik mahiyetinde yar??lar yap?lmaya ba?lanm??t?r. ?ubat 1939da Uluda?da birok blgeden gelen kayak?lar?n kat?l?m?yla yap?lan msabakalarda Ankara, Bursa ve ?stanbul kayak?lar? e?itli dallarda ilk s?ray? ald?. Trkiyedeki ilk resmi kayak birincilikleri de ?ubat 1939da Ankarada yap?ld?. Erzurum kayak?lar? muhtemelen bu iki yar??maya da kat?lmam??t?. Nitekim ayn? tarihlerde, yani ?ubat 1939da Erzurumda da ilk blgeler aras? yar?? dzenlenmi?ti.
Bu tarihlerde Erzurumda tescilli tek bir spor kulb oldu?undan, il baz?nda dzenli yar??malar yap?lam?yordu. Yap?lanlar ise bir ?enlik havas?nda yap?lan te?vik ve deneme yar??lar?ndan teye gidemiyordu. ?ubat 1939a gelindi?inde bu tr basit yar??lar?n tesinde, Bursa ve Ankarada oldu?u gibi, blgeler aras? bir yar??ma dzenlendi. Bu tarihte do?u blgesinde kayak al??malar?n?n belli bir seviyeye geldi?i yerler Erzurum ve Bayburt idi. 26 ?ubat 1939da Gm?hane/Bayburt kayak?lar? ile Erzurumlu kayak?lar aras?nda Toparlak Ky yolu ile Toprak Tabya aras?nda ve Palandken s?rtlar?nda msabaka yap?ld?. Yar?? Ko?u ay?r? arkas?nda Toparlak Yolu zerindeki bir tepecikten ba?lat?lm??, takriben 500 metrelik bir ini?ten sonra drt dere a??larak Abdurrahman Gazi Trbesi istikametinde 3.5 km. kadar meyilli bir ?k?? takip edilmi?, buradan Trbe nne inilerek Trbe Deresi geildikten sonra Palandken eteklerine do?ru az meyilli bir ?k??la Gavurbo?an Deresinin giri?ine var?lm??, buradan Gavurbo?an Deresi takip edilerek ?ehre girilmi?ti. ?ehirde kar bulunmad??? iin, msabaka ?ehir giri?inde Gavurbo?an Mahallesinin st taraf?nda Toprak Tabya nnde son bulmu?tu.
Kaya??n n Plana ?kmas? 1939 y?l?na gelindi?inde, Beden Terbiyesi Blge Ba?kanl??? ve Halkevinin gayretleriyle, kayak alan?nda yeni faaliyetlere giri?ildi?i grlmektedir. Nitekim 1939 y?l?nda Beden Terbiyesi Genel Direktrl? bnyesinde Da?c?l?k ve K?? Sporlar? Federasyonu olu?turulmu? ve bu tarihten itibaren nemli bir kayak merkezi olan Erzuruma daha fazla nem verilmeye ba?lanm??t?r.
Asl?na bak?l?rsa, Halkevi Spor ?ubesi ilk y?llar?nda futbola nem vermi?, daha sonra ciritle ilgilenmi?, ayn? zamanda kk apl? gre? msabakalar? dzenlemi?tir. 1940lar?n ba??nda ise blgenin iklim ?artlar?na ve halk?n gnlk ya?ant?s?na son derece uygun olan kayak sporuna bir yneli? olmu?tur. Belirtilen tarihlerde Halkevi bnyesinde kayak gruplar? olu?turulmu?tur. Bu nedenle, Erzurumdaki kayak faaliyetlerinin 1940lar?n ba??nda art?? gsterdi?ini sylemek mmkndr.
20 ?ubat 1942 tarihinde Halkevinde sporcu genler taraf?ndan bir toplant? yap?lm?? ve 1941-42 k?? dneminde yap?lan kayak msabakalar?nda dereceye girenlere dlleri da??t?lm??t?r. 4.000 metrelik Atatrk Ko?usu, ?ark blgeler aras? 12 km. mukavemet ve 2 km. kayak ini? msabakalar?nda dereceye girenlere mkfatlar verilmi?tir. 1942de mevcut 47 ift kayak ve 43 ift ayakkab? ile ve Beden Terbiyesi Genel Mdrl? ?retmenlerinin yard?m?yla al??malar devam etmi?, 15er ki?ilik kafilelerle Palandken ve Topda?? eteklerinde kayak gezileri tertip edilmi?tir.
1930lar?n sonlar?na do?ru kayak sporu devletin kontrolnde yeniden ele al?n?rken, kar??la??lan sorunlardan birisi, bu sporun yap?labilmesi iin uygun alanlar?n ve tesislerin bulunmay??? idi. Erzurumda kayak sporuna yeni ba?layanlar?n Palandken gibi uzak m?nt?kalara gitmeleri zor oldu?undan, rne?in ?ehrin alt k?sm?ndaki ?stanbul Kap?s? civar?nda kayak e?itimi yap?l?yordu. Bu tarihte kayakevinin, di?er spor tesisleriyle birlikte ayn? blgede; ?nn ?lkokulunun kar??s?nda yap?lmas? d?nlyordu. Bu konuda de?i?ik fikirler de ortaya ?kmaya ba?lam??t?. rne?in Erzurum Gc Ba?kan? ?hsan Yavuzer kayakevinin, ?ehrin alt k?sm?nda yap?lmas? d?nlen stadyumun yan?nda de?ilde, gelecekte kayak sporunun icra edilece?i Palandkende yap?lmas?n?n daha muvaf?k olaca??n? belirtmi?ti.
Bu dnemde Erzurumda s?rf kayak iin yap?lm?? tesisler bulunmad???ndan, mevcut baz? binalardan ve alanlardan faydalanma yoluna gidilmi?ti. Halka ynelik kayak al??malar?nda daha ziyade ?ehir iindeki ve evresindeki alanlar kullan?l?rken, profesyonel kayak?lar yeti?tirmek iin, Palandken gibi ?ehrin d???nda ve uza??ndaki alanlar tercih ediliyordu. 1939 y?l?nda kayak al??malar?n? yak?ndan takip eden Erzurum Vali Vekili Hilmi Balc?, kayak sporuna msait olan Abdurrahman Gazi blgesinde modern bir s???nak evi yap?lmas? ynnde al??malar yapm??t?.
1940lar?n ortalar?nda Abdurrahman Gazi Trbesi yak?n?nda bir kayak oteli yap?lmas? planlanm??t?. Anlad???m?z kadar?yla, nceleri, bugnk kayak tesislerin bulundu?u H?n?s Bo?az? veya A?a?? Bo?az mevkiinde de?il de, Abdurrahman Gazide tesis yap?lmas? d?nlm?t. Trbe yan?nda yaln?z duvarlar? mevcut iki odan?n blge ba?kanl??? taraf?ndan kullan?labilir bir hale getirilmesi planlanm??t?. Bu konu Erzurumda inceleme yapan Federasyon Ba?kan? taraf?ndan ok uygun grlm?; tekkenin mtevellisi, bu odalar? kayak? genlerin hizmetine vermekten mutluluk duyacaklar?n? belirtmi?ti. Bunun zerine 11 Eyll 1947 tarihli Blge ?sti?are Kurulunda bu odalar?n tamiri iin ke?fin yap?lmas? ve tekke mtevellisinden, bunlar? blgenin istifadesine verdi?ine dair noter senedinin al?nmas?na karar verildi. Bylece 1948 y?l?na gelindi?inde trbe yak?n?ndaki iki oda, kayak faaliyetlerinde kullan?lmak zere haz?rlanm??t?. Ayn? gnlerde, yap?lmas? planlanan otel iin Ankaradan getirilen plan?n ke?fi Bay?nd?rl?k Mdrl? taraf?ndan yap?lmaya ba?lanm??t?. Bu te?ebbsten bir sonu ?kmad??? anla??lmaktad?r.