Her ba?ar?n?n, her milli gnn, her k?ymetin ard?nda oldu?u gibi bunun da arkas?nda 1938in byk ziyas? bir da? tepesi gibi grnyor.
Bu tarihten nce k?n?ndan s?yr?lm?? bir k?l? gibi tek ba??na Anadolu yollar?na d?m?, yal?n bir adam gryoruz. Kafas? bir millet derdini ta??d??? halde dik, omuzlar? iki apoleti ta??yamayacak kadar kktr. nk birinde iman?n?n taze heyecan?n?, brnde rm? bir realitenin inkr?n? ta??yor. Bu yal?n adam henz bir fikir ve bir karard?r. Yollar? ve gnlerin tesinde fiil olmak istiyor ve biliyor ki ferdi liyakatler, ferdi kabiliyet ve heyecanlar byk ve tarihsel topluluklar?n byk olaylar ierisinde kendini gsteren ve ad?na Milli Vicdan denilen bir Tur tecellisi ne ermedike, eser vermesine imkn yoktur. O bunu ar?yor ve her ynden gelen seslere kulak veriyor. En kuvvetli ses Do?unundur, ona ko?uyor.
a??ranla, a??r?lan?n Palandken eteklerindeki vuslat?na Erzurum Kongresi ad?n? verir. nk fikir tam fiil haline burada geer, yaman gne d?m? bir milletin davas? burada mayalan?r. nk burada her ?ey haz?rd?r; mukaddesinde ileyi mukaddesle?tiren bir ?ehrin ocuklar? bu en byk ileden kurtulman?n ate?ini daha nceden haz?rlad?klar? Erzurum Kongresinin buhurdan?nda yakmaya ba?lam??lard?r. Par?lt?lar? Do?u Anadolunun her tepesine ve her ukuruna vurduka mit y?ld?zlar? yaratan bu ate?i, bir gne? haline getirecek ba? eksiktir. Onu bekliyorlar. 3 Temmuz ak?am? Erzurum ufuklar?n?n gzel renkleri gen bir general ba??n?n mrtesemi grnr ki; ona bugn dnya haf?zas? MUSTAFA KEMAL diyor.
Erzurumun harap evlerinin k?r?k iskemleli toplant? salonlar?nda ok defa mum ve petrol lambalar?n?n ?????nda, gecelere kadar sren byk ihtilal tam manas?yla o gnlerde haz?rlanmaya ba?lar.
Musaraaya haz?rlanan bir pehlivan?n soyunmas? gibi ilk i? olarak da gen general omuzlar?n? kerten apoletleri kopar?r ve aran?zda bir ferdi millet gibi al??aca??m der.
O gnden sonrad?r ki; kafadaki millet derdi, konu?ma olur, beyanname olur, tehdit olur, isyan olur, bayrak olur ve nihayet bugnlerin dn olur. Kendini anlamad??? iin hkmetine ba?kald?ran millet, hkmlerinde biraz kilise gnl? ve biraz da Ortaa? h?nc? kokan galiplerine meydan okur.
Her zaman s?n?r ba??nda vazife alan Erzurumlular bu hareketleriyle 3 Temmuz da yeni tarih ba??nda vazife alm?? olurlar.