?ran?n en byk kad?n ?airlerinden biri olan Pervn-i ?tism, 1907 y?l?nda Tebrizde dnyaya geldi. ?tismulmulk lakab?yla bilinen ?ran?n en nl yazarlar?, mtercimleri ve bilginleri aras?nda yer alan babas?, Mirz Ysuf Hn ?tism (. 1937) ?ran?n ilk edebiyat dergisi Bahr?n editr olmas?, nl Arapa ve Frans?zca eserleri Farsaya evirmesiyle bilinmekte, nde gelen bir ki?ilik olarak edebiyat evrelerince yak?ndan tan?nmaktayd?. Pervn be? ya??nda iken (1911) ailesiyle birlikte Tahrana gidip yerle?mi?lerdi. Yusuf ?tisamnin evi; nl edebiyat?lar ve yazarlar?n bulu?tu?u bir edebiyat ve ?iir meclisiydi. Bu yzden daha ocukluk y?llar?nda Pervn, zaman?n bilge edebiyat adamlar? Ali Ekber-i Dihhud (. 1955 ) ve Melik??uar Bahr (. 1951) gibi byk ki?iliklerle tan??ma imkan? buldu. Arapa ve Farsay?, zellikle bu iki dilin grameri ile temel edebiyat bilgilerini babas?ndan ?renme?e ba?layan Pervn alt? ya?lar?ndan itibaren zel hocalardan da ders alarak kendisini yeti?tirdi. ocukluk y?llar?nda bo? vakitlerini oyundan daha ok okumayla geiren Pervn, on bir ya?lar?nda Firdevs (. 1020), Nizamyi Gencev (. 1222), Mevlan Celaleddn (. 1273) gibi nl ?airlerin ?iirlerini okudu.
Hem ?randa ve hem de d?? lkelere yapt??? seyahatlerinde babas?yla birlikte bulunan, ocukluk y?llar?ndan itibaren ?iire, edebiyata ok yak?n ilgi duyan ve sekiz ya?lar?nda ?iir sylemeye ba?layan Pervn-i ?tismnin ilk ?iirleri Bahr dergisinde yay?nland?.
Babas?, Pervni zgr, arzulad??? alanda iyi bir e?itim grmesi amac?yla kendi iste?iyle Amerikan K?z Kolejine gnderdi. ?renimini tamamlad?ktan sonra bitirdi?i okulda Fars Dili ve Edebiyat?, ?ngiliz Dili ve Edebiyat? dersleri veren Pervn , 1934 y?l?nda evlenerek Kirman?aha gidi?ine kadar bu grevini srdrd. Pervn, mutlu bir evlilik hayat? kuramad??? iin birka ay gibi k?sa sre sonra bu evlili?ine son vererek edebiyat ve ?iire daha ok yer ay?rd??? yeni ve apayr? bir hayat ya?amaya ba?lad?. Divan? ilk defa 1935 y?l?nda yay?nlanan, Fars ?iirinin doruklar?nda yer edinmi? Pervn-i ?tism, 1941 y?l?nda 35 ya??nda hayata veda etti. Hemen hemen btn kaside ve k?talar?, ayn? zamanda mnazaralar? hep ?t, yol gsterme ve iyili?i, do?rulu?u sal?k verme gibi temalarla dopdoludur:
?yi ya da kt ya?ad?klar?m?z
yaz?lara geecek
Zaman?n senedi, defteri ve
divan? var
Yok kimsenin haberi
derdimden, ancak mutluyum
Birka damla kan?m elimde
ete?imde ya
Bin yce saray yapsa da avc?
Y?k?k bir yuvan?n plerine
bile de?mez
Ne yuvaym??! Ne saraym??!
Evin e?yas? ayn? e?ya
Kck ?ehrinde kar?nca bile
Sleymand?r
Kck yre?im s?k?ld?ysa da
bu fele?in elinden ne gam
Yap??t? yazg?n?n eli nerede bir
yaka grdyse!
Ne stnl? var bilmem ki
insan?n ku?lardan?
Bo? yere insan?m diye iddia
etmesinden ba?ka!
Yok zerre kadar ?efkat bu
bencil kabilede
?yi bakarsan, grd?n her
?eyin ad? var sadece!
Pervn bir taraftan klasik ?airlerden esinlenerek ?iir yazarken, di?er taraftan bat?l? ?airleri yorumlay?p onlara kendi duygular?n? katarak uyarlamas?n? bilmi?tir. Pervn, a?da? Fars ?iirinde, bir ba?ka ifadeyle ?ran Edebiyat? Tarihinin btn dnemleri ele al?nacak olursa apayr? bir edeb ki?ilik olarak de?erlendirilmektedir. ?iiri zellikle ya?ad??? a??n ahlaki bozulmu?luklar? ve sosyal dzensizliklerine yneltti?i itirazlar? a?s?ndan ola?anst yetkinlik ve etki gcne sahiptir; yine ?iiri, tam anlam?yla yoksun b?rak?lm?? toplum kesimleri ve mazlumlar?n sesini yans?tmaktad?r.
Ruh onun dnyas?nda, ten hisar?nda hapistir. Srekli ten ile birlikte olu?undan dolay? hep eksilmekte ve hep s?k?nt? ekmektedir. Ruhun kurtulu?u da kendisini ten zindan?na hapseden btn sebeplerden ve ilgilerden uzak kalmakla olacakt?r. Bu yzden h?rstan uzakla??lmadan, btn hayvansal zellikleri bir kenara b?rakmadan erginli?e eri?ilemez. ??te burada Pervnin ahlaki ?retisi irfan temelleri zerine ykselmekte; ayn? zamanda al???p abalamayla g kazanmaktad?r. Ayn? zamanda Pervn irfan?, Sena, Attr, Sad, Mevlan gibi ulu sz ustalar?n?n eserlerinde grlen rneklerin ilham?yla yenia?da yeni ve farkl? bir formatta dillendirmektedir.
Pervnin ?iirlerinde en ok sak?nd?rmaya ve insanlar? uzak tutmaya al??t???, birok dizesinde sz etti?i kt zelliklerden en ok ne ?kanlar aras?nda, h?rs, arzular?na, heveslerine tutsak olmak yer al?r.
H?rs ve heves girdi?i evi yakt?
Senin evine onlar beki olmaz!
?t verdi kar?nca yavrusuna
?yi bil: kar?nca tembel
olmaz!
Ak?l ile yolda? olan, her
meltemle
Bir saman p gibi toz
duman olmaz!
Din senden al??mak ister,
al??mak da do?ruluk;
Bu derdin aresi lafla, szle
olmaz!
Gere?in Kabenin ne
oldu?unu bilen
?nsanlar?n yolunda deve
dikeni olmaz!
***
Yz as?r ?renci olsan da
mektebinde bu evrenin
Bu sevgisizden sevgi dersini
sen ?renemezsin
Le?ten ba?ka bir ?ey
bulunmaz h?rs ve heves
kona??nda
Sen le? yiyenlere b?rak bu
konuklu?u da
Nice prsm?, nice de?ersizi
pahal? satt? ?eytan
?yili?in kan?t? say?lmaz a??rl?k
her zaman
?eytandan ku?kulanmak iyi
sonluluk mjdesi
Kan gibi her damarda
dola?t?r?lmal? bu ku?ku
Pervn, ok duygulu, sevgi
yuma?? ve bir ?efkat rne?idir. Onun bu zellikleri daha
ok babas?na yazd??? a??tta
ve Dertlerle Tan???kl??? ?iirlerinde daha da ne ?kmaktad?r. O sadece insanlara
kar?? de?il evrendeki btn
canl?lara sevgi beslemekte,
onlar?n s?k?nt?lar?yla dertlenmektedir:
Esti bir rzgar; kk bir
yuvay? y?kt?
kt bir at? ve bir ba?a
y?k?ld?
Titredi bir ten, yok oldu bir
f?rsat
D?t bir yavru ku?, kana
boyand? bir kanat!
Bir vurguncu zulmnden,
yolundan oldu bir yolcu!
Fele?in eliyle kapand? bir kap?!
Kopup paraland? bir sz ve
sevgi ipi
Silindi bir defterden bir ad,
yok oldu bir hat?ra!
Ykselmedi art?k o yuvadan
bir tutku feryad?
O diken, o p sonunda bir
ate?e at?ld?!
Yok oluverdi arzular? y?llar?n
Uzak kald? kck bir yavru
bir anneden!
Pervnin en ok ilgi duydu?u ve dizelerinde dillendirdi?i ?ey gldr. Gl, gzelli?in simgesidir. Ayn? zamanda hayat?n k?sal???n? simgeler. Bu anlamlar Pervn divan?n?n dizelerinde de?i?ik a?lardan ele al?narak anlamland?r?lan en ok tekrarlanan gelerdir. te yandan gln olmazsa olmaz? da blbldr. Blbl gle ok gzel oldu?unu, imenli?in ????? oldu?unu sylerken; gl de ona; kendisinin gzel oldu?unu, ancak ok k?sa bir zaman sonra, yani yar?n o gzelli?inin kendisinde kalmayaca??n?, ondan sonra da kimsenin onun yzne bile bakmayaca??n? sylemektedir:
A??k blbl gle ?yle diyordu:
Bu imenli?in ???lt?s? yzn
senin
Gl cevap verdi: Bugn
gzelim, ho?um ya ben
Her toplulu?un gzdesiyim ya
ben!
Yar?n gelip de soldu?um
Zaman
Kim olur ki benim yan?mda
kalan?
zerimdeki bu gnl eken
gmlek
Gece vakti geldi?inde sen, bir
kefen!
Bu gnn szn neden
sylyorsun? Yar?n
Senin ba?ka bir gl vatan?n!
Her yer gzel yzlerle, gzel
kokularla dolu
Her yer servi gl ve yaseminle
dolu
A?k gnle s??abilendir!
Sz, her an dilde olabilendir!
A??k sevgilisi iin lebilendir
?? yap?lmal?, i?; bu sadece
szdr, sz!
Gerek ile mecaz?
ay?rabiliyoruz biz de
Senin gibisi ok bu bahede!
Pervn her zaman ocuklar ve yoksullar?n dertlerini, ilelerini ve s?k?nt?lar?n? gzleri nnde tutmu?, onlar?n gzya?lar?n? hkmdarlar?n talar?ndan daha de?erli olarak grm?tr. Kafas?nda tasarlad??? ok nemli ve derin anlamlar? birbirleriyle en gzel ?ekilde mnazara edebilecek trleri kar?? kar??ya getirerek o tiplemelerle ok gzel tart??malar kaleme alm??t?r. Yre?i her zaman haklar? ellerinden al?nm??, d?kn kesimlerin hakk? ve hukuku iin arpmakta, ya?ad??? a??n kabul edilemeyecek sosyal e?itsizlikleri ve alkant?lar?n?n sosyal kar??tl?klar temeli zerine ykseldi?ini ok iyi bilmektedir. E?ki Yetm: Yetimin Gzya?? adl? ?iirinde a?k a?k hkmdar?n tac?nda ???ldayan mcevherlerin insanlar?n gzya?lar? ve yetimlerin yreklerinin kan? oldu?undan sz eder:
Bir hkmdar bir gn geti bir
yerden
Sevgi seli co?tu her bacadan,
her mahalleden
Bir yetim ocuk sordu o arada:
?u par?ldayan ?ey de ne
hkmdar?n ba??nda?!
Oradan biri seslendi: Biz ne
bilelim ne oldu?unu
Ancak kesin paha biilmez bir
?ey oldu?u
Kamburuyla iki bklm bir
ya?l? kad?n ilerledi:
Bu, benim gzya??m ve sizin
yre?inizin kan? dedi
Bizi kand?rm?? oban elbisesi
ve de?ne?iyle
Nice y?llard?r bu kurt tan???k
bu sryle!
Ky ve mlk sat?n alan o
zahit, yol vurucunun biri
Halk?n mal?n? yiyen
hkmdar, dilencinin biri
Dikkat et yetimlerin
gzya?lar?na!
O tataki mcevherin ???lt?
kayna??n? anla!
Do?ru szn ne yarar? olur
Pervn, e?ri yolda gidenlere?!
Do?ru szden incinmeyen o
do?ru ki?i nerede?!