Bayat?-Azerbaycan halk edebiyat?na dhil olup yazar? belli olmayan, nine ve dedelerden torunlara, gemi?, ku?aktan ku?a?a aktar?lm?? ?iir rnekleridir. Bayat? sznn Bayat Trk boyunun isminden al?nd??? d?nlmektedir. Bu halk ?iir tr hem bugnk Azerbaycan Cumhuriyeti arazisinde, hem ?ran s?n?r?nda bulunan Gney Azerbaycanda, eski Azerbaycan arazileri olan Derbent ve Boral? blgelerinde, Trkiyede Kars, I?d?r yresinde geni? yay?lm??t?r. Kerkk hoyratlar? ile benzerli?i de dikkat ekicidir.
Bayat?-drt m?sradan, 7 heceden olu?an drtlktr. Genelde Men (ben) ??k, Azizim szleriyle ba?lar. Birinci m?sra bayat?n?n giri?i, ?kinci m?sra konuya giri?, nc sylenmesi istenen temel fikir, drdnc m?sra ise bayat?n?n sonucudur. M?sralar bir-birine hem ahenkle, hem kafiyelenmekle ba?lan?r, bu yzden ak?c?d?r ve ?ark? gibi okunmas?na kolayl?k sa?lar. nc m?srada dikkat ekilmesi istenen olay var. nc m?sray? drdnc m?sra onaylar ve bitirir. Bylece drt m?srada bir olay ve bu olayla ilgili ya?anan duygular aktar?l?r.
Bayat?lar konu bak?m?ndan geni?tir. A?k, zlem, Vatan hasretiyle beraber, nasihatler de yer almaktad?r. Baz? bayat?lar tarihi olaylardan etkilenerek sylenmi?tir. rne?in, Azerbaycan topraklar?n?n Rusya ve ?ran aras?nda bl?trlmesini, bir halk?n iki devlet taraf?ndan paralanmas?n? yans?tan Bayat?lardan ikisi:
Araz? ay?rd?lar,
Kan ile doyurdular
Ben senden ayr?lmazd?m,
Zor ilen ay?rd?lar.
Tebriz yolu ta?l?d?r
st zar ka?l?d?r.
Dindirmeyin Tebrizi,
Gzleri kan ya?l?d?r.
Azerbaycan Bayat?lar?nda Tebriz, Derbent gibi ?ehirlerin yan? s?ra, Erzurum ismi de gemektedir. Tarihin farkl? dnemlerinde Azerbaycandan Erzuruma gler ya?anm??t?r ki, bu da halk edebiyat?na Bayat?lara yans?m??t?r. Bu Bayat?lardan bir k?sm?nda Erzurum olaylar? da yer alm??t?r. Erzurumun Rus i?galinde, Ermeni ordular?n?n bask?lar?na maruz kalmas?n?n yans?mas?n? Bayat?larda grebiliyoruz. rnek olarak sundu?um birinci ve ikinci bayat?da Gvurlar?n Erzurumu yakmas? ve kan ak?tmas?, nc Bayat?da Yan?k dere katliam?, son bayat?da ise Erzuruma glerden bahsedilmektedir. Bu bayat?lar Azerbaycan halk?n?n Erzuruma tarihi ba?lar?n?n ispat?d?r.
Erzurum Konulu
Azerbaycan Bayat?lar?
Ben ??k Erzuruma,
Kar d?t Erzuruma.
Gvur geldi od vurdu,
Kan dkt Erzuruma.
Ses ?kar Erzurumdan
Haber var Erzurumdan
Gavurlar dert getirdi
Od ?kt? Erzurumdan
Azizim, Erzuruma
Var git sen Erzuruma.
O derede kim kald??
Bir sor sen Erzuruma.
Ben ??k Erzuruma
D?m?tr er zulma.
Vatandan olma uzak
D?sen de her zulma.
Azizim, yordu beni.
Bu hasret yordu beni.
Erzuruma giden yar
Gz yolda koydu beni.
Azizim Erzuruma
Yol gider Erzuruma.
Kendin ldn kurtuldun
Beni soktun zulme.