1918 y?l?nda ?smail Enver Pa?an?n karde?i Nuri (Killigil) Pa?an?n Baky Ermeni i?galinden kurtarmas? Trkiye-Azerbaycan ili?kileri a?s?ndan mhim bir olayd?r. ?lerleyen zaman ierisinde Azerbaycan?n Rus i?galine girmesi ve ba??ms?zl???n? kaybetmesiyle ba?layan yakla??k 70 y?ll?k bir skt dnemi, iki taraf?n kalbindeki kar??l?kl? muhabbeti yok edememi?tir. Sovyetlerin da??lmas?yla birlikte 1991 y?l?nda istiklaline tekrar kavu?an Azerbaycan, nndeki engelleri kald?rm?? ve Trkiye ile ili?kilerini st dzeye ta??m??t?r. En son 2021 y?l?n?n ba??nda ya?anan Azerbaycan-Ermenistan sava??nda Karaba??n Ermeni i?galinden kurtar?lmas? iin Azerbaycana a?k deste?ini sunan Trkiye, tarihi misyonuna uygun bir siyasetle Azerbaycan?n toprak btnl?ne kavu?mas?na yard?mc? olmu?, ve Karaba??n azadl???na vesile olmu?tur.
Trkiye-Azerbaycan ili?kilerinin tarihi geli?imi Trk kamuoyunda yukar?da anlat?ld??? ?ekliyle bilinmektedir. Oysa ki tarihi sre ierisinde Trkiyenin Azerbaycana yapt??? maddi ve manevi yard?mlar tek tarafl? olmam??t?r. Azerbaycan?n Rus i?galinde olmas? ve ba??ms?z bir devlet olamamas?, Azerbaycan Trklerinin Trkiyeye zor gnlerinde yard?m etmesinin nne geememi?tir.
Azerbaycan Trklerinin s?ras?yla Osmanl? Devletine ve Trkiye Cumhuriyetine yapt??? yard?mlar?n oda??nda Zeynelabidin Tag?yev ismi n plana ?kmaktad?r. 1823 y?l?nda Bakde do?an Zeynelabidin Tag?yev, 1870li y?llardan itibaren yabanc? sermayedarlar?n da ilgi gsterdi?i Bak petrollerini ?karmak iin baz? giri?imlerde bulunmu?tur. Kiralad??? bir arazide yapt??? al??ma sonucu petrol ?kan Zeynelabidin Tag?yev bu sayede h?zl? bir ?ekilde zenginle?mi?tir. Zeynelabidin Tag?yev kazanc?n? ?ahsi bir servete dn?trmek yerine e?itim ve bas?n-yay?n olmak zere nemli hay?r i?lerine harcam??t?r. 1901 y?l?nda k?z ocuklar? iin Bakde Aleksandrovski k?z mektebini aan Tag?yev 1905 y?l?nda da Bak Cemiyet-i Hayriyeyi kurmu?tur. 1912-13 y?llar?nda Balkan sava?lar?n?n ba?lamas? zerine Tag?yev nderli?indeki Bak Cemiyet-i Hayriye Osmanl? Devletine nemli maddi yard?mlarda bulunmu?tur. CeMART 2021 57 miyet, Edirnede bir yetimhanenin kurulmas? iin para gndermi?tir. Bu yard?mlar Osmanl? Devlet erkn?nda ciddi bir memnuniyet yaratm??t?r. yle ki 1914 y?l?n?n Mart ay?nda Zeynelabidin Tagiyev ve e?i Suna Han?m ?kinci dereceden ?efkat madalyas? ile taltif edilmi?lerdir. Birinci Dnya Sava?? esnas?nda da yard?mlar?na devam eden Zeynelabidin Tag?yev nderli?indeki Bak Cemiyet-i Hayriye, Rus i?galine u?rayan Erzuruma Karda? Kme?i ad?yla yard?m etmi?tir.
mrn ve servetini maarif davas? u?runa harcayan Zeynelabidin Tag?yevin ilerlemedeki rol modeli Osmanl? Devleti olmu?tur. Zeynelabidin Tag?yev, yapt??? tm i? ve eylemlerde Osmanl? Devletini nirengi noktas? olarak alm??t?r. Gnlden ba? kurdu?u Osmanl? Devletine fiili ba?l?l?k kurmak iin e?itli yollar arayan Zeynelabidin Tag?yev, 1907 y?l?nda kendisinin kurdu?u Taze Hayat Gazetesi yazar? Talib Zht Ahund Yusufu ?stanbula gndermi?tir. Talib Zht Ahund Yusuf Bey, Kafkasya Mslmanlar?n?n istifadesi iin yay?nlanan ciltlik Ke?fl-Hakay?k isimli tefsir kitab?n? padi?aha sunulmak zere sadarete takdim etmi? ve Zeynelabidin Tag?yev nderli?indeki Bak Cemiyet-i Hayriyenin Azerbaycandaki yol haritas? hakk?nda nemli bilgiler vermi?tir. Talib Zht Ahund Yusuf Bey, sadarete sundu?u istida ile Azerbaycanda yap?lmas? d?nlen i?leri madde madde yazm??t?r. ?lk olarak Rusyada Osmanl? padi?ah? aleyhine yap?lan olumsuz ne?riyat?n etkisini azaltmak iin Taze Hayat isimli bir gazete kuruldu?unu ve bu gazete vas?tas?yla kar?? propagandan?n yap?ld???n? anlatan Talib Zht Ahund Yusuf Bey Azerbaycanda yap?lmas? hedeflenen di?er hedefleri de ?yle s?ralam??t?r:
Kafkasya Trklerinin yaz??malar?nda kullan?lan Fars lisan yerine ana dilimiz olan Trkenin kullan?lmas? ve yayg?nla?t?r?lmas?,
Okullarda okutulan ders kitaplar?n?n Osmanl? Trkesi ile yaz?lmas?,
Osmanl? Devleti mekteblerinde uygulanan program?n Azerbaycan mekteblerinde de uygulanmas?,
M e r k e z l e r i Bulgaristan?n Varna ve ?ran?n Urmiye ?ehrinde olan Amerikan- Ermeni Protestan komitesinin Osmanl? padi?ah? aleyhine Trke,Farsa ve Krte dillerinde yay?nlanan risalelerinin kar??l??? olarak Osmanl? Devleti lehine risaleler yay?nlamak,
Osmanl? Devletinden ve M?s?rdan firar edenlerin ve ba?ka bir yerde tutunamayanlar?n Kafkasyaya gemelerini engellemek, Azerbaycan mekteblerinin ynetici, muallim ve muallimelerinin ?stanbuldan tedarik etmek.
Talib Zht Ahund Yusuf Beyin sayd??? maddeler i?te,dilde ve fikirde Osmanl? Devletiyle bir olmak amac?n? ta??yan Zeynelabidin Tagiyev Beyin fikir dnyas?n? yans?tm??t?r. Kurtulu? Sava?? dneminde de Anadoluya yard?mlar?n? esirgemeyen Zeynelabidin Tag?yev Bey 1 Eyll 1924 tarihinde vefat etmi?tir. Ruhu aziz mekan? cennet olsun.