Trk milleti ?phesiz ki insanl?k tarihine yn veren, insanl?k tarihini etkileyen en eski ve en nemli milletlerden biridir. Soyu Tevrattan ve ?bn Haldundan nakledildi?ine gre Hz. Nuhun o?lu Yafesin Trk ad?ndaki o?luna dayanmaktad?r. Trkler dominant kavimler ierisinde olup, beyaz ?rka mensupturlar. Ortaa? kaynaklar?nda Trkler Turan tipini temsil eden Orta Asya, Maverannehir ve di?er yak?n do?u Trkleri beyaz tenli, koyu parlak gzl, de?irmi yzl (ay yzl, badem gzl), endaml?, sa?lam yap?l? erkek ve kad?nlar?yla gzelli?e rnek insanlar toplulu?u olarak nitelendirilmektedirler2. Trk kelimesi ilk defa Gktrkler zaman?nda kullan?lm?? olup, zamanla Trk soyuna mensup ve Trke konu?an btn topluluklar?n genel ad? olmu?tur. Trk kelimesinin isim olarak treyen, o?alan; s?fat olarak gl, kuvvetli, olgun anlam?na geldi?i bilim adamlar? taraf?ndan kabul edilmektedir. Trklerin anayurdu olarak Tr-kistan (Orta Asya) gsterilmektedir. Trkistan (Orta Asya)n?n neresi oldu?uyla ilgili olarak bilim adamlar? aras?nda net bir gr? yoktur. Ancak yap?lan ara?t?rmalardan elde edilen veriler, co?rafi alan olarak Altay Da?lar?n?n kuzeybat?s?, Tanr? Da?lar?n?n kuzeyi, Aral Glnn evresi ve Hazar Glnn do?usu oldu?unu ortaya koymaktad?r.
Trkler, dnya zerinde birden ok devlet kurmu? ve gnmzde dnyan?n da gznn oldu?u co?rafyalarda hkm srm? nadir milletlerden biridir. Bunun temel sebebi toplum olarak gmen bir yap?ya sahip olmas? ve zellikle tarihinde belirli dnemlerinde co?rafi mekn de?i?ikli?i yapmas?ndan kaynakland??? sylenebilir. Her millette oldu?u gibi Trklerde de kltr olu?turan temel gelerden biri de mitolojidir. Trk mitosuna bakt???m?zda Trk tarihi bir soyk?r?mla ba?lar. Bu soyk?r?m?n ilk grlece?i yer, efsanelerden biri olan kurttan treyi? efsanesidir. Buna gre Trklerin hepsi inliler taraf?ndan ldrlr. Yaln?zca biri sa? kal?r ve Trkler ad? ?dikut olan bu Trkten trerler. Destanlar ve efsaneler tarihi yans?tmaz, ama e?itli sembollerle tarihi yans?tma yoluna giderler. Bu efsaneden anla??laca?? zere, Trkler tarihe kt ba?lar. Trkler, tarihin ilk dnemlerinde Trkistanda hayat?n? devam ettirirken, daha sonraki devirlerde Trkistandan ayr?l?p, Anadoluya gelirler ve Anadoluda etkileri gnmze kadar devam eden bir devlet vcuda getirirler. Bir gler tarihi olan Trk tarihinde, 16. yzy?l?n ortalar?nda Kazan Hanl??? Ruslar taraf?ndan i?gale u?rar, 17. yzy?lda Osmanl? Devleti Viyana nlerinde bozguna u?rar, 18. yzy?lda h?zlanan olaylar 20. yzy?l? Trkler iin kara bir yzy?l hline dn?trr. Bu yzy?lda Mustafa Kemal Atatrkn nderli?inde yap?lan Mill Mcadele ve ard?ndan ?stikll Sava??na kadar Trkler hep kaybeder ve gerler.
Dnyan?n farkl? yerlerinde byk s?k?nt?lar ierisinde varl?klar?n? srdren Trkler birbirleriyle hibir zaman ba?lar?n? koparmam??lard?r. Bundan dolay? kltrel anlamdaki birliktelik, baz? olumsuz durumlarla kar??la??lmas?na ra?men do?al olarak devam etmi?tir. Osmanl? Devleti iindeki ayd?nlar?n siyaset, dil ve edebiyat alan?ndaki al??malar? devlet d???ndaki Trklerin varl???n? gzler nne sermi?tir. 19. yzy?l?n ba?lar?nda Yusuf Akuran?n Tarz-? Siyaset makalesinde D?? Trkler konusu dikkatlere sunulmu?, Tevhid-i Etrak d?ncesiyle gn yzne ?km??t?r. Trkiye Cumhuriyeti Devleti y?llar?nda zellikle Trkistandaki D?? Trkler konusu ile ilgili Atatrkn herkes taraf?ndan bilinen a?a??daki d?nceleri ok nemlidir:
Bugn Sovyetler Birli?i dostumuzdur, kom?umuzdur, mttefikimizdir. Bu dostlu?a ihtiyac?m?z vard?r. Fakat yar?n ne olaca??n? kimse bugnden kestiremez. T?pk? Osmanl? gibi, t?pk? Avusturya-Macaristan gibi paralanabilir, ufalanabilir. Bugn elinde s?ms?k? tuttu?u milletler avular?ndan kaabilirler. Dnya yeni bir dengeye ula?abilir. ?ste o zaman Trkiye ne yapaca??n? bilmelidir. Bizim dostumuzun idaresinde dili bir, inanc? bir, z bir karde?lerimiz vard?r. Onlara sahip ?kmaya haz?r olmal?y?z. Haz?r olmak yaln?z o gn susup beklemek de?ildir. Haz?rlanmak laz?md?r. Milletler buna nas?l haz?rlan?r? Manevi kprleri sa?lam tutarak. Dil bir kprdr... ?nan bir kprdr... Tarih bir kprdr... Kklerimize inmeli ve olaylar?n bld? tarihimiz iinde btnle?meliyiz. Onlar?n bize yakla?mas?n? beklememeliyiz. Bizim onlara yakla?mam?z gerekir. 29 Ekim 1933, ankaya K?k Trkiyede D?? Trkler ile ilgili bu geli?meler ya?an?rken 21 Aral?k 1991 y?l?nda gerekle?tirilen Alma Ata Zirvesinde, Ba??ms?z Devletler Toplulu?u kurulmas? karar? al?n?r. Birlikteki be? Trk devleti olan Azerbaycan, Kazakistan, K?rg?zistan, zbekistan ve Trkmenistan ba??ms?zl?klar?n? ilan eder. Bunun sonucu olarak Trkiyede D?? Trkler ve Trk Dnyas? mevzuu daha ok kullan?l?r hle gelmi?tir.
Gnmzde ise Trkiye D???ndaki Trkler ve Trk Dnyas? kavramlar? D?? Trkler kavram? yerine kullan?lmaktad?r. Trk Dnyas?, baz?lar?na gre 20. yzy?l?n sonlar? ve 21. yzy?lda tm Trk halklar? iin kullan?lan co?rafi ve kltrel bir kavramd?r. Bu gr?e ra?men Trk Dnyas?n?n s?n?rlar?n?n hangi kriterlere gre (soy, dil, ba??ms?zl?k vb.) belirlenece?i konusunda farkl? gr?ler bulunmaktad?r.
Olduka geni? bir co?rafya alan?n? kapsayan Trk Dnyas? iinde en bat?da Kosova, Karada?, en do?uda Mo?olistan yer al?r. Bu kavram Trkiye, KKTC, Azerbaycan, Kazakistan, Trkmenistan, zbekistan ve K?rg?zistan gibi tm ba??ms?z yedi Trk devletlerini, Do?u Trkistan, Tataristan, uva?, Ba?kurdistan, Saha-Yakutistan, Altay, Karaay, Balkar gibi yar? zerk blgeleri ve dnyan?n her yerinde Trk halklar?n?n ya?ad??? blgeleri ifade eder. Uara gre Trk Dnyas? drt farkl? ?ekilde s?n?fland?r?labilir:
1. Ba??ms?z Trk devletleri (Trkiye, KKTC, Azerbaycan, Kazakistan, K?rg?zistan, zbekistan, Trkmenistan)
2. zerk olarak ya?ayan Trk devletleri/topluluklar? (Altay, Ba?k?rdistan (Ba?kurdistan), uva?istan, Da??stan, Gagauz (Gko?uz) Yeri, Hakas, Kabartay-Balkar (Malkar), Karaay-erkez, K?r?m, Tataristan, Tuva, Uygur zerk Blgesi (Do?u Trkistan), Yakutistan (Saka, Saha Eli)
3. Az?nl?k olarak ya?ayan Trk topluluklar? (Afganistan, Bulgaristan, Irak, ?ran, Kosova, Makedonya, Mo?olistan, Rusya, Suriye, Tacikistan, Yunanistan)
4. G yolu ile ba?ka lkelere yerle?en Trk topluluklar? (Avustralya, ABD, Avrupa lkeleri, Kanada, S. Arabistan ve di?er Ortado?u lkeleri ve Kuzey Afrika lkeleri)
Yukar?da grlece?i zere Trklerin yedi k?taya yay?lm?? oldu?unu sylemek yanl?? olmayacakt?r. Bu geni? alan iinde bugn iin yedi ba??ms?z ve ok say?da yar? ba??ms?z ya da ba??ml? Trk lkeleri bulunur. Bu lkelerin toplam yzlm 4,899.178 km2yi bulmaktad?r. Rusya Federasyonundaki zerk cumhuriyetlerin yzlm ise 3,8 milyon km2 kadard?r. Bunlara Trkiye ve Do?u Trkistan?n da ilave edilmesiyle, Trk Dnyas?n?n toplam alan? 12 milyon km2 ye ula??r. Bu alan Avrupa k?tas?n?n alan?ndan hayli fazlad?r. Trk Dnyas?n?n toplam nfusu ise yakla??k 300 milyon olarak ifade edilmektedir. Rahmetli Oktay Sinano?lu Adriyetikten in seddine sadece Trke konu?arak gidilebilece?ini ifade etmi?tir.
Bu blnm?lklere ra?men, toprak anlam?nda btnle?me olmasa bile ayn?l?klar? ve benzerlikleri olan Trklerin e?itim, kltr, tarih, ekonomi gibi alanlarda ortak paydada hareket etmeleri ok nemlidir. Bu anlamda romantik bir d?nceye sahip olmadan ortak paydada hareket edebilme kapasitesinin geli?imi iin Atatrkn de belirtmi? oldu?u dil, tarih, e?itim ve ekonomi alanlar?nda kprlerin kurulmas? gerekmektedir. ?smail Gasp?ral?n?n Dilde, ??te, Fikirde Birlik dsturu bu noktada ok nemlidir. Bunlar?n yan? s?ra Orta Asya ile Trkiye aras?ndaki gl bir ili?kinin 21. Yzy?ldaki tm siyasal dengeleri etkileyece?i de a?ikrd?r.
Bu d?ncelerden hareketle, e?itim anlam?nda birliktelik olmas? ba?lam?nda Trk Dnyas? Vatanda?l??? proje fikri ortaya ?km??t?r. Bu projenin genel amac?, farkl? co?rafyalarda ya?ayan, Trk Dnyas?ndaki zellikle niversiteli genlerde Trk Dnyas? Vatanda?l??? bilincini geli?tirmektir.
Proje kapsam?nda dzenlenen bilimsel al??malar ile Trk Dnyas? Vatanda?l??? ders program? geli?tirilmi?tir. Bu ders ieri?inde, edebiyatta, tarihte, halk kltrnde ayn?l?klar, Trk Dnyas?n?n abide ?ahsiyetleri gibi temalar yer alm??t?r. Proje kapsam?nda Gaziantep niversitesinde senato karar? ile semeli ders olarak a?lm??t?r. Bu dersi alan ?renciler belirlenen temalarda bir dnem ?renim grm?lerdir. Proje uluslararas? kurumlar taraf?ndan defa dle lay?k grlm?tr.
Bir sonraki a?amada, bu dersin uzaktan e?itim yoluyla tm Trk dnyas?ndan ?rencilere a?k hale getirilmesi planlanmaktad?r. Dnyan?n her yerinden aksal? akademisyenlerin katk?lar?n?n al?nmas? d?nlmektedir. Yap?lacak olan protokoller ile niversitelerin ?rencilerin ald?klar? bu dersleri geerli saymalar? planlanmaktad?r. Yine ba?ar?l? olan ?rencilerin yaz aylar?nda a?lacak Farabi, Biruni Bilim Kamp? gibi etkinliklere kat?lmas? da projede yer almaktad?r. Ba?ar?l? olan ?rencilere Dijital Trk Dnyas? Vatanda?l??? kimli?i verilmesi planlanmaktad?r.
Bugn Afrikada bir ocuk al?ktan lyorsa, Do?u Trkistanda Uygur karde?lerimize her trl bask? ve i?kence yap?l?yorsa k?sacas? dnyan?n neresinde zulm varsa bu zulme kar?? duru?un ad? K?z?lelmad?r. Halil Cibran Hakikat iki ?eye muhtat?r: bir onu dillendirene iki anlayana der. Haks?zl?k kar??s?nda susmaman?n, haks?zl??? dnyaya bunu dile getirmenin ad?d?d?r K?z?lelma. K?z?lelma, glgesinde nice mazlumun serinledi?i ulu ?nard?r. Tm insanl???n hasretle bekledi?idir. Dnyan?n huzur bulmas?n?n ad?d?r Byk ve kutlu yry? iin gl olman?n ad?d?r K?z?lelma Sonu olarak; Trk Dnyas? birlik iinde olmak, gl olmak zorundad?r. Bu anlamda Trk Dnyas? Vatanda?l??? projesi bir oban ate?i rolne sahiptir. Bir gn gelecek herkes Trk Dnyas? Vatanda?? olmak istiyorum diyecek Prof. Dr. Oktay Sinano?lunu rahmetle an?yorum.