Trkler, tarih boyunca ok geni? bir co?rafi alana yay?lm?? olup buralarda birtak?m farkl? mzik kltrleriyle etkile?im iine girmi?lerdir. Bu etkile?imler sonucunda Trk mzik kltr pek ok koldan beslenmi? ve zengin bir yap?ya kavu?mu?tur. Bylesine zengin bir kltr miras?n?n izlerini Geleneksel Trk Sanat Mzi?inin gerek terminolojisinde gerek bu kltre hizmet etmi? mzisyenlerinin etnik e?itliliklerinde gerekse ses sisteminin temellerini olu?turan eski yaz?l? kaynaklar?n di?er baz? kltrlerle ba?lant?s?nda somut olarak grmek mmkndr. Dergimizin bu say?s?nda Trk Mzi?ini bu alanda lkemizin nemli isimlerinden birisi olan Dr. Aylin ?engn Ta?? ile konu?tuk.
nce sizi tan?yarak ba?layal?m. Aylin ?engn Ta??n?n mzik serveni nas?l ba?lad??
Ankara do?umluyum. ?stanbul niversitesi Siyasal Bilgiler Fakltesi mezunuyum. Mzik ile ilgim ocuk ya?lar?mda ba?lad?. ?lkokul son s?n?ftayken TRT ?stanbul Radyosunun o y?l yeni kurdu?u ocuk Korosunun s?nav?n? kazanarak mzik e?itimi almaya ba?lad?m. Be? y?ll?k bir e?itimin ard?ndan, yine yeni kurulan TRT ?stanbul Radyosu Genlik Korosuna getim ve klasik Bat? mzi?i e?itimime devam ettim. Soprano bir sese sahibim. Koroda ok sesli mzik yapt?m. niversite y?llar?mda Sheyla Altm??drt ynetimindeki ?stanbul niversitesi Trk Mzi?i Korosu ile tan??t?m. Bu benim iin bir dnm noktas? oldu. Bat? mzi?i ile ilgilenmekten vazgeerek Trk mzi?ine yneldim. niversite ikinci s?n?fta ?stanbul Belediye Konservatuar?n?n yar? zamanl? Trk Mzi?i blmne kaydoldum, alt? y?l Trk Mzi?i e?itimi ald?m. niversite mezuniyetinden sonra bir sre gazetecilik yapt?m. Gazetecilik y?llar?mda bir rportaj vesilesiyle rahmetli hocam tanburi Necdet Ya?ar ile tan??t?m. O dnemde Trk Edebiyat? Vakf?nda verdi?im solo konserde beni dinleyen hocam Necdet Ya?ar, Kltr ve Turizm Bakanl???na ba?l? olarak kurdu?u ?stanbul Devlet Trk Mzi?i Toplulu?unun kadrosuna solist olarak beni de ald?. Profesyonel mzik hayat?m byle ba?lad?. Bu toplulukta uzun y?llar ses sanat?s? olarak al??t?ktan sonra hocam?z?n ve neyzen Arif Erdebilin ard?ndan toplulu?un nc sanat ynetmeni olarak atand?m. On y?l boyunca bu grevi srdrdm. Ard?ndan be? y?l boyunca ayn? kurumda ses sanat?l???m?n yan? s?ra mdr olarak idari grev yapt?m. Devletteki grevimin yan? s?ra bireysel al??malar yapt?m, Trkiyede ve on alt? lkede solo konserler verdim. bugne kadar dokuz solo albm ve drt single al??mas? yapt?m. Son solo albmm Seyir, on be? gn nce Kalan mzik taraf?ndan yay?nland?.
Siyasal Bilgiler Fakltesinde e?itim alm?? biri olarak neden farkl? bir alan olan mzi?e yneldiniz?
Siyasal Bilgiler Fakltesinden mezun olduktan sonra kaymakaml?k s?nav?na girmeyi d?nm?tm. Ancak annem ve babam benden uzak kalmay? istemedikleri iin, bu fikrimi ok desteklemediler. Ben de kendime bir yol izme noktas?nda gazetecili?i denedim. Asl?nda be? alt? y?l sren bu deneyimim bana gzel kap?lar da at?. 1990 y?l?nda Fatih Belediyesi taraf?ndan y?l?n en ba?ar?l? on kad?n kaleminden biri olarak dllendirildim. Gazetecilik yaparken Necdet Ya?ar hocam ile tan??mam, eminim kaderin beni mzi?e ynlendirmesi iin hayat?ma yerle?tirdi?i bir dnm noktas?yd?. Baz? kararlar? al?rken kendi ba??n?za hareket etmedi?inizi hissedersiniz ya, ben Necdet Ya?ar ile tan??t???m dnemde mzi?e profesyonelce ynlenmemi hep ilahi bir karar olarak nitelendirmi?imdir. Bundan dolay? kendimi hep ?ansl? hisseder ve ?krederim.
Mzi?in toplumlar iin neminden bahseder misiniz? Trk toplumu bu nemin fark?nda m??
Her toplumun mzi?i, bana gre kltrnn en nemli paras?d?r. Mzi?in iinde o toplumun tarihini, toplumsal ya?ant?da gizli dnm noktalar?n?, insanlar?n duygular?n? ve d?ncelerini bulur, o toplum hakk?nda ok nemli bir birikime sahip olursunuz. Trk toplumu iin de elbette bu byledir. stelik bizim bin y?l? a?k?n gemi?e sahip bir mzik kltrmz var. Bu byk miras?n, toplum iindeki kltrel geli?imi ve nesiller aras?ndaki sa?l?kl? etkile?imin devaml?l???n? sa?lamak a?s?ndan rol ok nemli. Mzi?i bir e?lence arac? olarak grmek yerine toplumsal kltrn bir alt blm olarak de?erlendirdi?inizde, ifade etmek istediklerim ok daha net anla??lacakt?r. Ben mzi?e byle geni? bir perspektiften bakmay? seviyorum ve herkese de bunu tavsiye ediyorum. Ancak bugnk ?artlarda ne yaz?k ki toplumumuz byk oranda bu kltrel de?erin fark?nda de?il benim gzlemlerime gre. Elbette mzi?i bu anlamda de?erlendirip bu kltrel miras?n stne yeni de?erler ekleyen ya da bu sreci dikkatle takip eden nemli bir kitle de var. Grmezden gelemeyiz. Dile?im bu bilince sahip olan insanlar?n o?almas? ve etkinliklerinin artmas?.
Trk Mzi?ini nas?l tan?mlars?n?z? Trk Mzi?inin di?er mziklerden ay?ran ynleri nelerdir?
Az nce de belirtti?im gibi Trk mzi?i bin y?l?n zerinde bir gemi?e sahip ok byk bir kltrel miras. Dnyadaki mzik trlerini yap?lar?na gre ikiye ay?rabiliriz: Tek sesli ve ok sesli mzik. Klasik anlamdaki Bat? Mzi?i ok sesli mzi?in zirvesi olmu?tur. Buna kar??l?k Trk Mzi?i de tek sesli mzi?in zirvesidir. Trk Mzi?i Bat? Mzi?inin aksine dikey de?il yatay bir zenginlikle ?ekillenmi?tir. Trk Mzi?inde ses aral?klar?n?n koma ad?n? verdi?imiz ok kk blmlere ayr?lmas?ndan kaynaklanan ses zenginli?i Makam ad?n? verdi?imiz yap?lar?n ortaya ?kmas?n? sa?lam??t?r. Tarih boyunca bu zenginlik alt? yze yak?n makam?n ortaya ?kmas?na yol am??t?r. Bugn ne yaz?k ki, on kadar makam zerine e?itlenen bir mzik malzemesinden sz ediyoruz. Oysa mzi?imizin yz y?llar iindeki zenginli?ini de?erlendirecek olursak ortaya inan?lmaz bir hazinenin ?kmas? sz konusu olacak. Kesinlikle syleyebiliriz ki tek sesli mzikler iinde matematiksel kurgusu ve ses dzeni sa?lam olan, ayn? zenginli?e ve derinli?e ula?m?? ba?ka bir mzik yok. Dolay?s?yla mzi?imizi rahatl?kla dnya mzikleri iinde farkl? bir yerde konumland?rabiliriz.
Trk Mzi?ine lkemizde gerekli de?er veriliyor mu? Verilen de?er konusunda bugn bir ilerlememi yoksa bir gerileme mi var?
Toplum iinde Trk Mzi?ine verilen de?eri genellemek bence ok do?ru de?il. nk toplumun genelinde mzi?e bak?? a?s? farkl?l?klar gsterir. Mzik, toplumsal kltrn bir unsuru olmas?n?n yan? s?ra ki?isel bir tercihtir elbette. Gnmzde ileti?im aralar?n?n etkisiyle insanlar ok farkl? kltrlerin mzikleri ile tan???yorlar. E?lence mzi?inin insan zerinde etkisi ?phesiz byk. Bunlar belirleyici etkenler. Mzi?in e?itimini alm??, ruhu kaliteli mzi?e yatk?n olan, zevk ve anlay??lar?n? estetik erevede geli?tiren insanlar iin mzik tabii ki ok de?erli. Ama her toplumda oldu?u gibi bizde de geni? kitlelerin kaliteli ve e?itim yoluyla zenginle?en mzik kltrne bak?? a?lar? mesafeli maalesef. Bu ok do?al. Bat? toplumlar?nda da Klasik Bat? Mzi?inin dinleyici say?s? milyonlara ula?m?yor. Barda??n dolu taraf?na bakmak gerekiyor. Bizim toplumumuzda da mzi?imizin fark?nda olan, bu kltrel mirasa sahip ?kmak isteyen ok say?da insan var. Genler de var. Bu ilgi dzeyini art?rmak mzikle ilgilenen, bu i?e gnl vermi? insanlar?n abalar?na ba?l?. Yani bizlere ok i? d?yor.
Bugn bile birok ki?inin evlerinde, arabalar?nda bundan y?llar nce bestelenip, sylenmi? arabesk eserlerin dinlenmesini neye ba?l?yorsunuz?
Arabesk mzi?in belli kesimler taraf?ndan ok sevilmesinin nedenini zevklerde de?il sosyolojik de?i?imlerde aramak gerekti?ini d?nyorum. 1950'lerde ba?layan kyden kente g sreci, kklerinden kopup kendi ya?ad?klar? yerden farkl? ?ehir kltrne gelen ve yeni dzenlerine kolayca uyum sa?layamayan insanlar?n, ait olduklar? yere duyduklar? zlemi ve ya?ad?klar? ac?lar? ifade etmelerine yard?mc? olan arabesk dedi?imiz mzik trn ortaya ?kard? bence. Daha geriye gidersek Trk mzi?inin radyolardan yasakland??? Cumhuriyetin ilk y?llar?nda, insanlar?n mecburiyetten Arap radyolar?ndaki mzikleri dinlemeye ba?lamas?yla ?ekillenen bir mzik zevkinin varl???ndan da sz edebiliriz. Bugn toplumun genlerine byle bir mzik tr yerle?mi? durumda. Ele?tirmek benim haddim de?il. Kaliteli yap?lan her mzi?e sayg?yla yakla?mak laz?m. Bugn arabesk dedi?imiz mzi?in de kalitelisini yapan sanat?lar var. Bugn bu mzi?i de kltrel bir de?er olarak kabul etmek gerekir.
Trk Mzi?ine bu kadar gnl vermi? biri olarak hangi yzy?lda ya?amak isterdiniz? Sebepleriyle bu sorumuza nas?l bir cevap verirsiniz?
Sadece gnl verdi?im Trk mzi?i a?s?ndan konuya baksayd?m, size belli dnemleri i?aret edebilirdim elbette, ama ?unu ifade etmek laz?m ki mzik dnemden dneme formlar? de?i?se de ya?ayan bir yap?n?n birbirini takip eden uzant?lar?n?n btndr. Dolay?s?yla bir dnemde var olup daha sonra yok olmu? ya da kesintiye u?ram?? bir sreten bahsedemeyiz. ?inde ya?ad???m?z y?llar bu anlamda benim iin ok de?erli. Zira yzlerce y?l?n birikimini bir araya getiren teknolojik imkanlar erevesinde ok byk f?rsatlar? de?erlendirebiliyor ve geni? a?l?mlara ynelebiliyoruz. ?yi ki bu yz y?l?n insan? olarak Trk mzi?i ile tan??t?m, diyorum k?sacas?.
Kendinize ait besteleriniz var m?? Varsa kendi bestelerinizi icra etmek nas?l bir duygu?
Beste yapmak Allah'?n insana verdi?i zel bir hediye. T?pk? iyi bir sese ve mzik kula??na sahip olmak gibi, o da ayr? bir zellik. Ama her mzisyen beste yapabilir mi, derseniz, cevab?m hay?r olur. Ne yaz?k ki ?u ana kadar yle bir ?ansa sahip olamad?m. Yce Yaradan bir gn bana da byle bir hediye verirse, ilahi bir ilhamla bir eser ortaya ?karabilirsem eminim dnyan?n en mutlu insanlar?ndan biri olurum. ?u anda kendi eserimi icra etme ?ans?na sahip olamad???m iin bunun nas?l bir duygu oldu?unu bilemiyorum, ama bu duyguyu bir gn ?renmeyi ok isterim.
Trk Mzi?inde en zirve isimi saysan?z, kimleri sayars?n?z? Bu isimleri doruklara ?karan size gre nedir?
Unutulmaz eserler vermi?ler. Ama benim anlay???ma gre en nemli isim, Abdlkadir Merag, Buhurzade Mustafa Itr Efendi ve Hammamzade ?smail Dede Efendidir. Abdlkadir Merag Trk Mzi?inde daha olu?um a?amas?nda ok de?erli nazariyat kitaplar? yazmas? ve ayn? zamanda gnmze gelebilen ilk szl eserlerin sahibi olmas? dolay?s?yla benim gzmde ok zel bir yere sahip. Buhurzade Mustafa Efendi, Trk Mzi?inde klasik dnemin zirvesi kabul edilir zaten. Tart??mas?z yledir. Gnmze gelebilen ok az say?da eserinde mzikal gcn grebilirsiniz. Bunu merak edenlere Neva Kr?n? dinlemelerini tavsiye ederim. Hammamzade ?smail Dede Efendi ise eserleriyle ya?ad??? dnemde ok geni? bir toplumsal perspektife hitap etmi? bir bestekar. Klasik formdaki eserlerini de, halk?n zevkine ve anlay???na ynelik eserlerini de bugn hayranl?kla dinliyoruz. yle byk bir bestekr ki eserleri yz y?llar sonra bugnn zevk ve anlay??? ile yorumlan?p ayn? byk hayranl?kla dinlenebiliyor. Onun Yine bir gl-nihal adl? Rast ?ark?s? Trk Mzi?inde yeni ba?layanlar iin vazgeilmez bir temel eserdir. Toplumun her kesiminde bilinir.
Trk Mzi?inin lkemizde gerekli de?eri grmesi ve gelecek nesillere aktar?lmas? iin neler yap?yorsunuz? al??malar?n?zdan bizlere bahseder misiniz?
Trk mzi?inin toplumumuzda lay?k oldu?u de?ere ula?mas? iin elbette her sanat? kendince bir tak?m al??malar yap?yor. Ben de son y?llara kadar gerek konserlerimle gerek yapt???m solo albmlerle icra anlam?nda al??malar?ma ok nem verdim. Hala da retmeye devam ediyorum. Ancak bu al??malar?n yan? s?ra y?l nce genlere Trk mzi?ini sevdirmek iin ncelikle neyi dinlediklerini anlatmak gerekti?ine karar verdim. Bu amala gnll olarak liseleri gezmeye, genlere Trk Mzi?inin bin y?ll?k gemi?ini kk hikayeler erevesinde icra rnekleri vererek anlatmaya, ayn? zamanda geleneksel enstrmanlar?m?z?n yap?lar?n? anlatarak bir tan?t?m yapmaya ba?lad?m. Bu al??malar lk nce sadece ?stanbul'dayd?. Daha sonra bir grup ok de?erli saz sanat?s? arkada??mla birlikte Milli E?itim Bakanl???'n?n himayesi alt?nda di?er illere giderek rneklemeli Trk Mzi?i Tarihi Seminerleri ad? alt?nda genlere ula?maya ba?lad?k. Yirmiye yak?n ili ziyaret ettik. Binlerce ?renci ve ?retmene Trk Mzi?ini anlatt?m. rnekledik ve hatta seminerlerden sonra ?rencilerin aileleri iin Trk Mzi?i konserleri verdik. Ald???m?z dn?ler genlerin byle bir anlat?ma ne kadar ihtiyalar? oldu?unu bize gsterdi. ?rendike sahip olduklar? kltrn de?erini anlay?p heyecan?n? ya?ad?lar. Ne yaz?k ki salg?n sreci al??malar?m?z? kesintiye u?ratt?. Ama in?allah nmzdeki dnemde kald???m?z yerden, genlere Trk Mzi?i hakk?nda birikimlerimizi aktarmaya devam etmek niyetindeyiz.
Bu konuda Erzurumda al??ma yapmak ister misiniz? Trkiye'nin de?i?ik illerinde Trk mzi?i seminerleri verirken mutlulukla belirteyim ki yolumuz Erzurum'a da d?t. Erzurum'da verdi?imiz semineri ve oradaki genlerin sevgisini, heyecan?n? hala byk bir mutlulukla hat?rl?yorum. ?n?allah yolum tekrar Erzurum'a d?erse hem seminer hem de konserlerle Erzurumlu genlere ve mzik severlere tekrar hitap etmeyi ok arzu ederim.
Son olarak mzik ile ilgili olarak genlere neler sylemek istersiniz?
Genler bugn mzik hakk?nda ?renmek isteyecekleri tm bilgilere, ellerindeki imknlarla rahatl?kla ula?abilecek durumdalar. a??m?zda bilgi kadar sanat?n da payla??m? ok kolayla?t? art?k. Dolay?s?yla mzi?e nas?l ula?abilecekleri konusunda tavsiyelerde bulunmak anlams?z. Ben mzi?e merakl? olan, mzi?i ?renmek iin yol arayan gen karde?lerime, do?ru mzi?i dinlemek iin ara?t?rma yapmalar?n?, her tr mzi?i hemen iselle?tirerek i dnyalar?na kabul etmemelerini, zenle dinleyerek kaliteli ve ruha hitap eden trleri bulmaya gayret etmelerini neriyorum. Mzi?i sadece bir e?lence unsuru olarak grmek yerine mzi?in derinliklerine dalmalar?n? ve ruhlar?nda bir farkl?l?k, huzur ve benzeri gzel duygular yaratan mziklere ynelmelerini, onlar zerinde yo?unla?malar?n? tavsiye ediyorum. ?nsan? insan yapan de?erlerden bir tanesi sanatta kaliteyi iselle?tirmektir ku?kusuz. Bu bak?? a?s? emin olun sizleri ok mutlu edecektir.