45. ve 47. Dnem ABD Ba?kan? seilen Donald Trump , 20 Ocak 2025te yemin trenindeki konu?mas?nda Amerikay? Yeniden Byk Yap ve Amerikan?n Alt?n a?? ?imdi Ba?l?yor gibi sloganlarla lkesinin ulusal ?karlar?n? maksimize etmeyi planlad???n? dnya kamuoyuna duyurmu?tur. ABDnin sab?k ba?kanlar?ndan Bill Clinton ve Barack Obama , ilk resm yurt d??? ziyaretlerini mttefiklik ili?kilerinin gl oldu?u Kanadaya; Joe Biden ise Birle?ik Krall?ka gerekle?tirmi?lerdir. ?ktisadi ?karlar ile gvenliki yakla??mlar? d?? politika anlay???n?n merkezine yerle?tiren Trump ynetimi, birinci dneminde Suudi Arabistan, ?srail ve Vatikan lsn resm kapsamda ilk kez ziyaret etmi?tir. ?kinci dnemde ise Trump, ekonomi merkezli bir yakla??mla Suudi Arabistan, Katar ve Birle?ik Arap Emirliklerini iine alan Krfez turu planlam??t?r. Bu al??mada Krfez turunun nedenlerinin ve ?kt?lar?n?n neler oldu?u sorular?na bilimsel ilkeler ?????nda ana hatlar?yla cevap verilmi?tir.
KRFEZ TURUNUN NEDENLER? (13-16 MAYIS 2025)
ABD Hazine Bakanl??? 2025 y?l? verilerine gre lkenin toplam bor yk 36 trilyon $ zerinde olup art?? e?ilimli bir ?ekilde seyretmeye devam etmektedir. Makro ve mikro ekonomik gstergelerin istenilen seviyede olmay???ndan da etkilenen Trump ynetimi, halk?n/devletin gelir seviyesini art?rmay? i ve d?? politikalar?n?n temeline yerle?tirmi?tir. ABD Ba?kan? Trump, Kongredeki 4 Mart 2025 tarihli konu?mas?nda En nemli nceliklerim aras?nda ekonomimizi kurtarmak ve al??an ailelere acil bir rahatlama sa?lamak yer al?yor. Bildi?iniz zere, Biden ynetiminden ekonomik bir felaket ve enflasyon kbusu devrald?k ?eklinde d?ncelerini belirtmi?tir.
GALLUP isimli ?irketin haz?rlad??? bir ankette Sizce ABD ekonomisinin mevcut durumundan kim daha fazla sorumlu? sorusu kat?l?mc?lara yneltilmi?tir. 3-11 Mart 2025 tarihleri aras?nda ankete kat?lanlar?n %43; 2-15 Nisan 2025 tarihleri aras?nda ise %46s? ekonomik gstergelerden ABD Ba?kan? Trump? sorumlu tuttuklar?n? bildirmi?lerdir. Bu nedenle ekonomik ?karlar? nceleyen Trump?n ilk resm ziyaretine Krfez Turuyla ba?lamas?nda; 1-Makro ve mikro ekonomik gstergelerin istenilen dzeyde olmay???, 2-Bahsi geen co?rafyadaki petrol zengini lkelerin mali kaynaklar?ndan azami dzeyde faydalanma iste?i, 3-?ktisadi ve teknolojik rekabet ba?lam?nda in Halk Cumhuriyetine; askeri ve siyasi a?dan ise Rusya Federasyonuna ve ?rana kar?? mttefiklik ba?lar?n? glendirme stratejisi, 4-Amerikan silahlar?na pazar aray???, 5-Petrol fiyatlar?n? istikrarl? tutma hedefi, 6-? ve d?? siyasal dinamikler ba?lam?nda ba?ar? yks olu?turup dnya kamuoyunda gl lider imaj? sunabilme d?ncesi etkili olmu?tur.
SUUD? ARAB?STAN Z?YARET?NDE NE IKAN HUSUSLAR
ABD Ba?kan? Trump, 2017 y?l?ndaki Suudi Arabistan ziyareti esnas?nda taraflar?n on y?ll?k sre ierisinde yakla??k 400 milyar $l?k yat?r?m yapmalar?na dair mutabakat sa?lad?klar?n? bildirmi?ti. S. Arabistan?n 2030 Y?l? Vizyonunun da etkisiyle bili?im, petrol ve do?algaz, hava ta??mac?l???, sa?l?k, altyap? ve teknoloji, uak sat?n al?m?, dijitalle?me, gayrimenkul, madencilik, katma de?eri yksek teknolojik rnlerin retimi ve savunma sanayisi gibi geni? bir yelpazede taraflar i? birli?ine karar vermi?lerdi. Bu mutabakat?n prati?e dklmesinde ya?anan aksakl?klar Trump?n zorlay?c? diplomasiyi and?ran ve muhatap oldu?u devletin ii?lerine mdahale anlam? ta??yan etik d??? cmleler sarf etmesine neden olmu?tur. ?yle ki, 2 Ekim 2018 tarihli Mississippi mitinginde partililere seslenen Trump, "Suudi Arabistan'? koruyoruz. Zengin olduklar?n? syleyebilir misiniz? Kral? seviyorum. Kral Salman'a ama dedim ki biz sizi koruyoruz. Biz olmadan iki hafta orada kalamayabilirsiniz. Ordunuzun paras?n? demek zorundas?n?z" ?eklinde konu?mu?tur. Yak?n zaman dilimi ierisinde Amerikan bas?n?nda ?kan baz? haberlerde de Trump?n birinci dnemindeki S. Arabistan ziyareti kapsam?nda ilan etti?i rakamlar?/hedefleri tutturamad??? iddia edilmektedir.
Trump 2.0 ad? verilen yeni dnemde Ba?kan ve geni? tabanl? ekibi (diplomatlar, askerler, i? insanlar? vb.), ilk resm ziyaret kapsam?nda ili?kileri glendirip e?itlendirebilmek ba?lam?nda Krfez lkelerini (Suudi Arabistan, Katar ve Birle?ik Arap Emirlikleri) ziyaret etme karar? alm??lard?r. Trump, birinci dneminden farkl? bir ?ekilde Netenyahu Hkmetini ilk resm ziyaretten mahrum b?rakarak hem ?srail merkezli gvenlik mimarisi yerine ekonomi merkezli bir d?? politika yakla??m?n? birincil konuma getirmi? hem de arka kap?larda kendisinden gizli i? eviren Netenyahu ve ekibini geici de olsa dikkate almay?p cezaland?rmak istemi?tir. ?yle ki, bahsi geen devletle ABD aras?nda gerekle?en gr?meler neticesinde on y?ll?k bir zaman dilimini esas alan ve 3 trilyon $? a?an ba?ta silah sat??? olmak zere birok alanda e?itli yat?r?mlar kay?t alt?na al?nm??t?r.
ABD Ba?kan? Trump ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman yapt?klar? gr?meler neticesinde e?itli alanlarda bir dizi anla?may? ieren Stratejik Ekonomik Ortakl?k Belgesi imzalam??lard?r. Taraflar, Suudi Arabistan ordusunun a?a??da listelenen be? ayr? kategori zerinden geli?tirilmesi ba?lam?nda yakla??k 142 milyar $ de?erinde savunma anla?mas?na imza atm??lard?r. (1) hava kuvvetlerinin geli?tirilmesi ve uzay yetenekleri, (2) hava ve fze savunmas?, (3) deniz ve k?y? gvenli?i, (4) s?n?r gvenli?i ve kara kuvvetlerinin modernizasyonu (5) bilgi ve ileti?im sistemlerinin iyile?tirilmesi.
Enerji, madencilik, mineral kaynaklar, uzay al??malar?, yapay zek, sa?l?k, hava ta??mac?l???, alt yap? projeleri ve uak al?m? gibi alanlarda toplam yat?r?m paketi 600 milyar $ zerine ?km??t?r. ABD Ba?kan? Trump, bu ziyaret neticesinde Suudi Arabistan ile en geni? apl? ticari anla?ma seti imzalad?klar?n? ve ili?kilerde yeni bir alt?n a??n? ba?latt?klar?n? duyurmu?tur.
Bu ziyarete damga vuran hususlardan birisi de Trump, Selman ve Suriye Devlet Ba?kan? ?ara lsnn Riyadda yz yze gr?ebilmi? olmas?d?r. Cumhurba?kan? Erdo?an?n da, evrimii kat?ld??? zirve neticesinde Trump, Suriyeye ynelik Amerikan yapt?r?mlar?n? kald?rma karar? ald???n? duyurmu?tur. Di?er taraftan ba?ta Suudi Arabistan olmak zere Krfez lkeleri, ABD ile yak?n ili?kiler kurduklar? halde Netenyahu Hkmetinin, Gazzede uygulad??? soyk?r?m?n engellenebilmesi hususunda Washingtondan istedikleri deste?i alamam??lard?r.
KATAR Z?YARET?NDE NE IKAN HUSUSLAR
Krfez turu kapsam?nda ikinci ziyaretini Katara gerekle?tiren ABD Ba?kan? Trump, ?eyh Temim bin Hamad Al Sani ile Dohada kapsaml? gr?melerde bulunmu?tur. Beyaz Saray'dan yap?lan a?klamaya gre; ABD Ba?kan? Trump, Katar'da en az 1,2 trilyon $ de?erinde ekonomik i?birli?i erevesinde anla?ma imzalam??t?r. ?yle ki, Boeing ve GE Aerospace ile Katar Havayollar? aras?nda imzalanan anla?ma neticesinde Katar ?irketi, GE havac?l?k motorlar?yla al??an 210 adede kadar Amerikan yap?m? Boeing 787 Dreamliner ve 777X ua?? sat?n almak iin 96 milyar $ tutar?nda sipari? vermi?tir. Bu anla?ma, Boeing'in ?imdiye kadar ki en byk Boeing 787 sipari?i olmas?n?n yan? s?ra ABD a?s?ndan ise lke teknolojisinin bu alandaki liderli?ini perinle?tirecek ve istihdam imkn? kazand?racak prestij anla?mas? anlam? ta??maktad?r. Ba?ta enerji olmak zere askeri tehizat al?m?, otelcilik ve turizm, finansal hizmetler, teknoloji ve sa?l?k alanlar?nda da iki taraf aras?nda ili?kilerin daha da glenebilmesi ba?lam?nda mutabakat sa?lanm??t?r. Al Udeid Hava ss'nde Amerikal? askerlere seslenen Trump, Katar?n klfet payla??m? ba?lam?nda bahsi geen ssn eksiklikleri tamamlayabilmek iin 10 milyar $l?k yat?r?m yapaca??n? da duyurmu?tur.
Bu ziyaret ncesinde Katar, ABD Ba?kan? Trumpa bir jest yaparak 350 milyon zerinde de?eri olan Boeing 747 hediye etmi?tir. Amerikan kamuoyunda bu hediyenin Trump taraf?ndan kabul edilmesini hukuksal, etik ve gvenlik boyutlar?nda ele?tiren yaz?lar kaleme al?nd??? gibi Ba?kan?n hava filosuna (Air Force One) bu ua??n eklenebilmesi iin mevcut standartlar? kar??layacak ?ekilde yeniden tasarlanmas?n?n gerekti?i ve bunun da y?llarca srece?i dikkatlere sunulmu?tur.
ABD Ba?kan? Trump, ?ran ile yrtlen nkleer mzakereler konusu ba?ta olmak zere bar???l bir zemin sa?lanabilmesi iin Katar'?n deste?ini talep etmi?tir. Lakin ?srailin agresif d?? politikas?na Washingtonun yeterince set ekmeyi?i blgedeki tansiyonun yksek seyretmesine neden olmaya devam etmi?tir.
B?RLE??K ARAP EM?RL?KLER? Z?YARET?NDE NE IKAN HUSUSLAR
Krfez turu kapsam?nda ABD Ba?kan? Trump?n son dura?? Birle?ik Arap Emirlikleri olmu?tur. Birle?ik Arap Emirlikleri Devlet Ba?kan? Muhammed bin Zayid Al Nahyan ile Trump, Abu Dabi'deki El Vatan Saray?'nda bir araya gelmi?lerdir. ?ki taraf aras?nda stratejik ortakl?k ba?lar?n?n glendirilmesinde gsterdi?i abalar dolay?s?yla Trump'a "?eyh Zayid Devlet Ni?an?"n? takdim edilmi?tir.
Taraflar aras?nda yap?lan gr?meler neticesinde Birle?ik Arap Emirliklerinin, ABD'ye on y?ll?k bir planlama kapsam?nda 1,4 trilyon dolar $ yat?r?m yapmas? planlanm??t?r. Bu kapsamda enerji, yapay zek, uak al?m?, savunma sanayisi gibi alanlarda i? birli?ini glendirecek anla?malar kay?t alt?na al?nm??t?r.
Trump?n birinci dneminde ?srail ile Arap devletlerinin ili?kilerinin normalle?mesi kapsam?nda haz?rlanm?? olan ?brahim Anla?malar?na ABDnin de bask?s?yla Birle?ik Arap Emirlikleri ve Bahreyn 2020 y?l?nda imza atm??lard?. Filistin sorunu zlmeden at?lan bu tek tarafl? ad?m, ?srailin k?sa bir zaman dilimi sonras?nda agresif bir d?? politika izlemesini ka?n?lmaz hale getirmi?tir. Bu nedenle Birle?ik Arap Emirlikleri de, Netenyahu Hkmetinin uluslararas? hukuka ve insan haklar?na ayk?r? eylemlerine ABD taraf?ndan set ekilmesi gerekti?ini Trumpa ziyaret esnas?nda yeterince vurgulayamam??t?r. Bu ba?lamda kk lekli devletlerin, uluslararas? sistemdeki davran??sal reflekslerini Shelter (Bar?nak/Korunma) Teorisi ismiyle inceleyen uzmanlara gre; devletler/liderler askeri, siyasi, iktisadi ve toplumsal gvenlikleri a?s?ndan ite ve d??ta korunmaya ihtiya duyduklar?ndan asimetrik a?dan gl olan byk lekli devletlerle ili?kilerinde tavizkr tutum izlemek durumunda kalabilmektedirler.