ncelikle Cihat K?l?c? ve ku?anma treniyle ilgili verece?imiz ?u bilgilerin faydal? olaca?? d?ncesindeyim:
Bir kere k?l?c?n, sembolik de olsa gc, iktidar?, devleti, adaleti, cengverli?i ifade etti?ini; onu elinde bulunduran ki?inin de din ad?na devlet nezdinde iktidar sahibi oldu?unu bilelim.
Bunun yan? s?ra k?l? zerine Allah dost olarak yeter. Allah yard?mc? olarak da yeter! (Nis, 4/45); Kim Allaha gvenirse O, ona yeter! (Talk, 65/3); Allah en iyi koruyand?r! (Yusuf 12/64); Ba?armam ancak Allah?n yard?m? iledir! (Hd, 11/88); Biz sana apa?k bir fetih ihsan ettik! (Fetih, 48/1) kabilinden de?i?ik yetler yaz?lmas? da Osmanl?da bir gelenektir. Nitekim Topkap? ve Harbiye Asker mzelerinde bu tr k?l?lar? grmek mmkndr.
te yandan Osmanl? padi?ahlar?n?n Saltanat makam?na oturduklar?nda kendilerini her trl ktlkten, kaza ve beldan koruyup d?man? alt etmelerine yaray?p ba?ar?l? olmalar?n? sa?layaca??na inan?lan, Hz. Ali Efendimize (ra) atfedilen bir dua e?li?inde k?l? ku?and?klar? bilinmektedir.
Dua kitaplar?nda Duas-seyf vel- H?rzil emn ad?yla yer alan, Allahtan yard?m umulan yetlerin yer ald???, K?l? Duas? olarak da bilinen bu dua, ya k?l? zerine yaz?l?r ?eyhlislam, ?ehrin ileri gelen bir din adam? ya da Erzurumdaki trende oldu?u gibi ?ehrin mfts taraf?ndan bir kar??lama ?eklinde ayakst okunur. ??te Devleti idare edecek ki?ilerden birine bu duan?n okunarak yap?lm?? oldu?u trenlere K?l? Ku?anma Merasimi / Treni denilmi?tir. Hatta bu duan?n bazen muska gibi yaz?ld???, hemayil gibi boyunda ta??nd??? da olmu?tur.
?brahim zdemir Hoca Sayesinde Tarihe D?len Kay?t
80li y?llar?n ba??nda Erzurumlu Ketencizade Mehmet R?t Efendi zerine bir ara?t?rma yaparken tan??t???m, elinde Ketencizade Mevlidinin tek yazma nshas? bulunan, ismi A?a?? Mumcu Camii ile zde?le?mi?, kimilerinin Kasketli Hoca, kimilerinin a?ktan Halk Partili diye niteledikleri, szlerine itibar edilen, Tortumlu oldu?unu bildi?imiz ?brahim zdemir ad?nda bir hocam?z vard?.
?brahim zdemir; ayn? zamanda Erzurumda yakla??k 50 y?l Mftlk yapm??, Devlet erkn? nezdinde yksek bir itibara sahip, Devletle bar???k bir mderris ve ayd?n bir din limi olan Solakzde Sad?k Efendinin de talebelerinden birisidir. Anlataca??m?z olay? ?brahim zdemir, Hocas? Mft Muhammed Sad?k Solakbaydan bizzat duymu? oldu?u iin anlat?lanlar?n do?rulu?undan ?phe etmemekteyiz.
?brahim zdemir Hoca, y?llar ncesi hocas? Sad?k Efendiden Mustafa Kemal Pa?aya 1919 y?l?nda, Erzurumda kald??? 57 gnlk srete -muhtemelen Askerlikten istifa etti?i gnlerde- Erzurum halk?n?n, daha geni? bir ifadeyle millet olarak onun yan?nda yer ald?klar?n? gstermek maksad?yla ?brahimpa?a Camii nnde bir merasim/tren dzenlendi?ini, Cihat K?l?c? ku?and?r?ld???n? duymu?; bizlere de kendisi aktarm??t?. Samimiyetlerinden ?phe etmedi?imiz ?ehrimizin k?ymetli hekimlerinden KBBci Atilla Erta? ba?ta olmak zere daha birok hem?erimizin de bizim gibi bizzat ?brahim Hocadan i?itti?i bu hadisenin biraz izaha ihtiyac? var. Nitekim Erzurumda Szn yalan? olmaz, yanl??? olur! diye gzel bir sz vard?r. Yani sylenen szn biraz izaha, a?klamaya, dzeltmeye, desteklenmeye ihtiyac? oldu?u sylenmek istemektedir. Bu ?ekilde birtak?m tereddtleri de in?allah ortadan kald?rm?? oluruz.
ncelikle bu tren, Ulucami ya da Lalapa?a Camii gibi Erzurumdaki Seltin camileri nnde de?il de niye ?brahimpa?a Camii nnde yap?lm?? o konuyu ele alal?m:
O tarihte Erzurum Fetvahanesi yani ?l Mftl? ?brahimpa?a Camii bahesinde (gnmzdeki tuvaletlerin yerinde) bulunmaktayd?. Erzurumda birok ki?i bu caminin ku?ak Erzurumda mftlk yapm?? ilim ehli bir aile olan mderris Solakzdelerin grev yapt?klar? ?brahimpa?a Medreselerinin yan?nda bulundu?unu ve onlarla zde?le?ti?ini duymu?tur. Hatta Osmanl? dneminde bir zaman bu camiye drt imam tahsis edildi?i dahi sylenir. Cumhuriyet dneminde ise zellikle 60l? y?llara kadar gerek sesleri, sadlar? ile nam salm?? Kaleli haf?zlar?n -Haf?z Ali R?za ve Haf?z Faruk (Kaleli) efendilerin- bu camide grev yapmalar?, gerek Fetvahanenin yan? ba??nda bir cami olmas? ve gerekse Solkzadelerin ku?aklar boyu vakit namazlar?n? hep orada k?lmalar?, Tefsir derslerini orada vermeleri bu camiye o aile dolay?s?yla zel bir stat kazand?rm??t?r. ??te bunlar bir plan do?rultusunda haz?rlanmam?? olan o gnk trenin orada yap?lm?? olabilece?i konusunda herhangi bir tereddde mahal b?rakmamaktad?r.
Bu caminin 1906/1907 Erzurum ?syan? diye tarihe geen Hayvant-? Ehliye ve ?ahs Vergi Ayaklanmas?nda Vali Mehmet Ata Beyin isyanc?lar taraf?ndan fizik ?iddete marz b?rak?ld???, bu camide al?kondu?uyla ilgili bir de kt bir hat?ras? vard?r.
Gelelim Mustafa Kemal Pa?aya Cihat K?l?c? Ku?and?r?lmas? ??lemine;
Tren diye adland?r?lan bu i?lemin Mustafa Kemal Pa?an?n Padi?ah?n Yveri / Ordu Mfetti?i s?fat?yla Erzuruma geldikten bir sre sonra tm resm ve asker grevlerini terk edip sivil bir vatanda? oldu?u; nce Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum ?ubesinin, daha sonra Mill Mcadelenin ba??na geti?i gnlerde gerekle?tirilmi? bir Dua Merasimi / Treni oldu?u san?lmaktad?r.
Mft Solakzde Sad?k Efendinin ncl?nde yap?lm?? olan bu dua i?lemi, Mustafa Kemal Pa?an?n beline gerek bir k?l? (Cihat K?l?c?) ku?and?r?lmas? ?eklinde de?il, K?l? Duas?n?n okunmas? ?eklinde cami ?k???nda ayak st gerekle?tirilmi? olabilir. Bu ?ekilde Mill Mcadeleyi Erzurumda ba?latm?? olan Mustafa Kemale halk?n onun yan?nda yer ald???, bu milletin ba??na gemesinin uygun bulundu?u, ona manevi g kuvvet yklendi?i mesaj? verilmek istenmi?tir. K?sacas? Erzurumlular olarak, Mustafa Kemal Pa?an?n Anadoluda ba?latm?? oldu?u mcadeleye byk destek verildi?i gsterilmi?tir.
Bizim bu konuyla ilgili duyduklar?m?z?n d???nda; ?brahim Hocan?n z evlad? gibi yeti?tirmi? oldu?u ye?eni, ?eyhler Camii imam? Abdurrahman zdemir, Mustafa Kemal Pa?aya Cihat K?l?c? ku?and?r?lmas? esnas?nda Mft Sad?k Efendinin yine ?slam bir ba?ka gelenek olan Salt selm e?li?inde Pa?an?n s?rt?n? s?vazlam?? oldu?unu da amcas?ndan bizzat duydu?unu sylemektedir.
Yap?lan bu dua merasimi, Mustafa Kemal Pa?an?n Erzurum Kongresine ba?kan seildikten sonra u?rad??? bir cami ?k???nda yap?lm?? ve yaln?zca K?l? Duas?n?n okundu?u bir dua da olabilir!
Byle bir olay?n resmi kay?tlara geip gemedi?ini ara?t?rd???m?zda Mill Mcadele ve Cumhuriyet Dnemi Erzurum tarihini iyi bilen hem?erilerimizden Milli Savunma niversitesi Kara Harp Okulu Dekan? Prof. Dr. ?brahim Ethem Atnur bu olayla ilgili herhangi bir resm kayda, yaz? ve hat?raya bir yerde rastlamad???n?; Atatrk niversitesi ?retim yelerinden Tarihi Prof. Dr. Yavuz Arslan da byle bir bilgiyle kar??la?mad???n? belirtmi?, yaln?z Neden olmas?n ki? diyerek bunun mmkn olabilece?ini de sylemi?tir. Erzurum Tarihine vk?f bir ba?ka uzman tarihimiz Erzurum Teknik niversitesi ?retim yesi Prof. Dr. Murat Kku?urlu ise Bu duan?n mecazen manevi destek verildi?ini gsteren bir dua olabilece?ini ifade etmektedir.
Solakzdenin Di?er Talebelerinden Duyan Var m??
Erzurumiyat?/Ara?t?rmac? Cemaleddin Server Revnako?lunun Erzurumun P?rlanta Mfts diye hitap etti?i Solakzde Sad?k Efendi zerine bir Yksek Lisans Tezi ve bunun yan? s?ra Atatrk niversitesi Erzurumun Yzleri serisinde bir de kitap haz?rlam?? olan Yakutiye Mftl? vaizelerinden Nermin Kksala da Solakzdeyi ara?t?r?rken Mft Efendinin gr?me yapt??? talebelerinden bu olayla ilgili bir ?eyler duyup duymad???n? sordu?umda; Naci Hocam bunu ilk defa sizden duyuyorum. ?brahim Hoca ile gr?memizde o, biz sormad???m?z ya da bu mevzu gndeme gelmedi?i iin byle bir olaydan sz etmemi?ti! dedi. Solakzdenin son dnem talebelerinden biri olan Prof. Dr. Selahattin K?y?c?n?n yan?nda da byle bir konunun gndeme gelmedi?ini, dolay?s?yla onlar sylemedikleri iin duymam?? olabilece?ini de belirtti.
Erzurum Mftsnn de ?mzalad??? Ankara Fetvs?
?stanbulda ?eyhlislaml?k taraf?ndan Anadoludaki rgtlenmenin yanl?? oldu?una dir bir fetv yay?nland???, buna kar?? Ankarada bir araya gelen hocalar?n da Mill Mcadelenin yan?nda yer ald?klar?n? izah eden, Erzurum Mfts Solakzde Sad?k Efendinin de imzas?n?n bulundu?u bir fetv yay?nlad?klar? bilinmektedir.
Nermin Kksal, Yksek Lisans Tezi ile yay?nlanan kitab?nda Solakzdenin Ankara Fetvs?n? imzalad???n? gsteren (Hicr Recep 1338/ Rum 19 Nisan 1336) 19 Nisan 1920 tarihli ?u belgenin hem orijinaline hem de gnmz Trkesine yer vermi?tir.