Mill Mcadele y?llar?nda Anadolunun drt bir yan?nda halk? bilinlendirmek, moral vermek ve i?gale kar?? duru? sergilemek amac?yla ?kan gazeteler aras?nda Albayrak, yaln?zca Erzurumun de?il, btn bir milletin sesi olmay? ba?aran zel bir yay?n olarak ne ?kar. Zor ko?ullar alt?nda iki ayr? dnemde yay?mlanan gazete, sadece haber vermekle kalmam??; ayn? zamanda mill ba??ms?zl?k idealini besleyen bir fikir platformu, halk? harekete geiren bir direni? a?r?s? olmu?tur. ?lk say?lar?nda vatan sevgisini bir yemin gibi dizelere dken Albayrak, ikinci yay?n dneminde ise tm Anadoluyu kucaklayan bir misyon stlenmi?; matbaa eksikliklerine, k??t k?tl???na ve i?gal alt?ndaki ?ehir ?artlar?na ra?men mill vicdan?n sesi olarak varl???n? srdrm?tr.
Albayrak Gazetesi'nin hikyesi, yay?n hayat?nda ya?ad??? zorunlu kesinti nedeniyle iki ayr? dnemde ele al?n?r. ?lk dnem, gazetenin 14 Mart 1913'te ba?layan ve 11 Nisan 1915'te sona eren yay?n srecini kapsar. Bu srete toplam 93 say? yay?mlanm?? olsa da, gnmze 9 May?s 1914 ve 11 Nisan 1915 tarihli say?lar olmak zere yaln?zca iki nsha ula?abilmi?tir. Ula??lamayan say?lar?n yazarlar? hakk?nda kesin bilgi bulunmamaktad?r. Ancak her iki nshada da yer alan "Albayra??nla ?k, yr a?ken zafer nma / Bir gn ?ehit olunca da olsun kefen sana" ?eklindeki ba?l?k alt? yaz?s?, Albayrak'?n yay?n politikas?n? ve mill duru?unu yans?tan arp?c? bir ipucu sunmaktad?r.
Bu dizeler, Albayrak?n yaln?zca bir gazete de?il, ayn? zamanda bir direni? a?r?s? ve vatan yemini oldu?unu gstermektedir. Sayfalar?nda yer alan her kelime, Trk milletinin ba??ms?zl?k arzusunu hayk?ran birer manifestoya dn?m?tr.
?kinci kez yay?n hayat?na ad?m atan Albayrak, art?k sadece Erzurumun de?il, tm Anadolunun sesi haline gelmi?tir. Bir vilayet gazetesinden te, yurdun drt bir yan?ndaki ac?lara kulak veren, milletin ortak kalp at???n? sayfalar?na ta??yan bir direni? manifestosuna dn?m?tr. Her sat?r?yla halk? aya?a kald?rmay? ve umudu diri tutmay? hedefleyen Albayrak, dnemin zorlu ko?ullar?nda dahi siyasi ve toplumsal etkisiyle ne ?kan nadir yay?nlardan biri olmu?tur. Onun iin vatan yaln?zca bir co?rafya de?il, kutsal bir btndr ve hibir k?esi i?gal alt?nda kalmamal?d?r.
Albayrak Gazetesi, Mill Mcadelenin en etin gnlerinde, 5 Mart 1919 ile 14 ?ubat 1921 tarihleri aras?nda tam 132 say? yay?mlanarak Anadolu bas?n? iinde zel bir yer edindi. Haftan?n bir ya da iki gn (genellikle Pazartesi ve Per?embe) ?kan bu gazete, dnemin yokluklar?na ra?men ayakta durmay? ba?ard?. ?lk say?lar?n? Trk Bas?mevinde bast?ran gazete, k?sa sre sonra olduka s?ra d??? bir ?ekilde yay?n hayat?na devam etti. ?ttihat ve Terakki taraf?ndan Ermeni komitac?lar?na kar?? blgeye gnderilen Ebulhindili Cafer Bey, samanl???nda saklad??? eski bir Rus matbaa makinesini tamir ettirdi. Bu makine, Erzurumun Ta?ma?azalar semtinde yer alan Albayrak ?lkokulunun at? kat?na ta??nd? ve gazete burada bas?lmaya ba?lad?.
K??t k?tl??? nedeniyle o?u zaman yaln?zca iki sayfa olarak yay?mlanan Albayrak, yine de byk bir etki olu?turmay? ba?ard?. stelik bu yay?n faaliyeti, sadece k??t s?k?nt?s?yla de?il, bir de yak?n gemi?te Rus i?galinden ?km??, adeta harabeye dnm? bir ?ehirde; Erzurum'da gerekle?tiriliyordu. ??te bu ?artlar alt?nda do?an Albayrak, sadece bir gazete de?il, bir milletin varl?k mcadelesinin sesi oldu. Yaz? kadrosunda Sleyman Necati (Gneri), Cevat (Dursuno?lu), Mithat (Turanl?) ve M?tak S?tk? (Dursuno?lu) gibi o dnemin nemli isimleri yer al?yordu.
Gazetenin ba?l???nda 122. say?ya kadar yer alan Trk Gazetesidir ibaresi, 123. say?dan itibaren Halk? Trk Gazetesidir ?eklini ald?. Bu de?i?im, gazetenin daha geni? kitleleri kucaklayan bir halk yay?n organ?na dn?me arzusunun simgesiydi. Gazete, kendi varl?k gerekesini 1914 tarihli 49. say?daki ?u sat?rlarla zetliyordu:
Erzurum vilayeti gibi ehemmiyeti son zamanlarda iki kat artm?? olan bir Trk yurdunda Trklerin, btn Mslmanlar?n yaralar?n? grecek, gsterecek ve millete vurulan darbelere kar?? ba??racak bir gazetenin varl??? hayat?n en mbrem ihtiyac?ndand?r. Albayrak her ne fedakrl??a mukabil olursa olsun ?kacak, derece derece muhitte yay?lacak ve milletin pek ?efkatli bir arkada??, bir d?ncs oldu?unu gsterecektir.
Albayrak Gazetesi, dili herkesin anlayabilece?i kadar sade tutarak geni? halk kitlelerine ula?may? hedeflemi?ti. Bu ynyle yaln?zca haber veren bir gazete de?il, ayn? zamanda halkla do?rudan ileti?im kuran bir ayd?nlanma arac?na dn?m?t. Albayrak?n bu dil tercihi, dnemin etkili d?nrlerinden Ziya Gkalpin savundu?u Trk fikirlerle de rt?yordu. Nitekim Gkalpin etkisiyle Selanikte yay?nlanan Gen Kalemler dergisi, nas?l halk?n anlayaca?? yal?n bir Trke iin mcadele verdiyse, Albayrak da Do?u Anadoluda benzer bir misyon stlenmi?ti. O dnemde Albayrakta dizgici (mrettip) olarak al??an Abdurrahman ?erif ve S?tk? Dursuno?lu gibi isimler, sadece teknik i?lerle u?ra?makla kalmam??, ayn? zamanda ?ehrin bas?n ve siyaset tarihinde iz b?rakan nemli figrler haline gelmi?lerdi. Daha sonraki y?llarda, Ermeniler taraf?ndan yrtlen yo?un anti-Trk propagandaya kar?? verdikleri tepkileri anlat?rken, al??t?klar? gazetenin milli duru?unu ve siyasi izgisini de gzler nne sermi?lerdi. Albayrak, yaln?zca haber veren de?il, tav?r da koyan bir gazeteydi.
Albayrak Gazetesinin yay?n motivasyonunu tam olarak kavrayabilmek iin, yay?mland??? dnemin siyasi ve toplumsal alkant?lar?na yak?ndan bakmak gerekir. 19181921 y?llar? aras?nda Anadolu, adeta bir yang?n yeriydi. Bu dnemin nemli olaylar? aras?nda, 12 Mart 1918de Erzurumun d?man i?galinden kurtulu?u, 22 ?ubat 1919da Kilis, Urfa, Antep ve Mara??n ?ngilizler taraf?ndan i?gali, 15 Aral?k 1919da Frans?zlar?n Adana ve Mersini ele geirmesi ve 14 May?s 1919da Yunanl?lar?n ?zmiri i?gali ne ?kmaktad?r.
Tm bu geli?melere kar??l?k, Anadolu halk?n?n kaderini tayin eden iki nemli kongre, 23 Temmuz 1919da Erzurum ve 4 Eyll 1920de Sivasta toplanm??t?r. Ancak as?l dnm noktas?, 16 Mart 1920de ?tilaf Devletlerinin ?stanbulu resmen i?gal ederek Meclis-i Mebusan? da??tmas? ve milletvekillerini Maltaya srgne gndermesi olmu?tur. Bu karanl?k tabloya kar??l?k, halk?n iradesiyle kurulan Trkiye Byk Millet Meclisi, 23 Nisan 1920de Ankarada a?lm?? ve yeni bir hkmet fiilen greve ba?lam??t?r.
??te Albayrak, tam da bu zorlu dnemin tam ortas?nda, milletin sesi olmak iin yeniden yay?na ba?lam??t?r. 1918 y?l?n?n sonlar?nda imzalanan Mondros Mtarekesi, Osmanl? Devletinin fiilen sona erdi?inin habercisiydi. Antla?man?n maddeleri, yaln?zca bir teslimiyetin de?il, ayn? zamanda Anadolunun ad?m ad?m i?galinin de alt yap?s?n? olu?turuyordu. zellikle 24. madde dikkat ekiciydi: E?er 'Vilayt-? Sitte' olarak bilinen Erzurum, Van, Bitlis, Harput, Diyarbak?r ve Sivasta bir kar???kl?k ?karsa, ?tilaf Devletleri bu blgeleri i?gal etme hakk?na sahip olacakt?. Bu madde, y?llard?r Do?u Anadolu'da hak iddia eden Ermeni etelerinin faaliyetlerini bir tehdit olmaktan ?kar?p, adeta resm bir i?gal gerekesi haline getiriyordu. ??te tam da bu kritik dnemete, Erzurumda yeniden yay?n hayat?na ba?layan Albayrak Gazetesi, bir bas?n organ?n?n tesinde milletin ba??ms?zl?k refleksinin sesi olmay? stlendi.
Gazetenin yazar kadrosu, Do?u vilayetlerinin Ermeni eteleri eliyle Trkiyeden kopar?lmas?na kar?? uyar?larda bulunuyor, halk? bilinlendirmeye al???yordu. nk bu tehlike, sadece yerel bir mesele de?il, tm Anadoluyu tehdit eden bir emperyalist plan?n paras?yd?. Albayrak, i?galci devletlerin gizli antla?malarla Anadoluyu payla?ma planlar?na kar?? halk?n sesi olurken, kaleme ald??? yaz?larda zaman zaman fkeyi, zaman zaman da derin bir umutsuzlu?u dile getiriyordu. rne?in gazetenin 1919 tarihli 46. say?s?ndaki bir yaz?da dnemin karanl?k tablosunu ?u szlerle resmediliyordu:
Trk tarihi kapan?rken dnyan?n bir yang?n yeri haline gelmesini temenni etmekten, sak?nmaktan mana kal?r m??
Mademki insaniyet iflas etmi?, mademki hak ve adalet cihandan kovulmu? bulunuyor.
Mademki h?rs ve hodgaml?k hkim-i mukadderat mevkiine girmi? oluyor
Byle cihan?n lay?k? yanmak, kl olmaktan ba?ka ne olabilir?
Albayrakta yer alan bu cmleler bir milletin bo?az?na kadar gelen zulm, ihaneti ve yok say?lm??l???n?n hayk?r???d?r. Albayrak, bu sesi duyurmak iin de?il bir matbaada, gerekirse bir samanl?kta bile yay?n yapmay? gze alm??t?r. nk bu topraklarda Trkn sustu?u her an, i?galcilerin biraz daha cesaretlendi?i bir ad?ma dn?yordu.
Albayrak Gazetesi, Mill Mcadele y?llar?nda halk? bilinlendirmeye al??an bir e?itim arac? olarak ta i?lev grmekteydi. zellikle Do?u Anadoluda, Ermeni meselesine dair topluma hem bilgi kazand?rmay? hem de uyar?c? bir rol stlenmeyi amalad?. Osmanl? ?mparatorlu?unun k? srecinde, ba?ta Erzurum olmak zere birok do?u vilayetinde Ermenilerin gerekle?tirdi?i sald?r?lar ve i?galci devletlerle kurduklar? ili?kiler, Albayrak sayfalar?nda s?ka yer buldu. Bu ba?lamda gazete, Ermeniler taraf?ndan yrtlen kara propagandaya kar?? etkili bir kar?? anlat? geli?tirdi. Olaylar? belgelerle aktarmaya al??t?; halk? yaln?zca olan bitenden haberdar etmekle kalmad?, ayn? zamanda bu tr tehlikeler kar??s?nda toplumsal dayan??man?n nemini vurgulad?.
Gazetenin yay?n politikas?, zamanla dar blgesel ereveden ?karak btn bir lkeyi kapsayacak ?ekilde geni?ledi. Mill Mcadele y?llar?nda yaln?zca Erzurumun de?il, i?gal alt?ndaki tm vatan topraklar?n?n sesi olmay? amalayan bir yay?n izgisi benimsedi. Bu ulusal bilin, gazetenin simgesel dilinde de a?ka grlmektedir. rne?in, gazetenin ba?l??? alt?nda uzun sre yer alan Trk varl???ndan ayr?l?k kabul etmeyen vatan bucaklar?ndan: ?zmir, Adana, Mara?, Urfa, Ay?ntab ifadesi, Anadolunun drt bir yan?ndaki direni? merkezlerini bir araya getirerek adeta bir mill birlik manifestosu sunuyordu. Bunu, gazetenin logosunda yap?lan de?i?ikliklerden de anlamak mmkndr. ?lk say?larda logonun alt?nda Vilayt-? ?ark?yye Ermenistan olamaz ifadesi yer al?rken, ilerleyen say?larda bu slogan?n yerini Sleyman Necati Beyin kaleme ald??? ve Misak-? Milli ruhunu ta??yan ?u m?sralar ald?:
Vatan ybas?nda mukaddes bir dal / ?ark Anadolu, ?slm oca?? / Ellere verilmez canan kuca?? / Adana, Urfay? unutmak muhl / Hat?rdan ?kar m? Mara? illeri?
Bu dizeler yaln?zca duygusal bir a?r? de?il; ayn? zamanda dnemin siyasal ve toplumsal atmosferine, vatan?n blnmez btnl?ne dair gl bir beyand?. Mara??n d?man i?galinden kurtulu?undan sonra ise ?iirde geen Mara? szc? Ayd?n ile de?i?tirilerek direni?in dinamik do?as?na ayak uydurulmu?tu. Albayrak, bylece Do?udan tm lkeye yay?lan bir direni? a?r?s?na dn?t; kalemiyle, man?etiyle ve ?iiriyle Mill Mcadelenin ruhunu besleyen gl bir halk krss haline geldi.
?zmirin 15 May?s 1919da Yunan ordusu taraf?ndan i?gali, tm yurtta byk bir infial yaratm??t?. Ancak bu i?gale kar?? en gr ve sert tepkilerden biri, Erzurumdan yani Albayraktan ykseldi. Bu durum, Albayrak?n yaln?zca blgesel bir yay?n organ? olmad???n?; Anadolunun drt bir yan?ndaki geli?meleri takip eden, yorumlayan ve ynlendiren ulusal apta bir bas?n sesi oldu?unu a?ka gsterdi. Albayrak, bir yandan Kars, Ardahan ve Batum gibi do?u illerinde ya?anan Ermeni katliamlar?n? gndeme ta??rken; di?er yandan ?zmir, Adana, Urfa, Mara?, Antep ve Ayd?n?n i?galine kar?? sert bir duru? sergileyerek halk? birlik olmaya a??rd?.
Gazetenin yay?n kimli?indeki bu dn?m, logoya da yans?m??t?r. ?lk 77 say?da gazetenin ?k?? yeri olarak Erzurum ibaresi yer al?rken, 78. say?dan itibaren bu ifade Yce Yurt olarak de?i?tirilmi?tir. Bu de?i?iklik, Albayrak?n art?k yaln?zca bir ?ehir gazetesinden ibaret olmad???n?, tm vatan? kapsayan bir fikir yay?n organ?na dn?t?n simgeler niteliktedir.
Haber aktarman?n d???nda bir d?nce ve bilin in?as? yrten Albayrak, isminden ba?layarak yay?n politikas?n?n her sat?r?nda, vatan?n blnmez btnl?, i?gal alt?ndaki topraklar?n kurtulu?u ve mill ba??ms?zl?k idealini temel al?nm??t?r. Sadece Erzurumun de?il, Anadolunun tamam?n?n derdiyle dertlenen bir gazete olarak Albayrak, ulusal bas?n?n yerelden ulusala ykseli?inde nc bir rol stlenmi?tir. Gazetenin dili, zaman zaman a??r bir Osmanl? Trkesi ta??sa da, mesaj? son derece netti: "Bu vatan sahipsiz de?ildir."
Albayrak?n sahibi ve ba?yazar? Necati Bey, gazeteci kimli?inin yan?nda Osmanl? Devletinin k? srecinde halk? rgtleyerek vatan?n kurtulu?unu hedefleyen en nemli sivil yap?lanmalardan biri olan Mdafaa-i Hukuk-? Milliye Cemiyetinin aktif bir yesiydi. Necati Beyin yan? s?ra gazetenin yazarlar?ndan Necati Gneri ve Cevat Dursuno?lu da Mill Mcadelenin temellerinin at?ld???, tarihi neme sahip Erzurum Kongresine delege olarak kat?lm??lard?. Bu durum, Albayrak?n sadece haber veren bir gazete de?il; ayn? zamanda Mill Mcadelenin fikir platformlar?ndan biri oldu?unun en a?k gstergesidir.
Gazete, halk? bu byk mcadeleye haz?rlamak ve bilinlendirmek amac?yla s?k s?k Mdafaa-i Hukuk Cemiyetinin amac?, grevi ve ilkelerini anlatan yaz?lara yer verdi. Bu yaz?lar, yaln?zca dnemin siyasi geli?melerini yans?tmakla kalmad?; ayn? zamanda bir moral ve yn bulma rehberi i?levi de grd. Gazetede yer alan ve o dnemin ruhunu ortaya koyan, okuyucusunu bu mcadelenin bir paras? olmaya davet eden, her cmlesi, Anadoluda ykselen mill uyan???n ve halk?n kendi kaderine sahip ?kma kararl?l???n?n bir belgesi olan yaz?lara s?ka s?ka rastlamak mmkndr yer vermi?tir:
"Mill ve vatani buhranlar, her milletin yrd? yolda bir s?nav dnemi olarak kar??s?na ?kar. Bu dar geit, kimi zaman uurumlarla doludur, kimi zaman da gne?li umutlarla. ??te byle anlarda at?lacak yanl?? bir ad?m, bir milletin tarihe gmlmesine neden olabilirken; sa?lam ve bilinli bir yry?, onu ayd?nl?k bir gelece?e ta??yabilir. Bu bilinle bir araya gelen yrekler, vatan sevgisiyle hareket ederek kurtulu?un ?????n? yakarlar."
"Osmanl?n?n ma?lup ?kt??? byk sava??n ard?ndan, lkenin zerine ken karanl?k hava iinde do?an bu kurtulu? hareketi Harekt-? Milliye yani Mill Hareket idi. Galip devletlerin, ilan ettikleri szde adalet ilkelerini i?neyerek, zellikle Do?u Anadoluyu hayal bir Ermenistana teslim etme giri?imleri bu hareketin fitilini ate?ledi. Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve onun temsilcileri, bu tehdit kar??s?nda y?lmadan mcadele edece?ini, kendi yolunda ne bir korku ne de bir rehavet duyaca??n? hayk?rd?." (4 Aral?k 1919, Say?: 49, s,2)
Albayrak Gazetesi, yay?nlar?nda zellikle Kafkasya ve Do?u Anadoluda Ermeniler taraf?ndan gerekle?tirilen katliamlar? detayl? biimde ele alm??t?r. Belgeli olaylara dayanan haberlerinde yaln?zca bilgi vermekle kalmam??, Ermeni mezalimini grmezden gelen ya da arp?tan yakla??mlar? da sert ve o?u zaman ironik bir slupla ele?tirmi?tir. Gazetenin bu dili, okuyucuda hem fark?ndal?k hem de tepki yaratmay? amalayan bilinli bir stratejiydi.
te yandan Albayrak, o dnemde zellikle d?? kaynakl? baz? projelerle provoke edilmeye al???lan Krt ayr?l?k?l???na kar?? da net bir duru? sergilemi?tir. Yay?nlar?nda s?ka Krt ve Trk halklar? aras?ndaki tarihsel birlikteli?e, ortak mcadele gemi?ine ve zellikle ?slam inanc?n?n birle?tirici gcne vurgu yapm??t?r. Gazete, Krtlerin Krdistan ad?yla ayr? bir devlet kurma giri?imlerinin sadece blgesel bar??? zedelemekle kalmayaca??n?, ayn? zamanda tarihsel karde?li?e ve ?slam mmetine kar?? bir ihanet olarak de?erlendirilece?ini ifade etmi?tir.
Bu sylemler, yaln?zca bir ideolojik duru?un de?il, ayn? zamanda dnemin ok uluslu ve k?r?lgan yap?s?nda Anadolunun birli?ini koruma abas?n?n da bir yans?mas?yd?. Mondros Mtarekesinin imzalanmas?n?n ard?ndan Anadoluda ba?layan i?gal sreci, sadece topraklar?n de?il, halk?n vicdan?n?n da derin yaralar almas?na neden oldu. ?ngiliz, Frans?z ve Yunan i?gal kuvvetlerinin uygulad??? bask?lar, keyfi tutuklamalar, mallara el koymalar ve halk? y?ld?rmaya ynelik ?iddet olaylar?, Anadolu insan?n?n zihninde unutulmaz izler b?rakt?. ?zmirin 15 May?s 1919da Yunan ordusu taraf?ndan i?gali, ard?ndan Mara?, Urfa ve Antepin ?ngilizlerin ard?ndan Frans?z denetimine gemesi ve nihayet ?stanbulun 16 Mart 1920de fiilen i?gali, lke genelinde byk bir infial yarat?rken, bu geli?meler Albayrak Gazetesinde de derin yank? buldu.
Albayrak yazarlar? bu dnemde sadece d??ar?daki i?gal glerini de?il, ayn? zamanda ieride onlarla i? birli?i yapanlar? da hedef ald?. Gazetenin k?e yazarlar?, emperyalizmi asker ve siyasi bir tehdit olmas?n?n yan?nda kltrel ve ahlaki bir sald?r? biimi olarak da de?erlendiriyor, Bat?n?n insan haklar? ve zgrlk gibi kavramlar zerinden yrtt? ifte standard? s?k s?k dile getiriyordu.
zellikle Birinci Dnya Sava??n?n ard?ndan bar?? ortam?n? tesis edece?i umuduyla 8 Ocak 1918de Amerikan Ba?kan? Woodrow Wilson taraf?ndan a?klanan ve 14 maddeden olu?an Wilson Prensipleri, Albayrak yazarlar? taraf?ndan byk bir hayal k?r?kl??? olarak de?erlendirildi. Bu prensiplerin adalet ve zgrlk vadetmesine kar??n, Anadolu topraklar?nda i?gali me?rula?t?rmak iin kullan?ld???n? d?nen gazete, bu politikay? "emperyalizmin yeni ve daha yald?zl? yz" olarak tan?ml?yordu.
Albayrak yazarlar?ndan M?tak S?tk? Bey, gazetenin 77. say?s?nda yay?mlanan Son Hadise ba?l?kl? yaz?s?nda bu eli?kili durumu gl bir slupla ?yle dile getiriyordu:
Bir gn Adanan?n ba?r?na bir y?lan, di?er gn ?zmirin koynuna bir ?yan sald?r?yor; Trkn kutsal de?erleri en alaka yntemlerle i?neniyor, kesiliyor, yak?l?yor, yok ediliyor. Galip devletlerin gzleri kr, kulaklar? sa??r: Sadece Ermeni ve Rum etecilerinin zafer naralar? duyuluyor. Oysa onlar?n tesine geen binlerce mazlumun feryad?, Bat? medeniyetinin sahte duvarlar?nda yank?lan?p snyor. nk ba??ran Trktr. nk binlerce y?ll?k bir milletin hakk?, dnk klelere bugnn efendileri taraf?ndan payla?t?r?lmak isteniyor.
S?tk? Bey yaz?s?nda, Wilson Prensipleri'nin arkas?na gizlenen emperyal niyetlere de a?ka meydan okumu?tur:
E?er niyetiniz buyduysa, yani tm silah gcnzle hain planlar?n?z? uygulamakt?ysa, neden o ikiyzl vaatlerle, o 14 maddelik aldatmacayla kar??m?za ?kt?n?z? Ruhumuzu uyu?turup kolayca teslim almak m? istediniz? Bilin ki Trkn en uyu?mu? ruhu bile, en azg?n f?rt?nalara kar?? diren gsterecek kadar gldr. Mara??n destan?, ?zmirin direni?i bunun ebed ispat?d?r.
Bu sat?rlar, Albayrak?n halk?n duygular?n? tesirli bir ?ekilde dile getiren ve i?gale kar?? toplumsal bilin olu?turan bir direni? organ? oldu?unu gzler nne seriyor. Mcadele yaln?zca cephede de?il, kelimelerle, cmlelerle, fikirlerle de veriliyordu. Albayrak, bu mcadelenin kalemiyle sava?an nclerinden biri olarak tarihe gemi?tir.
Albayrak Gazetesi'nin 21. say?s?nda yay?mlanan "Ne Olaca??z?" ba?l?kl? ba?yaz?, Mondros Mtarekesi'nin Anadolu zerindeki y?k?c? etkilerini arp?c? bir slupla gzler nne sermi?tir. Yaz?, ate?kesin imzalanmas?n?n ard?ndan Anadolunun drt bir yan?nda olu?an karamsar tabloyu blge blge analiz ederken, ?stanbuldaki gayrimslim az?nl?klar?n sergiledi?i tav?rlara da sert ele?tiriler yneltmi?tir.
Yaz?ya gre, Mondrosun imzaland??? gn, Osmanl? Devletinin ba?kentinde adeta bayram havas? esmi?tirancak bu sevin, imparatorlu?un asli unsurlar?ndan de?il, y?llarca ayn? sokaklar?, ayn? pazarlar? payla?t?klar? Mslman halkla kom?uluk yapan gayrimslim topluluklardan gelmi?tir. Bu az?nl?klar?n ta?k?n sevincinin ve kstah davran??lar?n?n, Mslman ahali zerinde b?rakt??? derin hayal k?r?kl???, yaz?n?n sat?r aralar?nda a?ka hissedilir.
Ba?l???n sorusu olan Ne Olaca??z? asl?nda o gnlerin ruh halini yans?tan sars?c? bir ifadedir. Ancak yaz?n?n son blm, karanl?k gnlerin ard?ndan do?acak ayd?nl??a olan inanc? vurgular: Bu millet, yeniden kendi kaderinin sahibi olacak; i?galin glgesinde ezilen vatan, gerek sahibine, Trk milletine dnecektir.
Ayn? say?da yay?mlanan, yazar ad? verilmemi? "A?k Hesap" ba?l?kl? yaz? ise Damat Ferit Pa?a Hkmetini hedef al?r. Yaz?da, hkmetin i?birliki politikalar? nedeniyle Osmanl? Devleti'nin iine srklendi?i karga?a, sert bir dille ele?tirilirken; zellikle Do?u Anadoluda faaliyet gsteren Ermeni etelerinin sivillere ynelik gerekle?tirdi?i katliamlar, gazetenin de?i?meyen insani ve mill hassasiyetleriyle kay?t alt?na al?nm??t?r. Bu yaz?lar, Albayrak?n yaln?zca bir haber kayna?? olmad???n?, ayn? zamanda dnemin toplumsal ruh halini, fkesini, umudunu ve mcadele azmini yans?tan bir fikir platformu oldu?unu bir kez daha ortaya koyar.
Sonu olarak Albayrak Gazetesini, bir yay?n organ? olman?n ok tesinde, Mill Mcadelenin ruhunu ?ekillendiren, halk?n gl sesi ve dnemin vicdan?n? sayfalar?na ta??yan bir direni? krss ve belle?i olarak tan?mlamak yanl?? olmayacakt?r. Erzurumdan tm Anadoluya yay?lan etkisiyle i?gal kar??t? direni?in sesi haline gelen Albayrak, yokluklar iinde yay?mlanmas?na ra?men, ierdi?i mill, ahlaki ve entelektel sylemlerle hem dnemin bas?n tarihine hem de Trkiyenin ba??ms?zl?k mcadelesine damga vurmu?tur. Sade dili, gl duru?u, kararl? yazar kadrosu ve misyon odakl? yay?n izgisiyle Albayrak, Anadolunun kalbinden ykselen bir zgrlk a?r?s? olarak Trk bas?n tarihinde e?siz bir yer edinmi?tir.
Yararlan?lan Kaynaklar:
Akbulut, Dursun Ali (1991). Albayrak Olay?, Erzurum.
Aslan Yavuz vd., (2012). Yce Yurttan Ykselen Ses Albayrak, Atatrk niversitesi Yay?nlar?, (Editr Yavuz Aslan), No: 1001, ?kinci Bask?, Erzurum: Kariyer Tan?t?m.
Baydar, M. (2010), Albayrak Matbaa ve Gazetesi 1913-1921, Trkiye Yazarlar Birli?i, http://www.tyb.org.tr/albayrak-matbaa-ve-gazetes-1913-1921-1052yy.htm (Eri?im Tarihi: 02.02.2018)
Y?ld?r?m, Besim (2022). Mill Mcadelenin Gr Sesi Albayrak Gazetesinin K?e Yaz?lar?n?n ?ncelenmesi. Ankara niversitesi ?lef Dergisi, 9(2), 372-407. https://doi.org/10.24955/ilef.993100