Ahd-i Mill ve Peymn-? Mill olarak da ifade edilir. Haz?rlanmas?na Erzurum ve Sivas kongrelerinde ba?lanm??t?r. Mustafa Kemal Pa?a, 12 Ocak 1920de al??malar?na ba?layan Meclis-i Mebsan?n seilen baz? yelerine bir grup olu?turmalar?n? ve kongrelerde al?nan kararlar do?rultusunda mill istekleri kar??layacak bir program haz?rlamalar?n? tavsiye etti. Ba?ta Rauf Bey (Orbay) olmak zere Kuv-yi Milliye taraftar? mebuslar ?stanbula geldiklerinde meclis ikinci ba?kan? Hseyin Kz?m Kadri Beyin ncl?nde dzenlenen bir metinle kar??la?t?lar. Bu sebeple Ahd-i Mill ad?yla bir komisyon kurularak de?i?ik metinlerin birle?tirilmesine karar verildi. Komisyon al??malar?n? srdrrken Mustafa Kemal Pa?a sekiz maddeden olu?an bir metni Rauf Beye gnderdi. Komisyon, ana ilkeleri itibariyle Erzurum ve Sivas kongreleri kararlar?n? yans?tan ve mecliste olu?turulan Felh-? Vatan grubunun program? olarak d?nlen bu metni btn meclis yelerinin kabul edebilece?i ?ekilde yeniden dzenledi. Mustafa Kemalin metninde, Sivas Kongresi kararlar?n?n birinci maddesindeki gibi, 30 Ekim 1918de Mondros Mtarekesinin imzalanmas? esnas?nda Trk ordular?n?n bulundu?u hatt?n iinde kalan, mslman o?unlu?un ya?ad??? topraklar?n fiilen veya hkmen hibir sebeple ayr?lma ve blnme kabul etmez bir btn oldu?u (md. 1), Arap o?unlu?un ya?ad??? topraklar?n gelece?inin tayini hakk?n?n Arap halk?na ait bulundu?u (md. 3) a?klan?yordu (Atatrkn Btn Eserleri, VI, 163-166).
Wilson prensiplerini esas alan komisyon, mtareke hatt?n?n iinde ve d???nda kalan topraklar kayd?n? koyarak 1914 y?l?ndaki Osmanl? topraklar?n?n blnmez oldu?unu ortaya koydu. nk Amerika Birle?ik Devletleri Ba?kan? Wilsonun bar?? ?artlar?na gre Osmanl? toplumlar?n?n gelece?i halk?n serbest oyu ile belirlenecekti. Osmanl? hkmeti bu prensibi esas alarak mtarekeyi imzalam??t?. Komisyon, mtarekenin imzaland??? s?rada Trk askerinin hkim oldu?u topraklar?n bize ait oldu?unu sylemek yerine i?gal edilen yerlerin d???nda kalan topraklara sahip ?karken i?gal alt?ndaki topraklardan da vazgemedi?ini a?klamaktayd?. Ahd-i Mill Beyannmesi ad? verilen metin, 28 Ocakta Meclis-i Mebsanda yap?lan zel bir toplant?da 121 mebus taraf?ndan imzaland?. Baz? kaynaklar bu metnin meclisin gizli oturumunda kabul edildi?ini yazarsa da meclis o gn herhangi bir oturum yapmam??t?r. Konu d?? meseleleri yak?ndan ilgilendirdi?i iin yay?mlanmadan nce hariciye memurlar? taraf?ndan incelenmesi ve tercme edilmesi, bunlar?n tamamlanmas?na kadar gizli tutulmas?na karar verildi. Mustafa Kemal Pa?a, Rauf Beye gnderdi?i bir yaz?da mtareke hatt?n?n iinde ve d???nda ifadesiyle s?n?r konusundaki prensiplerden bir hayli uzakla??ld???n? hat?rlatt?. S?n?r konusunda esas milliyettir diyen Rauf Bey, mtareke s?n?r?n?n bu milliyetler s?n?r?n? genel olarak gstermek maksad?yla zikredildi?ini, bu ?ekilde Trk olan Sleymaniye ve Kerkk ?ehirlerinin de dahil edildi?ini bildirdi (a.g.e., VI, 169-171).
Edirne mebusu ?eref Bey (Aykut), meclise bir nerge verip 28 Ocakta komisyonun kabul etti?i bildirinin bas?na ve parlamentolara tebli?ini ve tercihen mzakeresini istedi. Baz? yeler do?rudan tebli?ini istedilerse de ba?kan, zapta geirilmesi iin mutlaka okunmas? gerekti?ini syleyerek 17 ?ubat 1920 tarihli toplant?n?n ikinci oturumunda ?eref Beye sz verdi. Btn yelerin gayretiyle ortaya peymn-? mebbed-i mill ?kt???n? ve bunun bir msk-? mill oldu?unu belirten ?eref Bey Ahd-i Mill ba?l?kl? bildiriyi okudu. Oy birli?iyle kabul edilen metin Msk-? Mill ad?yla MSK-I M?LL Cevdet KK TEMMUZ 2021 37 yay?mland?.
Frans?zcaya evrilerek btn hkmetlere ve parlamentolara gnderildi. Alt? maddeden olu?an Msk-? Mill Beyannmesinin giri?inde Osmanl? Mebusan Meclisi yelerinin devletin ba??ms?zl??? ve milletin gelece?inin, hakl? ve srekli bar??a kavu?man?n a?a??daki esaslara tamamen uyulmas?yla mmkn oldu?unu ve bu esaslar d???nda Osmanl? saltanat?n? ya?atman?n imkns?z bulundu?unu kabul ettikleri vurgulanmaktad?r. Bar?? ?artlar? zetle ?unlard?r: 1. Osmanl? Devletinin sadece Arap o?unlu?unun ya?ad???, 30 Ekim 1918 tarihli mtarekenin imzalanmas? s?ras?nda i?gal alt?nda kalan k?s?mlar?n?n mukadderat? ahalisinin serbeste verece?i oylara gre belirlenece?inden ad? geen mtareke hatt?n?n iinde ve d???nda dinen, ?rken, emelen birle?mi?, kar??l?kl? sevgi ve fedakrl?k hisleriyle dolu, rf ve itima haklar?yla mahall ?artlara tamamen riayetkr Osmanl?-?slm ekseriyetiyle meskn bulunan k?s?mlar?n tamam? hakikaten ve hkmen hibir sebeple ayr?lma kabul etmez bir btndr. 2. Ahalisi ilk serbest kald??? zamanda genel oylar?yla anavatana kat?lm?? olan elviye-i selse (Kars, Ardahan, Batum) iin gerekti?inde tekrar genel oya ba?vurulmas?n? kabul ederiz. 3. Trakya bar???na ba?lanan Bat? Trakyan?n hukuk durumunun tesbiti de orada ya?ayanlar?n serbeste beyan edecekleri oylara gre belirlenmelidir. 4. ?slm hilfetinin makarr?, saltanat?n pyitaht? ve Osmanl? hkmetinin merkezi olan ?stanbul ?ehriyle Marmara denizinin gvenli?i her trl tehlikeden korunmu? olmal?d?r. Bu esas sakl? kalmak ?art?yla Akdeniz ve Karadeniz bo?azlar?n?n dnya ticaret ve ta??mac?l???na a?k kalmas? hakk?nda bizimle di?er btn ilgili devletlerin mttefikan verecekleri karar geerlidir. 5. ?tilf devletleriyle d?manlar? ve baz? ortaklar? aras?nda kararla?t?r?lm?? olan antla?ma hkmleri erevesinde az?nl?klar?n haklar?na -civar lkelerdeki mslman ahalinin de ayn? haklardan faydalanmas? ?art?yla- riayet edilecektir. 6. Mill ve iktisad geli?memizin imkn dairesine girmesi ve daha modern bir idareye kavu?mam?z iin her devlet gibi bizim de geli?me aralar?m?z?n temininde tam ba??ms?zl??a ve serbestli?e sahip olmam?z hayat ve bekam?z?n esas temelidir. Bu sebeple siyas, adl, mal ve di?er geli?melerimizi engelleyici kay?tlara kar??y?z. Tahakkuk edecek borlar?m?z?n denme ?artlar? da bu esaslara ayk?r? olmayacakt?r (Meclis-i Mebsan Zab?t Ceridesi, I, 143-145).
Galip devletlerin bar?? tekliflerine kar?? Osmanl? Parlamentosunun cevab? olarak iln edilen Msk-? Mill tepkiyle kar??land?. ?tilf devletleri 16 Martta ?stanbulu resmen i?gal ettiler. Meclisi basarak ileri gelen mebuslar? ve ayd?nlar? tutuklay?p Maltaya srdler. 18 Martta al??malar?na ara veren Meclis-i Mebsan 11 Nisanda padi?ah taraf?ndan feshedildi. Milletin temsilcileri 23 Nisanda Ankarada Trkiye Byk Millet Meclisi ad?yla toplanarak lke ynetimine el koydular. Msk-? Mill yeni Trk Devletinin ilkelerini belirleyen, gerekle?mesi iin sonuna kadar al???lacak mill lk, hedef ve kutsal ant oldu. 1920lerde Msk-? Mill belgesine dayan?larak haz?rlanan Yeni Msk-? Mill Haritas?nda ?skenderiye-Port Said hizas?na kadar olan bugnk Suriye, Lbnan, Filistin ve Irak topraklar? zerinde hak iddia edilmektedir. Ayr?ca Adalar, K?br?s ve Batum da yeni Trkiyenin s?n?rlar? iinde gsterilmektedir. Ancak siyas geli?meler bu hedeflere tam olarak ula??lmas?n? engellemi?tir. Batum, 16 Mart 1921de imzalanan Moskova Antla?mas? ile Grcistana b?rak?l?rken San Remo Konferans?, Lbnan ve Suriyeyi Fransa manda ynetimine verdi?inden (Nisan 1920) Fransa Byk Lbnan Devletinin kuruldu?unu iln etti (Eyll 1921). Trkiye Byk Millet Meclisi hkmetiyle Fransa aras?nda 20 Ekimde imzalanan Ankara ?tilfnmesiyle bugnk s?n?r izilerek Suriye ve Lbnan Fransaya b?rak?ld?. zel stat ile Frans?z ynetimine verilen Hatay 23 Haziran 1939da anavatana kat?ld?. 24 Temmuz 1923te imzalanan Lozan Antla?mas? ile Osmanl? Devleti tasfiye edilirken Msk-? Mill s?n?rlar? iinde gsterilen Irak, Filistin, K?br?s, Ege adalar? ve Bat? Trakya da yeni Trkiye Devleti s?n?rlar? d???nda b?rak?ld?. Mecliste kabul edilen ve meclis tutanaklar?nda kay?tl? bulunan Msk-? Mill metninde mtareke izgisinin iinde ve d???nda kalan topraklar?n blnmez bir btn oldu?u yaz?ld??? halde konuyla ilgili eserlerin o?u d???nda kelimesine yer vermemekte ve bugnk s?n?rlar?n Msk-? Mill s?n?rlar? oldu?u ?eklinde yanl?? bir kanaatin olu?mas?na sebep olmaktad?r. Asl?nda Msk-? Millde hedef geni? tutulmu?, fakat ?artlar gere?i elde edilebilenlerle yetinilmi?tir.