Ne yaz?k ki ekonomi bozuldu?unda insanlar?n kolay yoldan para kazanma arzu ve iste?i de daha abuk bozulmaya ba?l?yor. Ayhan ?ensoy "Bahis ukuru" zerinden lkemizin ya?ad??? erozyonu net bir biimde ortaya koymu?.
Gazeteci Ayhan ?ensoy Bahis ukuru isimli al??mas?n? haz?rlarken konu ile ilgili neler yap?labilece?ine ili?kin olarak benimle de ba?lant?ya gemi? ve sosyolojik anlamda bu konunun ne gibi etkileri oldu?u hususunda gr?lerimi alm??t?. Kitap yay?nlanmadan nce televizyon ekranlar?na yans?yan ve bir dnem olduka s?k biimde kamuoyunu me?gul eden Seil Erzan ve Fatih Terim Fonu tart??malar?nda da s?ka ekranlarda yer alarak, bu duruma ili?kin rnekleri aktarm??t?. Kitap geen hafta elime ula?t? ve okuyup yazmak suretiyle konunun geni? kitleler ile payla??lmas? gerekti?ini d?ndm ve bu yaz? ortaya ?kt?. Her ?eyden nce gerekten son derece nemli bir konuyu ok iyi bir biimde ele alan ve konunun farkl? alanlar?ndaki uzmanlar?n?n gr?lerini de iyi harmanlayarak haz?rlanm?? bir kitap var kar??m?zda. Uzman gr?lerinin yan? s?ra yasa d??? bahis illetinin kurbanlar?na da yer verilmekte oldu?unu ve konunun her boyutunun en ince detay?na kadar gzler nne serildi?ini de eklemeliyim.
eknolojinin geli?mesi sonras?nda cep telefonlar? ve internet ile kumar salonlar?n? cebimizde ta??makta oldu?umuz gere?ini yazar bir kez daha bize hat?rlat?yor ve bunu yaparken de ya?anm?? rnekler zerinden var olan durumun asl?nda ne kadar byk bir toplumsal soruna kaynakl?k etmekte oldu?unu da ortaya koyuyor. Kitab?n ierisinde yasa d??? kumar olgusunun Kuzey K?br?s Trk Cumhuriyeti ile olan ba??n? ve bu ba??n olu?mas?na yol aan nde gelen isimlerin kimler oldu?unun yan? s?ra bu ili?kinin lkemizdeki siyasal alanla yak?ndan ba??na dair ipular?n? da yakalama ?ans? elde ediyorsunuz. Yasa d??? bahis meselesinin hem lkemizde hem de dnyada byk bir sorun kayna?? oldu?unu ve bu konuyla ba?lant?l? mafyatik rgtlenmelerin tm dnyada kendisini hissettirdi?i gere?ini ili?kilerin boyutlar?n? okuduka daha iyi anlamaya ba?l?yorsunuz. ??te tam bu noktada futbol denilen alan?n yasa d??? bahis zerinden bamba?ka bir pozisyona do?ru itilmekte oldu?u gere?i ile kar?? kar??ya kal?yorsunuz. Yasa d??? bahis ile lkemizde son dnemde ya?anan kozmetik sektrlerindeki fenomenler aras?ndaki ba?lant? meselesinin arka plan?n? da yine kitaptaki ba?lant?larla daha iyi kavr?yorsunuz. Yasa d??? bahis sitelerine girildi?inde pek ok oyun seene?i ?k?yor. Spor msabakalar? bahsiyle s?n?rl? de?il. rnek vermek gerekirse K?br?sta bir kumarhanede grebilece?iniz her oyun bu sitelerde var. ?nsanlar asl?nda kumarhaneyi cebinde ta??yor, K?br?sa gitmeye gerek yok. Cebinde koca bir kumarhane var. Binlerce e?it kumar oyunu var. Bu sitelere girmek normalde yasak. Tespit edilen siteye hemen eri?im yasa?? geliyor. Ancak 10 dakika gemeden ayn? site ad?n?n sonuna rakam ekleyerek (bet 18) faaliyet gstermeye devam ediyor. E?er bu da tespit edilirse (bet 19) olarak yasa d??? bahis ve kumar oynatmay? srdryor. Bunun gibi ayn? ?ekilde al??an binlerce yasa d??? bahis sitesi var. Son y?llarda sosyal medya zerinden reklam dahi yap?yorlar. Hatta sosyal medya fenomenlerinin yan? s?ra sanat ve spor camias?ndan isimleri de kullan?yorlar. Trkiyede 8-10 milyon aras? yasa d??? bahis ve kumar oynayan insan var. Bu eteler milyonlarca Trk vatanda??n?n kimlik bilgilerini ve telefon numaralar?n? elinde bulunduruyor. Her gn hatta her saat bir yasa d??? bahis ve kumar sitesinden vatanda?lar?n cep telefonlar?na mesaj geliyor. (S.15)
7 Eyll 2024 tarihinde telefonuma gelen mesaj aynen ?yleydi: "D?LAN POLAT BONUSU AKT?F Promocode: 200 TL bonus 50 TL yat?r?m yap hibir ?ey olmam?? gibi 500 TL ekim talebinde bulun! Detaylar" T?pk? milyonlarca vatanda??m?z?n telefonuna her gn gelen mesajlarda oldu?u gibi benim telefonuma da gelen bir mesaj? sizlerle payla?t?m. Her seferinde t?pk? kitapta yazd??? gibi numaray? engelliyor ve mesaj? siliyorum ancak kitapta bahsedilen rnek olaylarda oldu?u gibi ne yaz?k ki baz? vatanda?lar?m?z bunu yapmak yerine k?sa yoldan para kazanabileceklerini zannederek bu durumun cazibesine kap?l?yorlar ve oradan sonra da hayatlar? bir daha hibir zaman eskisi gibi olmayacak bir biimde de?i?iyor.
Hesap kiralama ve para aklama bahis ukurunun en nemli noktalar?ndan bir tanesine kar??l?k gelmekte. Yasa d??? bahis sitelerinin paray? rahatl?kla sisteme koyabilmeleri iin hesap kiralamaya ihtiyalar? var. lke genelinde 30 bine yak?n ki?i etelere bilinli ya da bilmeyerek hesaplar?n? kiral?k vermi?Hesap kiralama konusunda yoksul ailelerde byyen genleri kullan?yorlar. Yine ailesinden uzakta okuyan ?renciler tercih ediliyor. Bir de maddi durumu iyi olmayan dijital bankac?l??? bilmeyen insanlar? hedef al?yorlar. (S. 19-21) Sz konusu duruma ili?kin ekonomi gazetecisi Ozan Gndo?dunun anlatt?klar? son derece nemli ve kitap boyunca da Gndo?dunun gr?lerine yer verildi?ini gryoruz. Yasa d??? bahisten elde edilen kara paray? aklamak iin de banka hesaplar? kullan?labiliyor. Buna, literatrde smurfing yntemi deniliyor. Trke ifadesiyle ?irinler. E?er elinize belli bir byklkte para geer ve bu paray? banka hesab?n?za yat?r?rsan?z, banka grevlisi sizden paran?n kayna??n? da gstermenizi talep edecektir. Elbette her trl para giri?i iin byle bir kaynak istenmez. Peki ne zaman istenir? E?er hesab?n?za yat?rd???n?z para sizin hesab?n?z iin ola?an d??? bir byklkteyse paran?n kayna??n? gstermek durumundas?n?z. Bu zorlu?u a?man?n yolu Smurfingdir. Bu yntem kara para, binlerce hesaba blnr ve bankac?l?k sistemine bu ?ekilde sokulur. (S. 24-25) Hesap kiralama ve bunun zerinden para aklama meselesi i?te burada devreye sokulmakta ve binlerce ki?i bu konuda sua ortak olduklar?n? bilmeden bazen de bilerek ortak olma yolunu semektedirler. Ozan Gndo?dunun bu konudaki bir ba?ka nemli a?klamas? da so?uk czdan olarak bilinen kavram hakk?nda. Ba?ta Bitcoin olmak zere tm kripto paralar, zellikle enflasyonla mcadele eden lkelerde vatanda?lar?n s???nd??? bir liman. Fakat kripto paralar ayn? zamanda suta elde edilen paralar?n transferleri iin de son derece cazip bir enstrman. Kripto paralar, kripto para borsalar?nda al?n?p sat?l?yor. Herkes bu borsalarda kripto para al?p satabilir. Bu yasa d??? de?il. Bu borsalardan edinilen kripto paralar, ?ifresini sizin belirledi?iniz ve sadece size ait olan so?uk czdanlarda da saklanabilir. Bu da yasa d??? de?il. Sz konusu bu so?uk czdanlar blok zincir teknolojisinin sa?lad??? dijital bir imkn. Bu imkndan faydalananlar da su i?lemiyorlar. Fakat bu so?uk czdanlarda tutulan paralar?n kara para, yani su geliri olmas? halinde devletin bu czdanlara eri?ebilmesi son derece zorCzdanlar aras?nda kripto para transfer edebilir. Bu nedenle, kara paray? aklamak iin veya transfer etmek iin so?uk czdanlar biilmi? kaftan. (S. 29) Tam bu noktada kripto para sisteminde Trkiyede 2021 y?l?nda 515 bin 627 ?pheli i?lemin yap?ld???n? ve bu rakam?n 366 bin 96s?n?n yasa d??? bahisle ilgili oldu?unu da yazar bize aktarmakta.
Kitab?n ierisinde MASAK eski ba?kan yard?mc?s? Ramazan Ba?ak ile yap?lan gr?meler de yer almakta ve bu gr?meler ierisinde lke gndeminde geni? yer bulan Polat ailesine ili?kin davada olup bitenlere dair ifadelere de yer veriliyor. Polat ailesine ait ?irketlerin gemi?ine ve mali yap?lar?na bak?ld???nda bu kadar yksek bir ticaretin gerekle?tirilebilmesinin mmkn olmad???n? gryoruz Her aklama faaliyetinin ncesinde mutlaka bir yasa d??? faaliyet sz konusudur. Bu bazen uyu?turucu ticareti bazen silah kaak?l??? bazen fuhu? ticareti ve bazen de yasa d??? bahis olarak kar??m?za ?kmaktad?r Bir lkede su gelirleri ne kadar bykse aklama faaliyetleri de o kadar yo?undur. (S. 35) Bahis endstrisi uzman? An?l Ural ise yasa d??? bahis ve kumar sitelerinin para aklama konusunda drt farkl? sektr kulland???n? belirtiyor. Aklayanlar emlak sektr, galerici, kahve zinciri ve gzellik merkezleri zerinden yap?l?yor. Asl?nda sektrler e?itli de olabilir. Tm su yap?lar?nda bir numaral? kural Paray? takip et prensibinden gidilerek zellikle son 10 y?lda gemi?te ticari deneyimi olmayan tm mali z?plamalar?n ard?nda sektr ne olursa olsun bahis sektr vard?r. Kimse Coca Cola formln bulmad?ysa ya da tm dnyada kullan?lan bir teknolojik rn yapmad?ysa ve byk bir servete ula?t?ysa para ?aibelidir. nk ticaretin do?as?nda 4-5 y?l iinde yatlar, katlar, jetler ve milyon dolarlara sahip olmak sz konusu de?ildir. Tm bu h?zl? ykseli?lerin ard?nda hangi sektr olursa olsun yasa d??? bahis ve kumar paras? mutlaka vard?r. (S. 37)
Kitab?n ierisinde bankamatikiler olarak adland?r?lan kesimden rnekler sunuluyor ard?ndan yasa d??? bahis baronlar?n?n kimler oldu?una ili?kin bilgiler veriliyor. Bu noktada Ya?am Ayavefe, Halil Falyal?, Veysel ?ahin ve Dekan Ba?er isimleri ne ?k?yor ve bu ki?ilere ili?kin a?klamalar okuyucular ile bulu?turuluyor. Arada lkenin nde gelen baz? isimlerinin birlikte ektirdikleri o me?hur foto?raf? da yeniden gryorsunuz. Foto?rafta kimler mi var? Alaattin ak?c?, Mehmet A?ar, Korkut Eken birlikte Bodrum Marinadalar. Yasa d??? bahsin K?br?s aya?? ve bu aya??n gemi?indeki FET izlerine ili?kin a?klamalar da yine kitab?n ierisinde yer al?yor. Uluslararas? bahis mafyas?n?n varl???na ili?kin ?u a?klama olduka dikkat ekici. Hong Konglu bir bahis mafyas?n?n ba??, Ben hapisten istedi?im ma? istedi?im sonula bitiririm. Biz en ok paray? NBA ve ?ngiltere Premier Ligden kazan?yoruz. Onlar? maniple edebilecek gcmz ve hakemlerimiz, oyuncular?m?z var. Hatta teknik adamlar?m?z bile var diyebiliyor. (S. 85) Uluslararas? bahis mafyas? ile ma?n oynand??? yer ile bahsin yap?ld??? yer aras?ndaki ba?lant? meselesi gndeme geliyor ve bu durum bir taraftan yasa d??? bahisle mcadele edece?im diyen F?FA ve UEFAn?n elini de ba?l?yor. Bu arada her iki kurumun da bu mcadele konusunda ok da kararl? olmad?klar?n? ve s?k s?k adlar?n?n r?vet skandallar? ile an?ld???n? da hat?rlatal?m. Trkiyede yap?lan bahis ?ikelerinin ve bu olaylara kar??anlara ili?kin rnekleri de yine kitab?n ierisinde bulabilirsiniz. Trkiyedeki yasa d??? bahis endstrisinin hangi ki?iler ile ve nas?l i?lemekte oldu?unu da yine ayr?nt?l? ?ekilde okuma ?ans?n? yakalayacaks?n?z.
Yasa d??? bahis ve kumar ba??ml?l??? ile mcadele k?sm? belki de kitab?n en ac?kl?, en dramatik k?sm? diyebilirim. nk bu blmde do?rudan do?ruya olay?n ierisinde ya?am?? olanlar?n anlat?mlar? sz konusu. Kumar illetinin, ki?iyi iinde ya?ad??? ailesinden, arkada? evresinden ve toplumdan nas?l kopard???n? yine bu blmde daha iyi anlamaya ba?l?yorsunuz. Ve ne yaz?k ki bu lkede sz konusu yasa d??? bahis ve kumar illeti ile tan??mada dnp dola??p yine arkada?lar?n arac?l??? ile gerekle?ti?ini ?reniyorsunuz. Ozan Gndo?du lkenin iinden geti?i ekonomik gstergelerin vatanda?lara yans?mas?n?n da bu durumla ba?lant?s?na vurguda bulunuyor. ??te burada ki?iyi kumara iten bir neden olarak bireysel borluluk kar??m?za ?k?yor. Sadece yoksulluk de?il, bireysel borluluktan kurtulma istenci ki?ileri yasa d??? bahis ve kumara ynlendiriyor. (S. 133) Yasa d??? bahsin sportif zarar? konusunda ise lkemizdeki en nemli spor ekonomisti olan Tu?rul Ak?ar ok nemli bilgiler veriyor. 2022 y?l sonu itibariyle tm dnyada spor ekonomisi bykl? 500 milyar dolara ula??rken, yasal bahis has?lat? 350 milyar dolar seviyesindedir. Bu tutar bundan yakla??k 14 y?l nce 227 milyar dolar dzeyindeydi. lkemizde ise 2022 sonuna gre yasal bahis oyunlar? y?ll?k geliri yakla??k 6 milyar dolar dzeyinde olup bu tutar dnya bahis oyunlar?n?n yzde 1,7sine kar??l?k geliyor. Tm dnyada yasal olmayan bahis miktarlar?n? net olarak ortaya koyabilecek bir ara?t?rma bulunmamakla birlikte lkemizde yasal olmayan bahis tutar?n?n ?i?leri Bakanl??? rakamlar?na gre 50 milyar dolar dzeyinde oldu?u varsay?l?yor. Yani resmi bahis miktar?n?n yakla??k 8,3 kat? bir tutar. Ayn? oran? tm dnya iin de kabul edersek, yasal olmayan bahis miktar?n?n yakla??k 2,9 trilyon dolara ula?m?? olabilece?ini syleyebiliriz lkemizde yasa d??? bahsin 50 milyar dolar civar?nda oldu?u varsay?l?rsa, bu para legalle?tirilebilse, kulplerin cebine ekstra bu tutar?n binde be?i kadar bir tutar yani 250 M?LYON DOLAR (Bugnk kurdan yakla??k 7 Milyar TL) daha girebilecek. (S. 137-138)
Bahis ukuru kolay okunabilmesi yan?nda konuya ili?kin her noktay? gz nnde bulunduran bir al??ma olarak dikkat ekmekte. Yazar? titizli?i ve konunun farkl? ynlerine olan duyarl?l??? iin kutluyorum. Bu konunun her geen y?l biraz daha byk bir sorun olarak kar??m?za ?kabilece?i gere?ini gz nnde bulundurmak zorunday?z. Kolay yoldan para kazanma ve ekranlarda grd?mz o ?atafat?n yaratt??? etkileri ortadan kald?rabilmenin zorlu?unu da ekledi?imizde, ocuklar?m?z ve genlerimiz a?s?ndan ok daha zorlu gnler bizleri beklemekte. Ekonomik e?itsizliklerin artt??? lkelerde ncelikle ahlak?n ve vicdanlar?n sesi kesilmeye ba?lar. rme h?zland?ka kolay yoldan para kazanma d?ncesi kitle ierisinde daha fazla yank? bulur ve ailelerin ocaklar?na ate? d?er. Yasa d??? bahis ve kumar?n bir tr ba??ml?l?k oldu?unu ve bununla mcadele etmek iin topyekn bir ?ekilde hareket etmek gerekti?i gere?ini ak?ldan ?kartmamak durumunday?z. Ancak ne yaz?k ki ekonomi bozuldu?unda insanlar?n kolay yoldan para kazanma arzu ve iste?i de daha abuk bozulmaya ba?l?yor. Bir de zerine grdkleri yasa d???l???n korunmas? meselesi sz konusu oldu?unda onlara btn bu olup bitenleri anlatabilmek daha da zorla??yor. Ayhan ?ensoy "Bahis ukuru" zerinden lkemizin ya?ad??? erozyonu net bir biimde ortaya koymu?, kendisini tebrik ediyorum.