Mzik ile tan??man?zdan biraz bahsedebilir misiniz? Bu serveniniz nas?l ba?lad? ve nas?l bir srele bugnlere geldiniz?
Annem zellikle Klasik Trk Musikisini ok sever. Evimizde gn iinde srekli radyo a?km??. Dolay?s?yla ben de bebek ya?larda henz do?ru dzgn konu?amazken dahi annemin mzik zevki erevesinde pe? pe?e mzik eserleri icra edilen radyo ak???nda onun sevdi?i eseri/icrac?y? ?kt???nda tan?y?p ona haber verirmi?im. Annem ?a?k?nl?kla anlat?r. Sonras?nda babam?n yine erken ocukluk ya?lar?mda bir do?um gnmde bana ald??? orgda dinledi?im bir eseri an?nda kulaktan alard?m. ?lk okula ba?lad???mda ise gitti?im devlet okulunda ben mandolin kursuna karde?im flt kursuna yaz?ld?. Fakat ben onunkini de merak eder, kendi kendime ?renirdim. Babam genli?inde gitara merak salm??, keman dersleri alm?? fakat hocas? onu yetenekli bulmad??? iin mzi?i b?rakmas?n? sal?k vermi?. Annem de armonika dersleri alm?? fakat dedem mzik alan?na ynlenmesine msaade etmemi?. Dolay?s?yla ailemde benden ba?ka konservatuar e?itimi alm?? biri ya da tan?d???m?z, rol model olabilecek, yetene?imi fark edip ynlendirebilecek biri yoktu. San?r?m genliklerindeki te?ebbsleri de?erlenmedi?inden ve hayat onlar? ba?ka kulvarlara ynlendirdi?inden mzik ncelikleri de de?ildi. Mzik yetene?imin ve kula??m?n ke?fi ve formal bir e?itime ynlendirilmem ancak yeni evimize ta??nd?ktan sonra, ben ilk okul 4. s?n?ftayken, konservatuarda hoca olan kom?umuz ve benim ilk piyano ?retmenim, sonradan konservatuarda solfej ?retmenim olan Mine Mucur taraf?ndan oldu. ?lgim ve yetene?im ke?fedilince ailem mzik alan?nda yeti?memi ok destekledi; konservatuar y?llar?mda hocalar?ma ko?ulsuz teslim oldular. ?lk iki y?ldan sonra ba?ka hocalara ve s?n?flara getiysem de Mine Mucur da tm mzik e?itimi srecimde beni destekledi; ilgisini esirgemedi.
Konservatuar srecim de ?u ?ekilde ilerledi: Giri? s?navlar?na ba?vurdu?umda art?k 9,5 ya??nda oldu?umdan piyano e?itimi iin gecikmi?tim; zira 5-8 ya? aras?nda olmak gerekiyordu. ok iyi kula??m oldu?u iin keman e?itimine kabul edildim. ?lk sene keman s?n?f?na giderken d??ardan piyano derslerine devam ettim; tuhaf bir tutku duyuyordum piyanoya kar??, o kadar kkken bile, b?rakamad?m. Kemanda birinci s?n?f? tam puanla tamamlad?m; ertesi senemde piyano e?itiminde s?n?f? atlayarak piyano blmne gei? yapt?m. Konservatuarda piyano ?retmenim Zeynep Yurdakul oldu. Sre Ca?alo?lu Anadolu Lisesi ve Bo?azii niversitesi Matematik Blm e?itimimle birlikte devam etti. Ard?ndan Amerikada tam burslu kabul edildi?im University of West Georgiada hem MBA hem de Piyano yksek lisans? yapt?m. Mesleki kariyer olarak mzik alan? hi akl?mda yoktu. Hem ??letme alan?nda hem de mzik alan?nda ok ba?ar?l?yd?m Amerikada. Hocalar?m niversitede kalmam iin ok ?srar ettiler; ok iyi okullara doktoraya kabul al?rs?n dediler. O zamanlar pek rastlanan bir akademik hikye de de?ildi byle birbiriyle ili?kisi olmad??? d?nlen matematik, i?letme, mzik gibi alanlar?n her birinde stn akademik ba?ar? gstermek, disiplinler aras? bir alt yap?ya sahip olmak Fakat ben akademisyenli?i tan?m?yordum. Bir an evvel i? hayat?na at?lmak istiyordum. Tan?d???m ve rol model alabilece?im tek kariyer babam?nkiydi. Bo?azii mezunu Amerikada MBA yapm?? bir gen olarak uluslararas? bir ?irkette st dzey ynetici olmay? hedefleyecektim. Fakat hayat her zaman planla ya?anm?yor. Ve ben ok kk ya?lardan itibaren ok al??m?? ve ok disiplinli bir sreten getiysem ve al???lagelenin zerinde yorulduysam da, edindi?im asl?nda iki ayr? ki?inin sahip olaca?? bir donan?mla iki farkl? hayattan birini seme zgrl?ne sahip olabildim. Bunun iin kendimi ?ansl? addediyorum.
Amerikada ok ba?ar?l? ve mutluydum. senede tek ba??ma s?f?rdan bir hayat in?a etmi?tim. ?irketlerle gr?melere ba?lam??t?m; be?eniliyor, kabuller de al?yordum. Trkiyeye dnmem iin babam ?srar etti. Amerikaya geri dnme ?art?yla kabul ettim fakat benim ?stanbula geldi?im hafta rahats?zl???n? ?rendi. Benim iin de yine dner dnmez Bo?azii niversitesi vesilesiyle Ko niversitesinde bir i?/kariyer imkn? ortaya ?k?nca Trkiyede kald?m. Ko niversitesinde greve ba?lad???mda kendimi yine Amerikada hayat?ma devam ediyormu? gibi hissetti?imden benim iin yumu?ak bir gei? oldu. Kariyerimin yn -niversitede bir akademik ve idari pozisyon- srprizdi. Babama gelip byle bir i?e ba?layaca??m? syledi?imde ok ?a??rd? ve o zaman doktora yapmal?s?n deyince ben de akademik kariyer yolculu?uma ba?lam?? oldum.
ok uzun bir kariyer hikyesinin ba?lang?c?n? elimden geldi?ince k?sa aktard?m. Ama kimi okuyucuya gre detayl? ve uzun anlatm?? olabilirim. Amerikadaki e?itimime ya da profesyonel kariyerimi in?a etti?im srece hi girmiyorum. Bu bence k?sa ama uzun grnen giri?i payla?maktaki amac?m hayat yolculuklar?n? planlamak isteyen gen insanlara sat?r aralar?nda da olsa mesajlar verebilmek ve ilham olabilmek
Bugne kadar yapt???n?z al??malar?n?zda, Osmanl?da Bat? Mzi?inin nemli bir yer tuttu?unu gryoruz. Osmanl?n?n modernle?me abalar?nda mzi?in rolnden bahseder misiniz?
Bu sorunuzu bir kitab?mdan Osmanl? Bat? Mzi?i olarak bran?la?t?rmadan Osmanl? Mzi?i tan?mlamamla cevaplamak istiyorum: Osmanl? Mzi?i, tarihimizin en zengin, en donan?ml? ve kapsaml?, adeta Osmanl?n?n dnyaya hkmedi?inin notalarla resmedildi?i kltr miraslar?m?zdand?r. Topraklar? gibi byk, gl ve engin, demografik yap?s?n?n ok kltrll?n de iinde bar?nd?ran Osmanl?n?n mzi?i, hibir lkeninkine benzemez nk zenginli?iyle, ilminin derinli?iyle, ok ynll?yle, miras?na sahip ?karken kendi iinde kapal? kalmay?p adeta retmeye mrn adam??, bilmedi?i her ?eyi ?renmeye merak ve heyecan duyarak srekli ara?t?ran bir ilim adam? hissiyat? ve ayd?nl???yla, ycelse de di?erlerini kmsemeden dnyada olup biten her ?eyden haberdar olma azmini hi kaybetmemi?, sorgulayan ve bu yakla??m?yla tarih boyunca her daim gncel kalarak bugnk ifadeyle adeta globalli?iyle ve bilge li?iyle hepsini kucaklar, kapsar.
Osmanl? Devleti do?udan bat?ya geni? topraklara hkmeden bir devletti ve mzi?i bu byklk ve enginlikle de?erlendirmi?tir. 19. yzy?l modernle?me srecinde Osmanl? mzi?i bran?lar?na Osmanl? Bat? Mzi?i eklenmi?tir. Osmanl?da Bat? Mzi?i de?il Osmanl? Bat? Mzi?i diyorum nk Bat? tekni?iyle yaz?lm?? kendine has kltr olan, yerel olandan tamamen ayr??mam?? bir trdr. Modernle?menin bir unsuru olarak ele alsak da bence mzikte kurgulanan bu yeni mzik tr ekleme srecini kltrel geni?leme olarak tan?mlamal?y?z: Zaten topraklar?nda var olan bir kltrn hamili?ini stlenme, sahip ?kma, kltr yoluyla s?n?rlar?n?n d???na ?kma, geni?leme ve hkmetme politikas?d?r diyebiliriz. Bir di?er bak?? a?s?yla, Sanayi devriminin ard?ndan lkelerin birbiriyle temas?, nceleri demiryolu a??n?n geni?lemesi ve havayollar? ile artan seyahat imknlar? ile ve ard?ndan teknolojik geli?melerin vesilesiyle art?nca kltrleraras? etkile?im yo?unla?m??t?r. Dnya kld diyoruz ya; asl?nda o y?llarda ba?lad? bu sre. Bu geli?meler ya?am?n her alan?nda interaktif yakla??mlara zemin haz?rlad?. Milliyetilik, modernle?me, sanayile?me vb ak?mlarla e?itli deneysel al??malar ortaya ?kt?. Osmanl? kendi kltrel de?erlerine sahip ?karak dnyada olan bitenden haberdar olmak ve hangi alanda olursa olsun kresel rekabete kendine has sylemiyle dhil olmak istedi. Global geli?melere olu?turulan cevaplarda bu tav?r gzetildi. Osmanl? mzik kltrnn yzy?llar boyunca devinimi de bu felsefeye dayan?r.
Mzik dendi?inde Osmanl? padi?ahlar?ndan hangisini ya da hangilerini farkl? bir yere koyuyorsunuz? Sebepleriyle a?klar m?s?n?z?
Mzik dendi?inde akl?ma mzi?in her biri birbirinden de?erli, liderli?e ihtiya duyan farkl? a?lar? geliyor. Besteci olarak Sultan III. Selim, Sultan V. Murad ve Sultan Abdlaziz, mzi?in hamisi olarak ve nc al??malar?n temsilcisi Sultan III. Selim, Sultan II. Mahmud, Sultan Abdlhamid ve ?ehzade (Halife) Abdlmecid Efendi, mzi?in icra alanlar?nda yenilikili?iyle Sultan Abdlmecid, mzi?in d?? ili?kiler ve diplomasi de etkin kullan?m?nda, e?itiminde, teknolojik geli?melerin Osmanl? topraklar?nda uygulamas?nda (nota bas?m? ve alg? retimi gibi) Sultan Abdlaziz ve Sultan II. Abdlhamid gibi. Hepsi ba?l? ba??na mzi?in farkl? alanlar?nda ne ?kan birer lider.
Gen Cumhuriyetin mzi?e bak?? a?s?ndan ve abalar?ndan bahseder misiniz?
Gen Cumhuriyet Osmanl?n?n mzik miras? zerine kuruldu. Bazen okuyorum, Cumhuriyetin erken y?llar?na dair ?u han?m ok iyi bir piyanistmi?, ?u bey nas?l da mzik hususunda yeti?mi? deniyor. ?a??r?yorum bu ?ekilde alg?lanmas?na. O isimleri Osmanl? e?itim sistemi, mfredat?, kurumlar?, aileleri yeti?tirdi. Onlar da Cumhuriyetin ilk y?llar?na intikal eden kurumlarda grevlerini srdrdler. Osmanl?dan Cumhuriyete gei? bir kopukluk de?il devaml?l?kt?r. Gen Cumhuriyetin abalar? Osmanl?n?n uzun y?llara yayarak alt yap?s?n? in?a etti?i sreleri h?zland?rarak sava?tan ?km?? bir toplumun tm kesimlerinde yayg?nla?t?rmakt?r. Sonras?ndaki srdrlebilirli?i tart??maya a?kt?r.
Geldi?imiz noktada, lkemizdeki mzik al??malar?n? yeterli ve anlaml? buluyor musunuz? Bu konuda olumlu ynlerimiz ya da eksikliklerimiz nelerdir?
Yeterli bulmuyorum. Her ?eyin alg?s?n?n bozuldu?unu d?nyorum. E?itim yayg?nla?m?? gibi grnse de kalitesinin idrak edilemedi?ini, byk yara ald???n? fark ediyorum. Meselelere kapitalizm erevesinde de?er atfedilmesine zlyorum. Mzik e?itiminin ve al??malar?n?n yayg?nla?mas?n? toplumun her kesiminin genel kltr ve fikir edinmesi imkn? yaratmas? a?s?ndan olumlu olarak de?erlendirebiliriz; fakat di?er yandan yayg?nla?ma iin gereken alt yap?y?, donan?m?, kriterlerini iyi in?a edemedi?imizi gzlemliyorum. Gen nesilleri ok nemsiyorum; onlar? iyi ynlendirelim, sreleri tan?tal?m, anlatal?m ve e?itime inanlar?n? glendirelim. Ailelerin zellikle kk ya?larda ocuklar?n? ynlendirirken bilinli tercihler yapmas? ok nemli.
Hem akademisyen hem de bir sanat?s?n?z. Bilgisayar?n ba??nda mzik ile ilgili bir makale yazmakla, piyano ba??nda bir eseri icra etmek aras?ndaki benzerlik ya da farkl?l?klar? bizlere anlat?r m?s?n?z?
Sadece icrac?l???n ya da sadece ara?t?rmac?-yazarl???n beni tatmin etmeyece?ini kk ya?lar?mdan itibaren kurgulad???m hayat?mda ya?ayarak deneyimledim. Hala da tam kapasitemi ortaya koyabilece?im tm donan?m?m? kullanabildi?im f?rsatlara sahip oldu?umu d?nmyorum. Akademisyenlik bir kariyer olarak kar??ma ?kt???nda doktora al??mas? yapmak zere Mzikolojiyi setim. Zira piyanoyu seseydim piyanist olacakt?m. ??letmeyi seseydim mzik alan?nda k?smi var olabilecektim. Doktora alan?m benim esnek hareket edebilmemi sa?lar diye d?ndm. Siz yazarl?kla piyanistlik aras?ndaki benzerlik ve farkl?l?klar? sormu?sunuz. Asl?nda ben birikimim ve farkl? akademik kltrlerle dolu profesyonel var olu?umun bir ?kar?m? olarak ?unu syleyebilirim ki hepsi bir btn ve birbirine benziyor. Hepsinin ula?mak istedi?i ruhsal doygunlu?un yolculu?u benziyor sadece yollar?, dilleri, kltrleri, malzemeleri farkl? ve bu akademik kltrlerin hepsi kendini en iyi, en do?ru, en nemli ve biricik gryor. Oysa her birinin bu farkl? dedi?im yanlar?n? tan?yorsan?z ayn? oldu?unu idrak edebiliyorsunuz. ?lerindeki mikro-uzmanl??a ayr?l?? biimleri bile bence birbirine benziyor.
Bilgisayar?n ba??nda makale yazarken matematik yap?yorum. Bir problem semi?imdir; o problemin zm a?amalar?n? kurguluyor ve oradan sa?lam argmanlarla beni tatmin eden bir sonuca gittiysem zafer duygusu hissediyorum. Piyano ba??ndaki tavr?m ve hissiyat?m hem benzer hem ayr?. Bir eseri ?karmak problemimse onu zmlyor, analiz ediyor, al??ma biimlerini kurguluyor ve duruma/ortama/?artlara uygun buldu?um hedefim erevesinde icra edebildi?imde tamamlanm?? hissediyorum. Yani sadece mzik yap?yor ama matematik problemleri zmyorum, finans/ekonomi/ynetim konular?nda stratejiler geli?tirmiyorum san?rsan?z yan?l?rs?n?z. En ba?ta hayat?m?z?n yneticisiyiz ve kendimizi srekli gncellemeli, donan?m?m?z? geli?tirmeli, gn yakalamal?y?z. Mzik d???nda kalan uzmanl?k alanlar?m mevcut kariyerimdeki duru?umda sadece ad? an?lmadan arka planda i?liyor. Kendimi mzikle ifade etmeyi semi? olabilirim. Hem icra ederek hem yazarak hem de ?reterek bu alanda oklu var olabilmek gzel ve belki ok da al???lagelmi? de?il. Fakat benim ruhsal doygunlu?um iin bu kadar? dahi yeterli de?il; sadece bu ifade biimlerinden ibaret de?ilim. Daha ne yapabilirim, nas?l toplumsal fayda sa?layabilirim aray???m hi bitmiyor. Donan?mlar?m?n hepsi birbirini besliyor, hepsi btncl hedeflerime hizmet ediyor.
Piyano demi?ken, sizce do?u?tan yetenek diye bir ?ey var m? yoksa disiplinli al??makla herkes yapabilir mi?
Do?u?tan mzik kula?? ve yetene?i var. Mzik yetenekli olmak konusunda di?er alanlar gibi, istisnai de?il. Fizi?e, matemati?e, edebiyata yetenekli olmak gibi. Hepimiz farkl? yeteneklerle do?uyoruz ve yetenek geli?tirilebilir bir ?ey. Fakat ?unu da eklemeliyim ki al??an, disiplinli ve azimli olan sadece yetene?e dayanan? geer. Yani yetenekli olan da yetene?i olan alanda ok al??mak zorunda.
Mzik yetene?ine geri dnersek, 30 senelik e?itimcilik tecrbeme dayanarak matematik zeks? yksek ocuklar?n ok iyi kulaklar? olmasa da iyi icrac? veya teorisyen olduklar?n? deneyimledi?imi sylemeliyim. Bence sadece mzik alan?nda de?il yine tm alanlarda ki?ilerin ba?ar?l? olmalar?nda fark yaratan kilit nokta matematik zeks?. Matematik zeks? kendi iinde bir disiplin ve bak?? a?s? ta??yor zaten. Dolay?s?yla mzik yetene?ini gelenekselle?mi? duysal alan kabiliyetine hapsetmek mzi?in geli?imine, matematik veya di?er nem atfedilen alanlar gibi yayg?nla?mas?na bence ket vuran bir sistem. Orta a?da e?itimin temelini olu?turan Yedi zgr Sanat (liberal arts) anlay???n?, Quadrivium ve Triviumu hat?rlay?n. Mzik ki?inin say?sal zekas?n? yeterli duysal yetene?iyle ifade edebilece?i alanlardan biri olabilir. Say?sal ya da szel alanlar mzik gibi mstesna, zel yetenek alan?na hapsedilmedi?inden ve rne?in say?sal?n ifade alan?n? kavramaya yetenekli olsun olmas?n, al??maya ve belli bir seviyeyi ba?armaya odakland???ndan, belki de mecbur b?rak?ld???ndan, herkesin yapabilece?i, yapmas? gerekti?i alg?s?yla toplumsal de?er buluyor. Bu bence mzi?e haks?zl?k. Mzi?in konumland?r?lmas?n?n tekrar al???lmas? gerekiyor. Her toplumun bu konumland?rma ba?lam?nda alg?s? ve yakla??m? bir de?il zaten.
zetle kiminin say?yla de?il notayla ifade etmeye e?ilimi ve duysal becerisi di?erlerinden yksek olabilir. Yetene?in konumu ve nemi bence mzikte sadece di?er alanlardaki kadar. Herkesin Einstein olmas?n? beklemedi?imiz gibi Mozart ya da Itri olmas?n? da beklemiyoruz. Ama Einstein?n al??t??? bilimler okul ncesinden itibaren yksek nemle hem aileler hem de e?itim mfredat?nda birbirinden ba??ms?z a??lan?rken mzikle ancak zel ilgi gsterip ?ansl? olan?n ke?fedilip e?itim alabilmesi ile ilerlenebiliyor. Nice ocuk kendini ba?ar?s?z sanarak byyor ve mutsuz bir mr sryor.
Dijitalle?me mzi?i nas?l etkiliyor. Yarat?c?l??? insan?n elinden al?yor mu?
Dijitalle?me ve teknolojik imkanlar hayat? h?zland?r?yor ve kolayla?t?r?yor. H?zlanma a?s?ndan eser reten zihninde yaratt?m srecini tasarlad?klar?n? daha k?sa bir srede somuta dkebiliyor. H?zlanma ve kolayl???n elbette olumlu ve olumsuz yanlar? var. Standart seviyede yarat?c?l??? insan?n elinden al?yor gibi d?nsek de bence dijitalle?me ve teknolojik imkanlar yksek kalitede bir eser retiminde angarya denebilecek i?lerin ykn stlenerek, h?zland?rarak ve kolayla?t?rarak yarat?c?l???n s?n?rlar?n? zorlama potansiyeline sahip. ?deali ba?lang?ta hi dijitalle?me yokmu? gibi ?renmek/?retmek sonras?nda dijitali kullanmay? ke?federek s?n?rlar? geni?letmek. ?nsan bence kendi bildi?i ve yapabildiklerini yapan, h?zland?ran, kolayla?t?ran, bulundu?u mekn? ve zaman? geni?leten teknolojiyi ynetirse en etkili ve verimli sonucu elde eder. Tamamen dijital ve teknolojik alana dayal? bir beceri bence ba??ml?d?r. Dijital olan?n dayand??? temel ?renilmelidir. El yaz?s?yla yazmay? bilmeden sadece klavye kullanma becerisine haiz olmak klavyenin olmad??? anlarda sizi kendinizi ifade etme hususunda k?s?tlar. Di?er yandan say?s?z kitab? uzun bir seyahatte ayr? bir bavulla yan?n?zda ta??yaca??n?za dijital ortama aktar?p mobil olabilmenin yksz ama donan?ml? konforunda al??abilirsiniz. Besteci, icrac?, mzik yap?mc?s? ve tketicisi iin de ayn?s? geerli. Byle d?nelim.
Mzik al??malar?n?z ile ilgili hedeflerinizden sz eder misiniz?
Mzik al??malar?mda disiplinler aras? yakla??mlar? kullan?yorum ve kendimi bu ?ekilde ifade etmeyi seviyorum. E?itimci yan?m?, farkl? disiplinlerdeki donan?m?m?n mzik alan?ndaki yans?malar?n? payla?may?, oklu perspektif sunabilmeyi ve bu ?ekilde mmkn olabildi?ince geni? kitlelere fayda sa?lamay? hedeflemeye devam etmeyi d?nyorum. Yneticilik alan?ndaki donan?m?m? ve becerilerimi uygulamaya koyabilmek gelecek hedeflerim aras?nda.
Mzik ile ilgili olarak genlerimize neleri tavsiye edersiniz?
Mzi?in bilinli ya da bilinsiz hepimiz iindeyiz. Ortak noktada hepimiz tketicisiyiz. Neyi tketti?imizi bilmemiz ve seimlerimizi fark?ndal?kla yapabilmemiz iin kendimizi maruz b?rakt???m?z tm alanlarda donan?m?m?z? glendirmemizi tavsiye ederim. Mzik bu alanlar?n biri ve en yo?unu. Sadece sevdi?iniz mzi?i dinlemiyorsunuz, reklamda, filmde, yolda, okulda, her yerde mzikle muhataps?n?z. Ama hangi mzik? O mzik size ne yap?yor? Kendimizi geli?tirme ve glendirme f?rsatlar? bugnn kresel dnyas?nda her an, en basit tabirle bir t?kla bile kar??m?za ?k?yor, idrak edelim. Mzi?i hayat?n?zda bilinli konumland?rd???n?zda dnyaya mahsus s?n?rlar?n?z?n geni?ledi?iniz greceksiniz.