Ki?i isimleri, bireyin kimli?ini niteleyen nemli bir gsterge olmakla birlikte, ait olduklar? topluma dair de nemli referanslard?r.
?sim verme, sosyal bir sre oldu?undan ailelerin isim verme yakla??mlar?n? ve isim tercihlerini belirleyen e?itim, de?erler, inan, ahlak, ya?am standard?, beceri, sosyal pozisyon, co?rafya, etnik kimlik gibi pek ok faktr de sz konusudur. Bu faktrler, toplumun farkl? alt gruplar?nda farkl? isimlerin popler olmas?n? a?klayabilmektedir (Lieberson & Bell, 1992: 515).
Bir toplumun tarihsel gemi?i, sosyal, kltrel, siyasi, ekonomik ve din yap?s?, etkile?imde bulundu?u di?er toplumlar, dnya geneliyle entegrasyon dzeyi o toplumdaki isim verme gelene?inin ortaya ?kmas?nda etkilidir. Ayr?ca, ki?i isimleri ait olduklar? sosyo-kltrle birlikte ya?ayan, onu yans?tan de?i?ken ve dinamik bir yap?ya sahiptir. Bu nedenle, ilgili toplumun d?nce, e?ilim, tutum ve sosyo-kltrel yap?s?ndaki de?i?imlere dair nemli referanslard?r. Toplumsal etkile?imin boyutlar?n? yans?tmalar? nedeniyle toplumsal btnle?me veya at??ma simgeleri olarak da alg?lanabilirler (elik, 2007: 6).
Baz? insanlar?n ak?llar?nda ok nceden belirledikleri isimler vard?r. Bir gn ocu?um olunca, k?z?m olursa, o?lum olursa diye be?endikleri isimleri belirlemektedir. Bu isimler bazen hayran oldu?umuz bir sanat?n?n, bazen sevdi?imiz bir arkada??n, bazen de zendi?imiz birinin ad? olur. Duyar?z, be?eniriz, ad? ta??yan ki?iyi severiz ocu?umuza isim olsun diye belirleriz. Baz? dnemlerde politikac?lar?n, ailenin kahramanlar?n?n, lkenin kahramanlar?n?n, bir gr?n kahramanlar?n?n, popler sanat?lar?n isimleri a??rl?k kazan?r. O dnem do?an ocuklarda ayn? isimler s?k grlr. Ailelerinin inanlar?n?n, siyasi d?ncelerinin, sosyal konumlar?n?n ya da toplumsal yarg?lar?n?n canl? kan?tlar? olarak dola??rlar.
?simler bireysel bir kimlik sembol oldu?u gibi verilme biimi kltrel bir kaynaktan beslendi?i ve hem isim verilen ocu?un hem de ailenin toplumsal olarak kendilerini gerekle?tirmelerinin bir n ?art? oldu?u iin de toplumsal bir semboldr. Bu nedenle sadece isimlere bak?larak bile o?u zaman bireyin hangi milletten ve dinden oldu?u byk oranda tahmin edilebilir. Bu anlamda bireysel anlamda bir bayrak gibidir. Pierre Bourdieuye (1997: 24) gre de isim vermek temsili belirleyen ve sonsuzlu?a ta??yan bir sretir. ?sim verilirken hem ocu?un ta??mas? beklenen karakter zelikleri ve de?erler btnne hem de ailenin kendini tarif etme biimine bir at?fta bulunulmaktad?r. Bu anlamda ismi verenin be?enileri, e?ilimleri, dnya gr?, din kimli?i, vb. birok konuda i?aretler veren nemli dilsel sembollerdir (Karahan 2009: 17).
Her toplumda oldu?u gibi Trk toplumunda da ocuklara isim verme pratikleri kendine zg kltrel dinamiklere dayanmakta, verilen isimlerin kar??l?k buldu?u anlam ve sembol dnyas? bulunmakta, verilen isimler belli bir de?erler sistemine tekabl etmektedir. ?simlerin kendisi kadar, isim verme srecini etkileyen kltrel etkenler ayn? zamanda bir millet olarak Trklerin mill haf?zas? ve kimli?i ile de ili?kilidir. Trklerde ocuklara koyulan isimler ve isim verme biimleri de tarih ierisinde dn?m?, bu dn?mn bizzat kendisi toplumsal de?i?meyi yans?tan nemli bir parametre olmu?tur. Trk Milletinin yak?n denilebilecek tarihinde de bu de?i?im fark edilebilecek bir seviyede olmu?, 30-40 y?l gibi milletlerin tarihi bak?m?ndan ok k?sa olarak de?erlendirilebilecek srelerde bile ocuklara verilen isimlerde byk de?i?imler ya?anm??t?r. Bu de?i?im Trk toplumunun ya?ad??? toplumsal de?i?imle paralel gitti?i gibi, ayn? zamanda kresel kltrel etkileri de ta??makta, Trkiyenin siyasal atmosferinden izler de bar?nd?rmaktad?r.
Trklerde ?sim Verme Kltrnn De?i?imi: Tarihsel ereve ?sim bir gelene?in sonucunda oldu?u gibi ailenin gelecek tasavvurunu da yans?tan ve bu anlamda bir kpr vazifesi de gren bir arat?r. Bu nedenle ailenin kendisini tarih ve toplum ierisinde nerede konumlad???n? ve ocu?unun da bir ideal olarak nerede konumlanmas?n? gerekti?ini gsteren bir i?arettir. ocuklara isim vermek toplumsal bir sretir. Bu nedenle de isim verme srelerinde din, mill, s?n?fsal, politik vb. tercihler ayn? toplum ierisinde bile farkl? isim tercih etme e?ilimleri ortaya ?karabilmekte, bu e?ilimleri anla??labilmesi toplumsal ili?kileri ve de?i?imi anlamak iin de nemli veriler olabilmektedir (Lieberson vd 1992: 515). Modern ncesi toplumlarda isim gelene?in ve ruhaniyeti temsil eden isimler a??rl?ktayken ve isimler gemi?le bugn birbirini ba?larken, modern toplumlarda isim art?k bireysel tercih meselesi olmu?, gelenekten kopmu?, geleneksel toplumun anlam sistemiyle temas? gev?emi?tir. Eski Trk gelene?inde, Dede Korkut Destanlar?ndan da bilindi?i zere, ocu?a her zaman do?ar do?maz isim konulmaz, genelde ocuk ancak bir kahramanl?k, ba?ar? veya beceri gsterdi?i zaman ona bu niteli?iyle alakal? bir isim verilirdi (Kse 2014: 292). Dede Korkutun o zamanda bir o?lan ba? kesmese kan dkmezse ad koymazlard? (Ergin 1958: 62-63) sz Eski Trk gelene?indeki isim verme prati?ini gstermesi bak?m?ndan nemlidir ve Dirse Han o?lu Bo?a Han?n ismi azg?n bir bo?ay? ldrdkten sonra verilmi?tir (Sar?ta? 2009: 423). Dede Korkut hikyelerinde ad verme hadiselerinden oka bahsedilmesi Trklerin eski tarihlerden beri ad verme prati?ine zel bir nem verdi?ini, sembolik bir anlam atfetti?ini gstermektedir (Uca 2004: 150). Rsonyi (Rsonyi 1988: 22- 26) Trk isim sistemini totemistik isimler, ruhlara ya da yarat?c?ya (koruma veya temenni) i?aret verme amac?yla isim verme, ocu?un do?du?u zaman ve meknla ilgili rastlant?lar? isim verme, kadere (ktl?, kt ruhlar? ?a??rtma, ?kran? ifade etme vb.) mesaj anlam?nda isimler, gzel duygular? ve tabiattaki gzellikleri yans?tan isimler ile rtbe ve unvan isimleri' gibi yedi ana ba?l?kta toplar (Rsonyi 1988den akt. elik 2006: 47). Yine Eski Trklerde bars/pars, arslan, to?ril, bo?a (buka), bori, tay, teke, bu?ra, do?an gibi hayvan isimleri ocuklara verilmekteydi (Amano?lu 1999:64) (Karado?an 2003: 110-116). Eski Trklerde isim verme kltrnn nemli dinamiklerinden biri de renk kltyd; lakap ve isim ayr?m?n?n ok olmamas? ve renklerin sembolize etti?i anlam sistemi bunun ba?l?ca sebepleriydi (Karado?an 2004: 98). Siz k?yamet gnnde hem kendi ad?n?zla hem de babalar?n?z?n ad?yla a??r?lacaks?n?z; bu sebeple kendinize gzel ad koyunuz (?slam Ansiklopedisi 1988: 333 akt. Sar?ta? 2009: 423) hadisinin ve dinin kltrlerdeki belirleyici rolnn de etkisiyle Trk ad verme kltrnde ?slamiyetin etkisi fazlas?yla grlmeye ba?lanm?? ama pratikte yine Trkler zgn bir ?slami isim verme prati?ine de sahip olmu?lard?r. Mesela Hz. Muhammedden mlhem Muhammed ismi tm ?slam dnyas?nda ok yayg?nken Trkler aras?nda bu ismi ve Peygamberin ad?n? gndelik hayattaki olumsuzluklardan korumak iin bu ismin Mehmed, Ahmed versiyonlar? tercih edilmi?tir. Kadim Trk kltrnden gelen isimlerle ?slami isimlerin bir arada var olmas? uzun yzy?llar boyunca devam etmi?tir. Trk Modernle?mesinin ba?lamas?yla Trklerdeki isimler de de?i?meye, edebiyat eserlerinde geen Bihter, Behll, Neriman, Suzan, Aysel, Nalan, Bihruz gibi isimler daha ok tercih edilmeye ba?lam?? (elik 2006:56), zellikle 1900l y?llarla birlikte Trk isimlerinde modern ideolojiler ba?lam?nda ykselmeye ba?lam?? milliyetili?in izleri Orta Asya Trk isimlerinin say?s?nda ciddi bir art??la grlm?tr. ?simlerde Trkle?me ve milliyetile?me dinamiklerini Trk Modernle?mesinin 1900lerden sonraki a?amas?nda grebiliriz (Ba?gz 1983: 205). Esen Y?ld?r?m?n al??mas?na gre Cumhuriyetin kurulu?undan 1960a kadar geen srede en ok koyulan isimler listesinde byk bir farkl?la?ma gzlemlenmemi?tir ve ocuklara en ok koyulan 20 isim Mehmet, Mustafa, Ahmet, Ali, ?brahim, ?smail, Hseyin, Hasan, Osman, Fatma, Ay?e, Emine, Hatice, Zeynep ve Meryem ba?ta olmak zere geleneksel ?slami isimlerden olu?maktad?r (Y?ld?r?m 2016:917). Buna yresel olarak manevi din sembollerden biri haline gelmi? tasavvuf ehlinin isimlerinin verilmesi de eklenebilir; mesela Aksaray yresinde apan, Sivas yresinde Ahmet Turan veya Kahramanmara? yresinde kke? isminin verilmesi buna rnek olarak gsterilebilir (Peker 2007: 125). Trkiyenin sanayile?me srecinin h?z kazand??? 1950li y?llarla birlikte ba?ka bir nemli toplumsal de?i?me dinami?i Trkiyenin toplumsal de?i?imini h?zland?ran ba?ka bir nc faktr olmu?tur: Kentle?me. H?zl? kentle?me beraberinde geni? ailelerin da??l?p ekirdek ailelere dn?t? bir aile yap?s?n? ortaya ?karm??t?r. Trkiyenin kltrel de?i?im dinamiklerine bak?ld???nda 1950lere kadar kent-k?r nfus dengesinin hemen hemen sabit oldu?u, 1950ler sonras? artan kalk?nma h?z? neticesinde kentlere do?ru nfus hareketlerinin grld? bir sreten bahsedebiliriz. Bu 1950lere kadar toplumun byk o?unlu?unun geleneksel, k?rmerkezli kltrnn devam etmesi demek oldu?u gibi, bu geleneksel kltrn hkimiyetinin devam? olarak da geleneksel isim verme pratiklerinin devam etti?i anlam?na gelmektedir. Trkiyenin kentle?me hikyesine paralel olarak isimlerde de tedrici bir de?i?im ya?anm??, politik gr?lerle odakl? ve kltr-sanat eserlerinin etkiledi?i bir isim verme prati?i geleneksel isimlerin yan?nda var olmaya ba?lam??t?r. Bu kentle?me ve bireyle?me dinami?i ayn? zamanda gl bir politizasyon sreciyle paralel gitmi?tir. Bu geleneksel isimlerin yan?na edebiyat, sinema ve kltr dnyas?n?n da etkisiyle baz? popler isimlerin geldi?i ve bunlara da politizasyonun da etkisiyle baz? politik sembollerin en ok koyulan isimler listesini belirledi?i bir sreci getirmi?tir (Ba?gz 1976: 164). zelikle 1960lardan 1990lare kadar Murat, Blent, Turan, Ula?, Hakan, Serkan, Metin, Erkan, Emrah, U?ur; zlem, Yasemin, Dilek, Tu?ba, Derya, Hlya, Filiz, Arzu, P?nar, Sibel, i?dem, Sevgi, Deniz, Mahir, Alparslan, Abdlhamit, Fatih, Tarkan, O?uzhan gibi isimler ocuklara en ok koyulan isimler listelerinde geleneksel isimlerle birlikte yer alm??lard?r (Y?ld?r?m 2016). ?simlerin siyasalla?mas?na rnek olarak 1960 Darbesi sonras? halk?n darbeye tepki olarak daha nce en ok koyulan ilk 100 isim listesine hibir zaman girmemi? Adnan isminin 31. S?radan girmesine sebep olacak ?ekilde ocuklar?na koyuldu?u grlm?tr (Yegin 2020: 112). Mesela Murat isminin 1980lerde ilk e girmesi Ye?ilam filmlerinde ba?rol karakterlerinin ad?n?n Murat olmas? ve Cneyt Ark?n?n canland?rd??? Kara Murat filmleriyle a?klanmaktad?r (Kse 2014: 297). 1990 sonras? dnemde ise geleneksel isimlerin giderek neminin azald???, modernite kavram?yla alakas? son derece tart??mal? bir ?ekilde modern olarak tan?mlanan baz? isimlerin a??rl?k kazand??? bir dnem ya?anm??t?r. Onur, Deniz, ?pek, Can, Pelin, Merve, Gamze, Zeynep, Burak, B?ra, Enes gibi isimlerin yayg?nla?maya ba?lad??? bu dnem, referans? din olarak gzken isimlerin bile gelenekten farkl?, yeni ve zgn olarak kar??m?za ?kt??? isimler olarak dikkati ekmi?tir. 1990larla birlikte isimlerdeki politizasyonun yava? yava? azalma e?ilimi gstermesi bireylerin politik at??ma ve kutupla?malar?n getirdi?i problemlerden korunma refleksiyle a?klanabilir. Bu refleks de byk oranda 12 Eyll Darbesi ile birlikte in?a edilmi?, insanlar politik kimliklerinin belirgin hale gelmesinden ekinme e?ilimi gstermeye ba?lam??lard?r. Yine de politik isim verme dinami?i tamamen yok olmam??, belli konjonktrel ?artlara gre kendisini devam ettirmi?tir.
2000li Y?llarda Toplum, Kltrel Yabanc?la?ma ve ?simlerin De?i?imi: 2000li y?llara gelindi?inde Trk Modernle?mesi art?k toplumsal anlamda ba?ka bir a?amaya gemi?, 1950ye kadar nfusunun yakla??k %70i kylerde ya?ayan bir toplumdan nfusun %75i kentlerde ya?ayan bir topluma evrilmi?tir. Bu sadece meknsal bir de?i?imi de?il ayn? zamanda cemaatten (community) cemiyete gei?le birlikte geni? aileden ekirdek aileye, cemaat yap?lar?ndan birey merkezli bir topluma, kentli, orta-s?n?fla?an, tketim dzeyi artan ve kresel etkile?imi daha yo?un, e?itimli ve meslekle?me dzeyi ykselmi? bir topluma gei?i ifade etmektedir. Kentli, orta-s?n?fla?m?? yeni Trk ailesi tipi geni? aileden ekirdek aileye gemi? durumdayken, bu ayn? zamanda ocuk say?s?n?n d?t?, tek veya iki ocuklu ailelerin bask?n oldu?u ve a??r? bireyle?me e?iliminin ykseldi?i bir toplumsal yap?y? da beraberinde getirmi?tir. Bu a??r? bireyle?me Trkiyede ocuk-merkezli bir aile tipi ortaya ?karm??, ocuklar sadece modern toplumlar?n ocuk yeti?tirme pratiklerine tabi olmam??, daha fazlas? ebeveynin ocuklar? zerinden stat elde etmek istedi?i, kendi yoksunlar?n? ocuklar?n?n edinimleri zerinden tatmin etmeye al??t?klar?, lks tketimi ocuklar zerinden yapt?klar? bir aile hayat?n? yaratm??t?r. ocuklar?n lks tketiminden, zel okullar?na, hobilerinden e?itim ve kariyer ba?ar?lar?na kadar ebeveynler kendi do?duklar? geleneksel veya yeni-kentli aile tipinde ya?ayamad?klar? ocukluklar?n?n ac?s?n? kendi ocuklar? zerinden tatmin etme yoluna gidebilmektedirler. ??te bu noktada ocuklar?na koyduklar? isimler de bu stat elde etme ynteminin bir dura?? olarak gze arpmaktad?r. 2000 y?l?ndan 2018e gelindi?inde geleneksel isimlere sahip olan ocuklar?n say?s?nda srekli bir d?? oldu?u; ailelerin ocuklar?na yeni, farkl?, zgn isimler verme e?iliminin artt??? gzlemlenmi?tir. 2000li y?llarla birlikte daha nce Trklerde hemen hemen hi grlmemi? yeni isimlerin uydurulmas? sz konusu olmu?tur. Trkiyede geleneksel geni? ailelerin yerini ekirdek ailelere b?rakmas?yla isim koyma pratiklerinde, bykanne ve dedenin belirleyicili?i yerini anne-baban?n belirleyici oldu?u bir isim verme prati?ine b?rakm??t?r (elik 2006: 49). 2000li y?llarda yukar?da anlat?lan toplumsal dn?m a?amas?na geilmesiyle ocuklara verilen isimlerde de nemli de?i?imler gzlemlenmi?tir. Bu de?i?imlerin ba??nda farkl?, zgn, yeni-tredi isimler vermeye al??mak ve bu isimleri vermenin de modernlik oldu?unu varsaymak vard?r. Bu isimlere bak?ld???nda da daha nce Trklerde isim olarak fazla veya hi grlmemi? kelimelerden seildi?i hatta bir k?sm?n?n Trke szlk anlam?n?n bile olmad??? kelimelerin seilmesi dikkat ekicidir. 2018 T?K verilerine gre en ok verilen k?z isimler listesine bak?ld???nda, yeni-tredi isimlerden, k?zlar iin Ecrin, Hira, Nisanur, Defne, Ya?mur, Miray, Ebrar, Simay. Mira, Arya, Duru, Derin, Su, Mina, Liya, Miya, Alya, Lila, Lilya, Lidya, Almira, Aden, Beren, Berra, Can s?n, Ceylin, Aleyna ve Azra gibilerin; erkekler iin de Eymen, Emir, Ayaz, ?nar, Aras, Bar?n, Olgu, Olgay, Berkin, Rzgr, Atlas, Diren, iray, Deran, Nar gibi isim oldu?u iddia edilen kelimelerin o?unun listeye girdi?ine tan?k oluyoruz (T?K 2018). Aynur Ksenin ara?t?rmas?nda isimlerin bir k?sm?n?n bizzat televizyon dizilerinde ilk kez duyulup yay?ld???, bu anlamda popler kltrn ve dizilerin kltrel de?i?mede ve onun bir izd?m olan isimlerin de?i?imindeki etkisinin bu anlamda byk oldu?u niceliksel olarak da ortaya konulmu?tur (Kse 2014). Mesela en ok koyulan isim listelerinde yer almayan Arda isminin Zerda Dizisi sonras?, Emir isminin Ad?n? Feriha Koydum dizisi sonras?, Eren isminin Evdeki Yabanc? dizisi sonras?, Baran Haziran Gecesi dizisi sonras? hemen dizilerinin yay?nland??? senelerin ertesinde en st s?ralara ykseldi?i ara?t?rmada grlmektedir (Kse 2014: 302). Yine Asmin ismi A?k Bir Hayal Dizisi sonras?, Polat ismi Kurtlar Vadisi Dizisi sonras?, Mira ismi Medcezir Dizisi sonras?, Havin ismi Haziran Gecesi Dizisi sonras?, Yama ismi ukur Dizisi sonras?, Nefes ismi Sen Anlat Karadeniz Dizisi sonras? en ok koyulan isimler listesine girmi?, dizinin gsterime girdi?i senelerde st s?ralarda kalm??, dizilerin gsterimden kald?r?lmas?yla liste d??? kalm??lard?r (Yegin 2020: 118- 120). Bu isimler o dizilerdeki ana karakterlerin adlar?d?r. Popler kltrn ocuk isimlerine etkisi buradan tahmin edilebilir. Bourdieunn gnmz ayakst h?zl? yemek yeme al??kanl???na at?fla kulland??? kltrel fast-food kavramla?t?rmas?, basit ierikli, kolay anla??lan abuk unutulan, standartla?t?r?larak kitlelerin ortalama be?enisine sunulan, televizyon ba?ta olmak zere tm medya taraf?ndan yayg?nla?t?r?lan ve hazmedilmesi kolay bir kltrel g?daya denk gelmektedir (Kse 2014: 96).
2000li Y?llarda ?simlerin Yabanc?la?mas? Sreci ve nllerin ocuklar?na Koyduklar? ?simler: Popler kltr gndelik hayat kltrnn yeniden retilmesinde en nemli faktrlerden birini olu?turmakta (Oktay 1997: 20, akt. Kse 2014: 295) ve bu anlamda medya ve popler isimlerin ocuklar?na koyduklar? isimler bu kltrn isim verme pratiklerine etki edecek kadar zendirici bir rol oynamas?na neden olmaktad?r. Trkiyenin popler isimlerinden baz?lar?n?n ocuklar?na koydu?u isimleri somut olarak ele ald???m?zda bu isimlerin geleneksel Trk isim kltrnden bir kopu?u ifade etti?i daha iyi anla??labilir: ?ark?c?lar Tarkan k?z?na Liya; Glben Ergen o?ullar?na Ares ve Atlas; I??n Karaca k?z?na Sasha Mia; Kk Emrah o?luna Elyesa, k?z?na Eleysa; Ozan Do?ulu k?zlar?na Arya, Lila, Elya; Demet Akal?n k?z?na Hira; Gl?en o?luna Azur Benan; Burak Kut k?z?na Aden; Volkan Konak k?z?na Derin; oyuncular zg Namal o?lunun ad?n? Nefes, k?z?n?n ad?n? Elem Su; Didem Uzel o?luna Leo; Akasya Asiltrkmen k?z?na Pera, Ba?ak Sayan o?luna Milan, Tuba Bykstn k?z?na Maya; oyuncular Burak zivit ve Fahriye Evcen o?ullar?na Karan; mit Erdim k?z?na Ses; Mge Boz k?z?na Vina; Zeynep Mansur k?z?na Mia; ve futbolcu Volkan Demirel ise k?zlar?na Yade ve Yeda; isimlerini vermi?tir. Bu tr yeni-tredi isimleri veren pek ok ba?ka nl isim de bulunmaktad?r ama bu kadar? bile bu isim verme gelene?inden kopu?u gstermesi bak?m?ndan nemli bir gsterge olacakt?r (www.haberler.com 2018). Dikkat edilirse bu isimlerin hemen hepsi daha nce Trk isim verme gelene?inde yeri olmayan, zgn ve farkl? isim verme abas? neticesinde gndeme gelip ocuklara koyulmu? isimlerdir. Burada dikkat eken birka nokta bulunmaktad?r. ncelikle fonetik olarak k?z isimlerinin o?unun sonunun -ya veya -na hecesiyle bitmesidir. Bu alafranga k?z isimlerinde grnen bir zeliktir ve bu zeli?in fonetik olarak Trk k?z isimlerini etkiledi?i ve bu isimlerin bu fonetik kayg?ya gre tretildi?i/uyduruldu?udur. Anlamlar?n?n, Trk toplumunun geleneksel ve hatta modern kltrnde, anlam sisteminde bir kar??l???n?n bulunmad??? da ortadad?r. Erkek isimlerinde ise byle bir anlam kayg?s?n?n bulunulmamas?n?n yan? s?ra fonetik bir kayg? da gzlemlenmemektedir. Ayr?ca ba?ka dikkat eken bir nokta da bu isimlerde kullan?lan harf karakterlerine dikkat edildi?inde Trke Latin Alfabesinde kullanan ?, ?, , , ?, gibi Trke harf karakterlerinin gememesidir. Yani Trk anne-babalar ocuklara isim seerken Trke harf karakteri gememesine ve ?ngilizceye uygun harf karakterlerden olu?an isimleri vermeye byk zen gstermektedir. Bu da meselenin Bat? kolonyalizmi veya self-kolonyalizm boyutunu ortaya koymaktad?r. Bu isimleri neden koyuldu?una dair geli?tirilen anlat?larda evrensel isimler koyma kayg?s? ifade edilmektedir. Yani geleneksel olan?n, mill olan?n zelikle tercih edilmemesi vurgulanmaktad?r. Burada evrenselden kast?n kreselle?me ideolojisi erevesinde yeniden ve farkl? bir ?ekilde in?a edilmi? Bat?-merkezci neo-kolonyalizm oldu?u ortadad?r. nk evrensel olarak kabul edilen isimler ne hikmetse ?ngilizce harf karakteri hassasiyeti gzetilerek ve kula?a alafranga gelecek ?ekilde seilmektedir. Burada ilgin olan bir durum daha bulunmaktad?r. O da Hira, Aleyna, Eymen, Emir, Mina, Etna gibi isimlerin ?slami kaynakl? gibi grlseler ve isimlerin anlam? soruldu?unda din kaynakl? a?klamalar getirilmeye al???lsalar bile bu isimler geleneksel Trk-?slam kltrnde olan isimler aras?nda bulunmamaktad?r. Yzlerce ?slami isim aras?ndan bunlar?n (biro?unun da ?slami literatrde bir anlam? yoktur, mesela Aleyna ismi bir edatt?r ve tek ba??na anlams?zd?r) seilmesinde yine k?z isimlerinin sonunun -na veya -ra ekleriyle bitmesi ve alafranga a?r???m? yapmas?n?n etkisi oldu?u ve yine bu isimlerin dizilerden, popler figrlerden esinlenerek koyulduklar?d?r. ?slami bir anlam bulma abas? ise bir nevi anlams?z? anlaml?la?t?rma, kltrel yabanc?la?may? perdeleme abas? olarak grlebilir. ?simlerdeki bu gelenekten kopu? ve Trk kltrnn anlam sistemi ile ili?kisiz, ala-franga foneti?i olan, Trke harf karakteri olmayan yeni-tredi isimlerin koyulmas? srecinin ?phesiz sosyolojik bir kkeni bulunmakta, Trkiyenin kyden-kente do?ru ilerleyen ve son 60 y?ll?k hikyesinin nemli bir bile?enini olu?turan kentle?me ve orta-s?n?fla?ma dinamikleri ile birlikte d?nmek gerekmektedir. Bu tarz bir kltrel yabanc?la?man?n mmkn olmas? ancak byle bir gei? toplumunda mmkn olabilir. Zira kentli, yksek kltrn mensubu olan ve en az birka ku?akt?r kent kltr iinde ya?am?? orta-s?n?flar dnyada daha ok gelenekseli benimsemekte, burada Trkiyenin kent-merkezli geleneksel kltrn kaybetti?i ve kentsoylu s?n?flar?n?n eksikli?iyle a?klanabilecek bir sorun oldu?u sylenebilir. Kentle?me ve orta-s?n?fla?ma srecini tamamlamam??, yar?-kyl toplumlarda kendi geleneklerini kaybetme ve ta?ral? kompleksiyle modern olarak sunulana tutunma gibi tan?mlanabilecek problemli bir zihniyet olu?abilir. Nitekim kent kltr, kent refleksleri, ince estetik zevkleri ve grgsnn olu?umu iin birka ku?a??n gerekli oldu?u, bu gei? dneminde pek ok problemli durum ya?anaca?? gibi byle daha nce ok fazla grlmemi? kar??lanabilecek isimlerin ocuklara koyularak ebeveynin kendi ya?ayamad???, idealize etti?i dnyay? ocu?unun isminde somutla?t?rmaya al??t??? iddia edilebilir. Gerbner, popler kltrn ve zelikle de televizyonun bilin ekme yoluyla tercihleri ve kullan?mlar? tutumlar? etkiledi?ini iddia etmi?tir. (Gerbner 2002:55). Burada da popler kltrn hem rnleriyle hem de aktrleriyle toplumun bilincine do?rudan etki yapt???, benli?i gelenekten ve kltrden uzakla?t?racak ?ekilde ynlendirebildi?i grlmektedir. Zira nllerde nce grlen ve ilk ba?ta yad?rganabilen isimler zamanla benimsenebilmekte ve rol-model olarak kabul edilip ocuklara koyulabilmektedir. Her y?l en ok koyulan isimler listesine bu tr yeni isimlerin girmesi tesadf de?ildir. Bu sz konusu isimleri ocuklar?na veren kesimlerin zelikle gelenekten kopu?u, yepyeni ve zgn bir isimle ortaya ?karak modern grnmeyi amalamas? ve yine zelikle fonetik ve yaz?m karakteri itibariyle alafranga a?r???mlar? olan isimleri daha ok tercih etmeleri bir kltrel yabanc?la?ma haline ve benlik kayb?na i?aret etmektedir. Kendi vcudu ile yabanc?la?an ki?i zaman iinde kendi ?ahsi sreklilik unsurlar?n? da kaybetmekte ve kendini srekli olarak kendi d???nda tan?mlanm?? bir yanl?? benlik (false-self) ile alg?lamaya al??maktad?r. ? benlik (inner self) ile d??a yans?yan benlik (embodied self) aras?ndaki uurum a?ld?ka bunal?mlar artmakta ve ki?i hem kendisiyle hem de evresiyle ya?anan bir bunal?m labirentinin iine girmektedir (Kutay 10.01.2020). Trkiyenin Bat?l?la?ma hikyesi tam da byle bir kolonyalist y?k?m srecinde gerekle?ti?i ve buna direnebilecek kentsoylu bir yksek kltr ve gelenekili?in zay?f kald??? iin kyden gelen yeni s?n?flar?n ne ta?ra gelenekselli?ine ne de kent-soylu bir yksek kltre sahip olmay?p gei? toplumundaki arada kalm??l?klar? byle bir amorf ve problemli bir yap? ortaya ?karm??, benlik kaymas? ve kltrel yabanc?la?ma iin ortam uygun hale gelmi? ve bunun en belirgin boyutlar?ndan biri de?i?en/ yabanc?la?an isimler olmu?tur. Yabanc?la?ma kendinden uzakla?ma, temel zeliklerini yitirerek kendine kar??t bir duruma gelmeyi anlat?r (Kso?lu 116). Srekli farkl? ve zgn olmay? ?tleyen bir sylem in?a eden ama nihayetinde tm dnyay? evrenselcilik ad? alt?nda, mill kimlikleri yok edici, tek tiple?tirici- standartla?t?r?c? bir kltrel program takip eden kreselci syleme uymaktad?r. E?er insan kk salarsa, d??lay?c? olmaktad?r; e?er kknden koparsa, kaybolma tehlikesi ya?amaktad?r. Bu iki e?ilimi sab?rla terbiye ederek, birini di?eriyle dzelterek, insana uygun ve onu a??rlayan bir dnya kurabiliriz, bir toplum in?a edebiliriz. Bu in?a, her gn yap?lmas? gerekli srekli bir in?ad?r (Bilgin 1999: 160). Modernle?me ile birlikte giden a??r? bireyle?me insan?n kendisini yceltti?i, tanr?la?t?rd???, bir srece evrilirken kreselle?me de bireyin bu evrimi tketim kltrne ve Bat?n?n kltrel hegemonyas?n?n etkisiyle kyllk olarak kodlad??? ve sadece ailenin ya?l? ku?aklar?n?n sahip olabilece?ini d?nd? geleneksel/mill kltr nemsiz grmesine yol aabilmektedir. Bireyin bu kendisini tanr?la?t?rma srecinde de kendi ocu?unu kendi yarat?c? gcnn eseri olarak grmesine yol amakta ve ona koydu?u isim bu yzden herkesten farkl? ve zgn olmak zorundaym?? gibi bir hisse kap?lmaktad?r. Zira bu yeni modern yarat?c? bireyin yaratt??? ?ey s?radan olamaz, zel olmas? gerekir! ??te bu yeni ve farkl? isim bulmay? amalayan ruh hali kentle?mesini tamamlayamam??, sonradan ?ehirli ve yeni bireyle?mi? ki?ilerin iine d?t? bir kendini ispat sendromu olarak ortaya ?kmaktad?r. Anlam?n, de?erin, sembolizmin nemi bu tr ki?iler iin ok da nemli olmayabilir. Mill kimli?in, sembolizmin ve de?erlerinin nemsizli?i anlam?na gelecek bir self-kolonyalizmi de bylece kolayl?kla iselle?tirilebilmektedir. Bu ba?lamda, toplumun btn kesimlerinin bu yabanc?la?man?n etkisinde oldu?unu sylemek de isabetli olmayacakt?r. Mesela, her ne kadar gelir seviyesi yksek kesimlerin popler kltrn bu isim verme dinami?inin etkisinde kald??? daha ok tahmin edilse de 15 Temmuz 2016 Darbe Giri?imi sonras?, daha nce hi listede olmayan mer Halis isminin listeye en ba?larda girmesinin belli kesimlerde mill bilin ve hislerin canl?l???n? gstermesi bak?m?ndan da nemlidir (Yegin 2020: 114).