��?airim,
Zifiri karanl?kta gelse ?iirin has?,
Ayak seslerinden tan?r?m,
Ne zaman bir k�y t�rk�s� duysam,
?airli?imden utan?r?m�

?airim,
?iirin ger�e?ini k�y t�rk�lerimizde bulmu?um,
T�rk�lerle yunmu? y?kanm?? dilim,
Onlarla a?lam??, onlarla g�lm�?�m�
Ah bu t�rk�ler, t�rk�lerimiz
Ana s�t� gibi candan,
Ana s�t� gibi temiz�
T�rk�lerde t�ter da? da?, yayla yayla
K�y�m�z, k�yl�m�z, memleketimiz.

Ah bu t�rk�ler, k�y t�rk�leri;
Dilimizin tuzu biberi,
Memleket ahvalini onlardan sor,
Kitaplarda de?il, t�rk�lerde ara Yemen'i,
�leni, kalan?, gidip gelmeyeni...
Ben t�rk�lerden ald?m haberi.

B.R.Ey�bo?lu ( T�rk�ler Dolusu)

Dil ki?io?lunun zeka ve d�?�ncesini ayn?, zamanda �l��s�n� de g�steren �r�n�d�r. ?�e, kendisine ve d??a, �evresine iyi bakan iki y�z� vard?r. Ki?inin i�inde ya?ad??? somut ve soyut ortamdan kendisine do?ru olan uyaranlar?n zihin ve d�nya yap?s?nda meydana �?kard??? sonu�lar? ifade edebilmesinin en iyi yans?tma ve aktarma arac? dildir. Dil hem ki?isel hem de toplumsal geli?ime ba?l? olarak zenginle?ir, g��lenir. Her ki?inin kendisi, ailesi ve toplumu i�inde zaman i�erisinde durmaks?z?n ilerleyen dil somut kavramlar? anlat?m?ndan daha �ok soyut olanlar? anlatt??? �l��de zengin kabul edilmektedir. D�?�nce ve duygu sisteminin �r�n� olan dilin duygu ve d�?�nce birlikteli?i de olmal?d?r. Dilin yap?s?nda bu d�?�nce ve duygu kendisini a�?k bi�imde g�sterir.

Ki?inin kulland??? s�z ve s�ylem onun d�?�nce ve duygular?n?n cisimle?mi? ?eklidir. Dilin zenginlik, erginlik ve etkilili?i oran?nda ki?isel d�?�nce ve duygu da geni?lik ve derinlik kazan?r. Ki?inin d�?�nce ve duygular?n?n zengin olmas? ancak anlat?l?nca, aktar?l?nca anlam kazanaca??ndan ve bunun en �nemli ve kapsaml? arac?da dil oldu?undan bir dilin zenginlik ve m�kemmelli?inin dil, duygu ve d�?�nce yap?s?yla �nemli derecede ba?lant?l? oldu?u anla??l?r. ?ki y�nl� bi�imde ?unu s�yleyebiliriz. M�kemmel, kapsaml?, doyurucu, d�?�nce ve duygu d�nyas?n?n v�cut bulmas? uzun bir zaman?n birikimi sonucunda kazan?l?r ve ancak kazan?lm?? b�yle bir dil ile derin, engin duygu ve d�?�nceler ifade edilebilir. Aksi halde ki?inin d�?�nd�?� ve duyumsad??? � bir�ok hal� kendinde kal?r. Ya da do?ru d�zg�n anlat?lamaz, uygun ve yeterli bi�imde aktar?lamaz. Eskilerin � �slubu beyan ayn?yla insand?r� �zl� deyi?i bu d�?�nceye boyut kazand?r?r.

T�rk� kelimesinin asl?n?n T�rki oldu?u ve T�rklere �zg� anlam?na geldi?i �zerinde fikir birli?i vard?r. T�rk�, T�rk halk ?iirinde kendine �zg� bir ezgiyle s�ylenen, kavu?takl? naz?m bi�imidir. Di?er milletlerin folklorunda da �ballad, folk song, folksong, vs.� denilen benzer bi�imler vard?r. Ancak halk ?ark?lar?n?n millet ad?yla ifadesi yaln?zca T�RKܒde bulunmaktad?r.

Dilde oldu?u kadar olmasa da d�?�nce ile duygu aras?nda bulunan s?k? ba??n yans?ma bi�imlerinden bir di?eri musikidir. Dil kadar millete s?k? ba?? olmad??? d�?�n�lse de musikinin dilden ayr?lmas? m�mk�n de?ildir. Musiki ki?inin duygular?n?n ve belki d�?�nce s�zgecinden de ge�irdi?i en k���k ses biriminden eserin b�t�n�ne kadar seslerin anlaml? bi�imde �r�lmesi sonucunda ortaya �?kar. Ve belki milletlere �zg� kimi �alg? ve ezgilerin olmas? da bu y�zdendir. Bu d�?�nceyle t�rk�ler, ana kayna??n? dilin olu?turdu?u toplumsal/ulusal k�lt�r kimli?i olarak g�r�lebilir.
T�rk�lerimizde kullan?lan dil milletimizin duygu ve d�?�nce d�nyas?ndan ?ekillenen en saf, berrak ve samimi s�zlerden �r�lm�?t�r. T�rk�lerin dili zaman?n?n her ya? ve k�lt�r katman?nda anla??labildi?i gibi y�zy?llar sonra bile anla??l?rl???n? korumu?tur. Toplumsal, siyasal geli?meler ve b�y�k �z�nt� ya da sevince yol a�an olgular?n da takip edilebildi?i t�rk�lerimiz bu b�y�k olaylar? taze bi�imde aktara gelmektedir.

�M?z?ka �al?nd? d�?�n m� sand?n/ Al ye?il bayra?? gelin mi sand?n/ Yemene gideni gelir mi sand?n
D�n gel a?am d�n gel dayanamiram/ Uyku gaflet basm?? uyanamiram/ A?am �ld�?�ne inanamiram�
�G�� g�� oldu g��ler yola d�z�ld�/ Uyku geldi ela g�zler s�z�ld�/ O zamanda elim yardan �z�ld�/ A?am nerden a?ar yolu yaylan?n/ Doldur doldur nargilemi tezele/Sarard? g�l benzim d�nd� gazele/ Tut kolumdan indir beni mezere/ A?am nerden a?ar yolu yaylan?n�

Zaman zaman t�rk�lerimizde yabanc? kelimelerin orijinal, ?ekilleriyle bazen de dile uygun s�ylenmi?, kimi zaman ise bozuk bi�imde yer ald??? g�r�lebiliyor. Erzurum t�rk�lerinden e?itim d�zeyi daha y�ksek ki?ilerce yak?lanlarda Arap�a ve Fars�a k�kenli kelimelere rastlan?l?r. Yaz? bu ama�la kaleme al?nmad???ndan ayr?nt?lar irdelenmedi.

�Aman azm-i g�lzar ettim aman dil hayali yar ilen/ Yar seyre �?kt?m kamet-i dildar? geldi hat?ra/ Haydi leylim leylim leylim bir danem gel.�

Genel olarak bak?ld???nda Erzurum T�rk�leri�nin F?rat gibi ar?, duru p?narlardan s�z�lm�? berrak bir T�rk�e s�z s�ylem ve �rg�s�ne sahip oldu?u g�r�l�r. Bu dil belki �o?umuzun bug�n arzulad??? T�rk�edir. �yle bir T�rk�edir ki hem binlerce y?l �ncesine ba?lar insan?, hem bebesinden dedesine hepsinin g�nl�ne akar.

T�rk�lerde kullan?lan T�rk�enin durulu?u, sa?lam �rg�s�, T�rk Dili ve k�lt�r�n�n gelecek ku?aklara do?ru bi�imde aktar?lmas?n? sa?layacak �nemli �gelerdendir. T�rk�ler ile T�rk�e aras?ndaki ili?kinin ayn? zamanda t�rk�n�n �yak?ld???� d�nemin toplumsal, tarihsel hatta dinsel yap? ve durum aras?nda oldu?u da g�r�lmektedir. T�rk�ler �zerinde bu pencereden yap?lan ara?t?rmalar T�rk tarihine de katk? sa?layabilmektedir.
Her dilin kendi imbi?inden ge�irilmi? s�z dizimi ve ses yap?s?n?n do?urdu?u do?al, bir anlamda kendisini do?uran musikisi vard?r. Dilin kendine �zg� yap? ve musikisi atadan o?ula ge�i?lidir. Ki?io?lunu besleyen k�lt�rel ana s�t�d�r. Buna uyuldu?u oranda yayg?n ve uzun �m�rl� bir t�rk� ortaya �?kar. T�rk�ler s�zl� olarak ?iir oldu?u kadar, s�zs�z yaln?z melodi olarak dahi ?iirseldir. ?iirdeki denemeler bu ulusal gen ile uyu?arak geli?im g�sterebilir, ona ra?men yap?lanlar �sadece deneme� hatta zorlama olarak kal?r.

T�rk�lerdeki dil �rg�s� kelime se�iminde �zeni zorunlu olan ayn? zamanl? olarak duygu ve d�?�nce ekseninde gerekli k?lar. B�yle bir yap?ya sahip olmas? b�nyesindeki kelimelerin yeni duygular ve yap?ya sahip olmas? b�nyesindeki kelimelerin yeni duygular ve d�?�nceleri hem �a?r??t?r?r, hem de uyar?r. Bu nedenle t�rk�ler dillendirildik�e sadece s�yleyenin d�?�nce ve duygular?n? aktarmakla kalmaz, s�yleyen kadar dinleyeni de s�z ve ezgi ile hem o an sarar sarmalar hem y�re?inde bulunan?na dokunur.

T�rk�lerin k�lt�rel kal?t?msal payda?lar? aras?nda her f?rsatta do?up b�y�yebilme yetene?i, T�rk�enin do?al �zelli?inden kaynaklanmaktad?r. T�rk�enin zaman?n derinliklerinden, ilk d�nemlerinden bu yana s�z�lerek, i?lenerek ve k�lt�rel genlerine kodlanarak gelen yap?sal unsurlar? t�rk�lerdeki katmanl?, geni?leyebilen, yeni anlam do?urucu ve uyar?c? niteli?ini kazand?r?r. T�rk�lerde kullan?lan s�zc�k ve s�ylemlerin bu nedenle birden fazla y�z� olabilmektedir. Bir s�zc�k ya da s�ylemin s�zl�k anlam?n?n yan?nda imgesel anlam da ta??yabilmesi d�?�nsel ve duygusal enginli?ini art?rmakta ve sonu�ta t�rk�lere edebi nitelik kazand?rmaktad?r.

�D�n gece yar hanesinde yast???m bir ta? idi/ Alt?m �amur �st�m ya?mur gine g�nl�m ho? idi�
Da? ne kadar y�ce olsa bir kenar? yol olur/ Buna bayram g�n� derler dostla d�?man bir olur.�

T�rk�lerimizde s�zc�klerin genellikle kendi anlamlar? d???nda, as?l anlam? ile kazand?r?lan yeni anlam? aras?nda �a?r???m olacak ?ekilde kullan?lmas?na s?k rastlanmaktad?r. (deyim aktarma- metafor). Dilimizdeki bu deyim aktarmal? s�zc�kler s?kl?kla nesne ve varl?klar?n insanla?t?r?lmas?, insan?ms? �zellikler kazand?r?lmas? yoluyla kullan?lmaktad?r. T�rk�lerimizde az say?da da olsa �mecaz-? M�rsel� ( ad aktarma-metonomi) g�r�l�r. Bu sanatlar arac?l???yla t�rk�lerdeki anlat?m ve d�?�nce derinlik ve zenginlik kazan?r.

� Bir sand???m vard?r s?rmadan telden/ Bir �ift yavrum vard?r tomurcuk g�lden
Nas?l ayr?lay?m g�l y�zl� y�rden/ ??te ?�yle b�yle hal deli g�n�l/ ?ster a?la ister g�l deli g�n�l�
�?afak s�kt� gene sunam uyanmaz/ Hasret �eken g�n�l derde dayanmaz
�a??r?r?m sunam sesim duyulmaz/ Uyan sunam uyan derin uykudan�

Max Muller�in vurgusuyla s�ylersek, T�rk dili insan zekas?n?n bir mucizesidir. Dil ile duygu aras?nda s?k? ba? vard?r. Milli bir duygunun olu?umu milli ve zengin bir dil ile m�mk�nd�r. T�rk milletinin duygular?n?n en ince bi�imde varl?k buldu?u t�rk�lerimiz sadece Erzurum y�resinde de?il, T�rkiye�nin her taraf?n?n t�rk�leri ile ayn? dil, duygu, d�?�nce ve yap? zenginlik ve benzerli?ine sahiptir. T�rk�e konu?ulan di?er yerler ile de ortak �zellik ve �geleri payla?malar? s�z konusudur. B�t�n bunlar bir millet olman?n kan?t? oldu?u kadar gere?ini de ortaya koymaktad?r.