ERZURUM�DA SAL�V�T-I ?ER?FE ?LE B?RL?KTE OKUNAN EZAN-I MUHAMMED� GELENE??
Naci Elmal?

Sal� Nedir, Ne Zaman ve Nerelerde Okunur?

Belli bir makamda minarelerden okunan g�fteler i�in kullan?lan ve �Meydan okuma� manas?na gelen �Sal� kelimesinin asl? �Es-Sel�t / Sal�t�tan gelir.

�Sal�t� kelimesi, as?l manas? olan �?efkat, dua ve teberr�k��n yan? s?ra �?sti?far / ma?firet isteme� ve �Bereket / ihsan� manalar?na da gelmektedir. �Sal�n?n �o?ulu ise �Sal�v�t�t?r.

�Sal�t � sel�m� (en k?sa ?ekliyle �Allah�mme salli �l� seyyidin� Muhammed�), Peygamber Efendimiz�e (sav) Allah�tan (cc) rahmet, merhamet, sel�met ve sel�m temenni eden, O�na (sav) duyulan sevgi ve muhabbetin ifadesidir ve her M�sl�man?n yerine getirmesi gereken g�revlerden birisidir. Nitekim Cenab-? Hak (cc), Y�ce Kitab?m?zdaki Ahzab (33.) suresinin 56. ayetinde ?�yle buyurmaktad?r: �Ger�ekten Allah ve melekleri Peygambere sal�t ederler. Ey iman edenler, siz de ona teslim olun, ona sal�t ve sel�m getirin!�

Erzurum�da �Sal�t � Sel�m� Eklenerek Ezan Okunmas?

Erzurum�da �Sel� ?eklinde s�ylenilen �Sal�, genellikle Cuma namaz?na �a??rmak ya da k?l?nacak vakit namaz?n? haber vermek; baz? y�relerde de cenaze haberinin duyurulmas? i�in minarelerden okunur ve �Sal� veriliyor� denilir. Ezanlar?n pe?i s?ra okunana �Sal� veriliyor� denmez, �sal�v�t okunuyor�, daha �ok �Sal�t � sel�m getiriliyor� denilir. Bir k?s?m insanlar?m?z ise Cumaak?amlar? verilen sal� (yani Per?embe g�n� Yats? namaz? �ncesinde okunan) i�in �Temcid veriliyor� ?eklinde bir ifade kullan?rlar.

Cuma g�n�ne mahsus olmak �zere �?le ezan? �ncesinde sal� verilmesinin d???nda be? vaktin d�rd�nde -ak?am ezan? hari�- Ezan-? Muhammed�nin pe?i s?ra Erzurum�da minarelerden �Sal�t � sel�m� / �S�l�(v�t) getirilir. Ak?am namaz?n?n k?l?nma s�resinin k?sa olmas? ve K?yametin ak?am vakti kopaca??n?n s�ylenmesi, namaz?n derhal k?l?nmas?n? gerektirdi?inden ak?am ezan?n?n pe?i s?ra �Sal�t � sel�m� okunmaz.

Bunlardan Sabah ezan?n?n pe?i s?ra okunan sal�n?n Dilke?haveran makam?nda, Cenaze sal�s?n?n H�seyn� makam?nda okundu?u; Cuma g�n� �?le namaz? �ncesi okunan sal�n?n bestesinin de Bestek�r Hatip Zakir� Efendi�ye ait oldu?u bilinmektedir.

Cuma g�nleri ise biri normal �?le ezan?, di?eri i�erde okunan ezan olmak �zere �ift ezan okundu?u i�in �?le ezan?n?n pe?ine �Sal� / Sal�t � sel�m� okunmaz.

Bunun d???nda Per?embe g�n� ve Kandil geceleri de yurdumuzun pek �ok yerinde Yats? ezan? �ncesinde sal� verildi?i bilinmektedir.

S�zleri ?�yledir:

�es-Sal�t� ve�s-sel�m� Aleyke y� sey(yi)den� y� Res�lallah
es-Sal�t� ve�s-sel�m� Aleyke y� sey(yi)den� y� Hab�ballah
es-Sal�t� ve�s-sel�m� Aleyke y� sey(yi)den� hatem-el enbiya�

?eklinde okunur ve ?�yle bitirilir:
�Seyyide�l-evvel�ne ve�l-�hir�n ve�l-hamd� lill�hi rabbi�l-�lem�n�

Ezan?n pe?i s?ra okunan sal�ya Erzurum�da daha �ok �Sal�t � sel�m veriliyor� ya da yaln?zca �Sal� veriliyor� denilir.

Bu gelenek, Osmanl? d�neminden beri devam eden en eski ?sl�m� geleneklerimizden birisi olup Erzurum camilerinde halen devam ettirilmekte olan dillere destan bir gelenektir. Ezan okunurken ya da sal� verilirken i? g�r�lmez, hu?u i�erisinde dinlenir, s�zler tekrar edilir; ekmek pi?irilecek olsa bereketi olmaz denilir; yolculu?a �?k?lacak olsa i?lerin ters gidece?ine inan?l?r.

Kimilerinin �bidat�, kimilerinin �bidat-? hasene� diye de?erlendirdikleri �Sal� gelene?inin ilk olarak 1300 / 1301 y?l?nda Memluk Sultan? Kalavun�un iradesiyle Cuma ezan?n?n ard?ndan verilmeye ba?land??? bilinmektedir. E?ref Zeyn�ddin II. H�cc�nin d�neminde de 1389 y?l?nda ak?am ezan? d???nda d�rt vakit ezan?n ard?ndan �Sal� Verme / Okuma� usul�n�n ba?lat?ld??? bir�ok yaz?l? kaynakta mevcuttur.

Ayr?ca bir s�ylentiye g�re Ha�l?lar d�neminde Suriye�de H?ristiyanlarla i� i�e ya?ayan M�sl�manlar?n onlar?n �an sesine kar??l?k ezan-? Muhammed�nin daha uzun s�rmesi i�in b�yle bir ?eyin d�?�n�ld�?�; bir ba?ka s�ylentiye g�re de Deprem ku?a??nda oldu?u bilinen beldemizde bu t�r bela ve musibetlerin uzakla?t?r?lmas? i�in ezan sonras? verilen sal�n?n devam ettirildi?i s�ylenmektedir.

Res�lulah Efendimiz�in (sav) �?�phesiz insanlar?n bana en yak?n olan?, bana en �ok sal�t getirenlerdir!� hadis-i ?erifinde s�yledi?i gibi Erzurum�da bir�ok hocam?zdan i?itti?imiz �Benim �zerime kim (ya da hangi beldede) daha �ok salav�t / sal�t � sel�m getirirse (ya da getirilirse) benim ?efaatim de o ki?inin (ya da o beldenin) �zerine daha �ok olacakt?r!� ?eklinde bir hadis-i ?erif vard?r. Ehl-i s�nnet ve�l cemaatin kalesi bir beldede ya?ayan Erzurumlular bunun fark?nda olduklar? i�in her zaman bu bilin�le hareket etmi?lerdir. Eskiden beri Erzurum�da �Del�il��l Hayr�t� adl? kitab?n ve terc�melerinin �ok�a ve yayg?n bir vaziyette okunmas? da bunun bir g�stergesidir.

�te yandan Erzurum�a ba?l? baz? yerle?im birimlerinde hemen hemen her cenaze sal� ile duyurulurken Erzurum merkezde g�n�m�zde ?ehit cenazelerinin duyurulmas?n?n d???nda eskiden bir ?eyh ya da ulem�n?n en k?demlisi vef�t etti?inde yaln?zca sal� verildi?ini bilmekteyiz. Mesela �ocuklu?umuzda Erzurum�un tan?nm?? m�ft� ve m�derrislerinden Sak?p (Dan??man) Efendihoca�n?n (20 Temmuz 1968) vef�t?nda sal� verildi?ini, tekbirler e?li?inde Asri Mezarl??a kadar omuzlarda g�t�r�ld�?�n� hat?rlamaktay?z.

Gayrim�slimlerin de Dikkatini �ekmi? Olan Erzurum�da Okunan Ezan-? Muhammed�

1829 y?l?ndaki Rus i?gali s�recinde, 23 Haziran 1834 tarihinde Erzurum�a gelmi? olan Amerikal? misyoner Justin Perkins, �A Residence of Eight Years in Persia� (New York, 1843, s. 112) adl? an?lar?n?n yer ald??? kitab?nda �Erzurum�da �?lenden �nce 10�la, �?lenden sonra saat 4�te M�sl�manlar?n minarelerden yap?lan de?i?ik bir �a?r?yla ibadete davet edildi?inden ve b�yle bir uygulamaya ba?ka M�sl�man ?ehirlerinde rastlamad???ndan� s�z etmi?tir.

Justin Perkins�in c�mleleri i�erisinde yer alan saat 10 ve 4 ifadeleri hususunda onun Erzurum�da bulundu?u tarihte ezan?n o saatlerde okunmu? olabilece?ini ya da alaturka denen eski saatin (ezan� saatin) verildi?ini d�?�nmekteyiz. Perkins�in ba?ka hi�bir M�sl�man beldesinde rastlamad???n? ifade etti?i, �?le �ncesi ve sonras?nda dikkatini �eken, yaln?zca iki vakit rastlad??? uygulaman?n da Erzurum�da d�rt vakit ezan?n pe?i s?ra, �zellikle a??r a??r okunarak cemaatin namaza yeti?mesine zaman kazand?rmak amac?yla sal�v�t eklendi?i, belki de farkl? bir ama�la ihdas edildi?i san?lan �Sal�lar� olabilece?i kanaatindeyiz.

�Erzurum�un Kandilleri� adl? kitab?n yazar? Abdurrezak T�rk, bu gelene?i �ok daha eskiye g�t�r�r, hatta Pir Ali Baba�ya ba?lar. Rahmetli T�rk, kitab?nda ?unlar? yazmaktad?r:

�Pir Ali Baba, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan S�leyman d�neminde hayat s�rm�?t�r. Yavuz, �ald?ran Seferi�ne giderken Erzurum Beyi Sevindik Bey, Osmanl?lara tabi oldu?unu bildirmi?; Yavuz Sultan Selim ?stanbul�a d�nd�kten sonra da Safeviler taraf?na ge�ti?ini beyan etmi?. (M. 1514) Bu tutum kar??s?nda Pir Ali Baba ve Erzurum ulem�s? bir araya gelip bu ikili tutuma itiraz ederek �Buralar ?ia de?il, Ehl-i S�nnet beldesidir!� diyerek, okunan ezanlar?n pe?ine Sal�t � Sel�m getirilmesine karar vermi?lerdir. O g�nden g�n�m�ze kadar okunan be? vakit Ezan-? ?erifin pe?ine Sal�t � Sel�m getirme gelene?i �ylece devam etmektedir, rivayeti mevcuttur.

Ba?ka bir de?erlendirmede ise Eyyubiler d�neminde kilise �anlar?n?n uzun s�re �al?nmas?na kar??l?k ezanlar?n pe?ine �Sal�t � Sel�m� okunmas?, y�neticiler ve ulem� taraf?ndan eklenmi?tir.�

�Sad?kan� mahlas?yla ?iirler yazan, �veys� Kadir� serzakirlerinden (halifelerinden) Kitap�? Nesimi (Kopgir) A?abeyinin m�ntesiplerinden Y?ld?r?m S�rbahan da �Sal� ile ilgili d�?�ncelerini �Pir Ali Baba� ba?l?kl? ?iirinde ?�yle ifade etmektedir:

�Hak Teal� elbette her ?eye kadir,
Dostunu sevene Hak�a s�yletir,
Beldenin manevi ?i�r? nedir?
Sal�lar der gibi Pir Ali Baba!�


K�be-i Muazzama ya da Ravza-i Mutahhara�dan canl? yay?n yapan Suudi Arabistan Tv kanallar? izlenecek olursa baz? namaz vakitlerinde okunan ezan-? Muhammed�nin ?ehr-i M�barek Erzurum�la hemen hemen ayn? zaman diliminde okundu?u ya da namaz k?l?nd??? g�r�l�r.

Bilindi?i �zere iki boylam aras?nda d�rt dakika fark vard?r. 40. boylamda bulunan Mekke-i M�kerreme ve Medine-i M�nevvere ile 41. boylamdaki Erzurum aras?nda boylamdan kaynaklanan fark d�rt dakikad?r! Bunu g�zel bir tevafuk olarak kabul edenler az de?ildir. Bu g�r�?e kat?lan Abdurrezak T�rk, kitab?nda �Bu durum Erzurum i�in Y�ce Mevl�n?n bir l�tfudur!� diye s�ylemektedir. Hatta bunu Mekke-i M�kerreme, Medine-i M�nevvere ve Kudus-i ?erif gibi �?ehr-i M�barek Erzurum�un da yery�z�nde se�ilmi? yerlerden biri oldu?una i?aret sayanlar; Erzurum insan?n?n ?slam�a olan ba?l?l???n?n, farz ve s�nnetlere olduk�a riayet etmesinin dahi buradan ileri geldi?ini s�yleyenler olmu?tur.

Nitekim �Erzurum ve �evre K�ylerinde Din� Hayat� adl? ilgin� ara?t?rmas?nda Prof. Dr. �nver G�nay, bu konuya da de?inmi?, ?unlar? s�ylemi?tir:

�Mekke�deki Harem-i ?erif ile Medine�deki Mescid-i Nebevi�yi birle?tiren �izginin uzant?s?n?n Erzurum�dan ge�ti?ini tespit eden Caval? (Endenozyal?) bir bilgin de bunun b�yle oldu?unu do?rulam??t?r!�


Mekke-Medine ile Erzurum aras?ndaki boylamdan kaynaklanan 4 dakikal?k a�???n ortadan kald?r?lmas?na, ezan?n okunma s�resinin uzat?lmas?na yarad??? i�in namaz vakitlerinin ard?ndan �Sal�t � Sel�mlar�?n okundu?u d�?�n�lmektedir.

K?sacas? d�rt vakit ezandan sonra �Sal�t � Sel�m� okunmas? bug�n hi�bir yerde rastlanmayan, yaln?zca Erzurum�a has bir gelenek olmu?tur.

�?retmen ?airlerimizden Selim Ad?m, ba?r?nda g�z�n� a�t???, kendine has t�relere sahip bir memleket olan ilim irfan ?ehri Erzurum�un maddi ve manevi hususiyetlerini, ?ehrimizdeki farkl? uygulamalar?, baz? geleneklerimizi �Beyaz Erzurum� adl? ?iirinde ?u ?ekilde dile getirmi?tir:

�Yaz?na hasretim, k??a m�ptel�
Sekiz ay tenhada beyaz Erzurum!
Y?llarca korusun Rabbi Teal�
G�n�ller sevdada, ayaz Erzurum!

Evlerin damlar? dumanl?, boranl?
Yuvalar? ?enlik, zaman nur �nl?
Ramazan ay?nda binbir Kur�an�l?
Ezanlar sal�l?, avaz Erzurum!

Tarihe bek�idir, zaman uyar
H�nerli elleri yirmi d�rt ayar
?lim irfan? her y�ne yayar
Ak eller sem�da, niy�z Erzurum!

So?u?u �?�tmez, havas? temiz
Yaylad?r topra??, bo?as? semiz
Dada?l?k �z�m�z, hast?r t�remiz
Geceler uzundur, her yaz Erzurum!


Selim�im s�ylerim i�ten s�z�m�
Do?mu?um ba?r?nda a�?p g�z�m�
Dada?l?k v�kar?m, say?p �z�m�
Bak diyirem sana, g�l naz Erzurum!�


Atat�rk �niversitesi ?lahiyat Fak�ltesi�nden 1986 y?l?nda mezun olan; Hac? Halis Emek, Cafer Sad?k Do?ru gibi Erzurum�da son d�nem yeti?mi? iki sa?lam ulem�dan ders alan, 2013-2015 y?llar? aras?nda Erzurum ?l M�ft�l�?� yapan Hasan �?nar, Temmuz 2014�de g�r�?t�?� AA muhabiri Ahmet Okatal?�ya o tarihte ?u a�?klamalarda bulunmu?tu:

�Kentte her vakit namaz?n?n ard?ndan okunan �Sal�n?n, rivayete g�re Abdullah bin Mes�ud'dan aktar?lan bir Hadis-i ?erif'e dayand???n? s�yledi.
Erzurum'a �zg� baz? geleneklerin oldu?unu ve bu geleneklerin aras?nda �Sal�n?n da bulundu?unu hat?rlatan �?nar, �Sal�, 1300'l� y?llarda Meml�kl�ler zaman?nda ba?layan bir gelenektir. T�rkiye'de ise bu gelene?i s�rd�ren tek ?ehir Erzurum'dur ve her be? vakit ezan?n ard?ndan sal�n?n okunmas? bu ?ehre ayr? bir haz kat?yor� dedi.
�?nar, �Sal� gelene?inin g�n�m�ze kadar ta??nmas?n?n bir ba?ka nedenin ise ?ehrin manevi kimli?inden kaynakland???n? ifade etti. G�n�m�ze kadar uzanan �Sal�ya Hadis-i ?erif'lerde de yer verildi?ini belirten �?nar, ?�yle devam etti:
�Bir rivayette, Yavuz Sultan Selim, M?s?r Fethi�nden sonra ezanlar?n ard?ndan sala verilmesini istemi? ve bu sadece Erzurum'da uygulamaya konulmu?. Ayr?ca sal� gelene?inin bir de din� altyap?s? var. Abdullah bin Mes�ud'dan bizlere aktar?lan bir Hadis-i ?erif'te, Peygamber Efendimiz�in, 'Ezan okundu?u zaman, ezan?n kelimelerini, kel�m?n? tekrarlay?n. Ezan bittikten sonra da bana sal�t okuyun. Kim bana ezan bittikten sonra bir sal�v�t getirirse Allah-u Teal� da ona 10 sal�v�t getirir' buyurduklar? i�in m�ezzinlerimiz bunu ezandan sonra �Sal� okumak� diye de?erlendirdiler.�
�?nar, �Sal�n?n ayr?ca b�nyesinde �g�nahlar?n ba???lanmas?� anlam? ta??d???na da de?inen �?nar, s�zlerini ?�yle tamamlad?:
�B�ylece Erzurum'da be? vakit ezan?n pe?ine sal�v�tlar?n okunmas? olarak de?erlendirilmi?tir. Tabii bu �ok g�zel bir �detimizdir. Her be? vakit ezan?n pe?ine Resul-u Kibriya'ya da sal�v�tlar getiriliyor. B�ylesine g�zel bir gelene?in Erzurum'da ya?at?lmas? ve bu ?ehre mahsus olmas? g�zel bir keyfiyettir.�



?zmir / Tire�deki �Sal�t � Sel�m� Uygulamas?n?n H�sranla Neticelenmesi

Erzurum�daki �Sal�t � Sel�m� gelene?ini ba?ka yerlere ta??mak isteyen hem?erilerimiz de olmu?tur. Diyanet ??leri eski ba?kanlar?m?zdan Mehmet Nuri Y?lmaz Hoca bir g�r�?memizde ?�yle ilgin� bir olay anlatm??t?:

�1966-67 y?llar?nda ?zmir / Tire�de m�ft�l�k yapan Mehmet S?dd?k Karahan Hoca Erzurum�daki gibi ezan?n pe?i s?ra �Sal�t � Sel�m� okunmas? uygulamas?n? oraya ta??mak istemi?ti. Naim Hoca�n?n kay?nbiraderi olan ve �Sedef Hoca� diye de tan?nan S?dd?k Hoca�n?n ?ans?zl??? S�leyman Demirel H�k�meti�nin her bir ?eye s�rekli zam yapt?klar? bir d�nemde bu uygulamay? Tire�de ba?latm?? olmas?yd?.

O g�nlerin ulusal medyas?nda �ok�a �ne �?kar?lan haberlerden biri bu olayla ilgili yap?lan �Demirel gaza, benzine zam yapt?; Tire�ye tayin etti?i M�ft� de ezana zam yapt?!� haberiydi.�

Siyasilerden Sal�t � Sel�ml? Bir Ezan H�t?ras?


Milli G�r�? temsilcisi milletvekillerimizden L�tf� Eseng�n, �Muhalif� adl? kitab?nda ?�yle bir h�t?ras?n? payla??yor:

�1977 Milletvekili se�imi �ncesi Demirel miting yapmak �zere Erzurum�a gelmi?, H�k�met Meydan?�nda olduk�a b�y�k bir kalabal??a hitap etmeye ba?lam??t?. O s?rada Meydan�?n hemen yan?ndaki Lalapa?a Camii�nin minarelerinden ?kindi ezan? okunmaya ba?lad?. Ezan? okuyan o tarihte ?mam Hatip Lisesi �?retmeni, sonradan milletvekilimiz olan �mer �zy?lmaz idi. G�zel sesi ve sedas? ile uzun uzun, dura dura �ok g�zel bir ezan okudu. Demirel ezan bitinceye kadar susmak zorunda kald?. Ezan bitince tekrar s�ze ba?lad?. Fakat ezan?n pe?ine Erzurum�da �det ve�hile Sal�t � sel�mlar okunmaya ba?lad???nda tekrar s�z�n� kesti. S�lat � sel�mlar da bitince konu?maya devam etti. Can?n?n s?k?ld??? belli idi. Biz ise hem konu?mas? kesildi?i i�in hem de b�t�n kalabal??a g�zel bir ezan dinletti?imiz i�in memnun idik.�




Teknolojiye Yenik D�?en Cenaze Sal�s?

Hoparl�r sisteminin olmad??? d�nemlerde her yerde oldu?u gibi Erzurum�da da mahalle camilerinin minaresinden o mahalle sakinlerinden �len ki?inin kim oldu?u, ne zaman kald?r?laca?? verilen bir sal� sonras?nda a�?klan?rm??.

Hali-vakti yerinde olanlar?n �l�m haberlerine gelince; onlar?nkini ise bu i?i kendisine meslek edinmi? olan, bir �cret mukabilinde ?ehri sokak sokak gezen, sesi g�r ve tok insanlar taraf?ndan yap?l?rm??. Daha sonraki y?llar bu i? faytonla yap?lmaya ba?lanm??. Kiralanan fayton ?ehrin belli yerlerinde durur, faytonda yer alan �Sal�c?� da �� kez �Es-sel� ve rahimen�, sonras?nda �Rahime k�ll�h evliy�!� diye ba??r?r, halk?n ilgilendi?ini g�r�nce de vefat eden ki?inin kim oldu?unu, cenazenin hangi vakitte, hangi camiden kald?r?laca??n? duyururmu?. Bu i?i yapanlar?n en bilinenin Alipa?a Camii�nin ya?l?, uzun boylu m�ezzini ?erafeddin Efendi�nin oldu?u s�ylenir.

1950 / 60�lara kadar s�rd�r�len bu gelene?i ya?atanlardan ismi haf?zalar?m?zda kalanlardan birisi de yerlere at?lan gazete k�??tlar?n?, takvim yapraklar?n? ��zerlerinde ayet, hadis, din� ibareler bulunabilir diye- sokak sokak gezerek bastonunun ucuyla bir torbada toplamas?yla hat?rlarda yer eden, g�n�m�z�n tabiriyle ��evreci� diyebilece?imiz; Hacca gitmenin s?n?rl? oldu?u y?llarda ka�ak yollarla Hicaz�a gitmeyi ba?armas?ndan dolay? da �Ka�ak Hac?!� diye kendisiyle dalga ge�ilen, �ar?? pazarda ��akmak!, �akmakta??!, Benziiin!� diye ba??rarak benzinli �akmak malzemeleri satan, �zellikle ��l�m Var �l�m!� nidalar? unutulmayan Mezararkal? Hac? Halil Efendi ?hmal / Top�uo?lu Mahallesi sakinlerindendir. Mustafa Kemal Pa?a ile Il?ca yak?nlar?nda yapt??? tarih� konu?ma Erzurum�la ilgili yaz?lm?? hemen her kitapta yer alan Mevl�t A?a�n?n o?lu, ?ehrimizin yeti?tirdi?i k?ymetli e?itimcilerden Hakk? Mezararkal?�n?n da babas? olan Hac? Halil Efendi, Ta?ma?azalar�?n ba??ndan ba?lamak kayd?yla y�r�ye y�r�ye cenaze sal�s?n? duyurarak gelirmi?!

Eskinin mugallitlikten ho?lanan (?aka yapan, yap?lan ?akay? kald?ran) insanlar? i�erisinde bazen bu i?i muziplik olsun diye yapt?ranlar da olurmu?� 1940�l?, 50�li y?llarda G�rc�kap?�da esnafl?k yapan me?hur Bakkal Hac? Naim diye biri varm??� O?lu �zcan Pamuk�uo?lu�nun anlatt???na g�re babas? �l�mden, �l�mle ilgili haberlerden olduk�a �ok korkarm??� Onun bu zaaf?n? bilen esnaf arkada?lar? da babas?n?n gitti?i yerleri takip eder, birilerini pe?ine takar, s�rekli ?aka yapar, can?yla oynarlarm??. Birileri bazen cenaze haberini ?ehir halk?na duyuran faytoncuyu bulur, �cretini �der, yan?na da Alipa?a Camii�nin m�ezzinini bindirir, G�rc�kap? semtine g�nderirlermi?� Durak yerlerinden biri g�n�m�zdeki ?? Bankas?�n?n kar??s?nda yer alan d�kk�nlar?n ba??ym??. Fakat fayton o g�n kas?tl? olarak tam Bakkal Hac? Naim�in d�kk�n?n?n �n�nde durur, M�ezzin Efendi de olanca sesiyle salas?n? verir, kald?r?lacak camiyi ve vakti duyurur, �len ki?inin o an kap?s?n?n �n�nde durduklar? Bakkal Hac? Naim oldu?unu s�yler s�ylemez, faytonu harekete ge�irirmi?� Hac? Naim kendi ad?n? duyunca k?zar delirir, k�plere biner, s�ver sayar, eline ne ge�erse onlar?n arkalar?ndan atarm??! Tabi ad?n? duyurduklar? an fayton hareket etti?i i�in hi�bir zaman faytona, faytondakilere bir zarar veremezmi?�


Kandil Geceleri Verilen Sal�lar ve Minarelerden Okunan Naat-? ?erifler


Erzurum�da Kandil geceleri de Ramazan�dan farks?z kutlan?r� B�y�k bir �o?unluk o g�n� tek olmas?n diye bir g�n �ncesi, bir sonras? ile birlikte ya da genellikle �� g�n oru� tutar; bu arada �orba-k?yma-kaday?f da yine eksik olmaz.

70�li y?llara kadar Kandillerin kutlanaca?? g�n Yats? ezan?ndan evvel, sesi g�zel ve g�r olan insanlar taraf?ndan minarelerden sal�lar verilirdi.

Diyanet ??leri eski ba?kanlar?ndan Mehmet Nuri Y?lmaz Hoca�n?n s�yledi?ine g�re tarihin tozlu sayfalar?nda unutulup kalan bu sal�n?n ard?ndan yan?k sesli insanlar; bir zaman Erzurum�da memur olarak bulunmu?, aruz �l��s�n� son derece ba?ar?l? kullanm?? bir ?air olan Bayburtlu Zihni�ye (1797-1859) ait �Ey� ?�hen?eh-i taht-? ris�let / Der-i elt�f?na gelmi? ged�lar� diye ba?layan na�t?n bir b�l�m�n� okurlarm??.

Do�. Dr. Nazire Erbay�?n haz?rlad??? �Bayburtlu Zihni Divan?� adl? kitapta yer alan 7 na�ttan biri olan; 39, 40 ve 41. sayfalar?ndaki tamam? 16 beyit olmas?na ra?men minarelerden bir k?sm? d�rtl�kler halinde okunan �Der-Na�t-? Res�l�Aleyhissel�m� ba?l?kl? Na�t?n s�zleri ?�yle:

�Ey� ?�hen?eh-i taht-? ris�let
Der-i elt�f?na gelmi? ged�lar

Sipehs�l�r-? ikl�m-i in�yet
?ef�at nakdin ister b�-nev�lar
------------
Kimi �l�de-i c�rm � hat�d?r
Kimi m�stagrak-? bahr-? bel�d?r

Kimi ser-ke?te-i ?ehr-i fen�d?r
Dilerler b�b-? l�tfundan at�lar
---------------
Kimisi subha dek a?k?n ned�mi
Kimi perv�ne-ve? ?em�in har�mi

Vez�n olsun diy� l�tfun nes�mi
Umar g�l-z�rdan ne?v � nem�lar
-------------
Gider ravzandaki ihs�n v�c�da
R�k��a g�kler � da?lar s�c�da

G�nehler yaykanur diy� bu c�d�
Diy�r diy�r akub gel�r hat�lar
--------------
�� sensin afit�b-? �lem-�r�
Kamer ruhs�r-? devrinden h�veyd�

Cem�lin pertevinden ey dil�r�
Eder n�r istifad arz u sem�lar
------------
Ris�let burcunun ey mihr � m�h?
Ne m�mk�n eylemek vasf?n kem�h?

Ki sensin ?ehr-i levl�k p�di?�h
Rik�b?nda y�r�r hep enbiy�lar
------------
Yar?n mah?er g�n� meyd�n senindir
O g�n top sendedir �evg�n senindir

Liv���l-hamd senin, ferm�n senindir
Eder derg�h?na halk iltic�lar
----------------

Edenler ravza-i p�kin ziyaret
Umarlar b�b-? l�tfundan ?ef�at

S�r�b derg�ha ruhs�r-? dar�et
Kulun Zihni gibi �ok m�btel�lar.�

Mehmet Nuri Y?lmaz Hoca, �Bu na�t? en g�zel okuyanlar?n ba??nda Ne?et Haf?z diye birinin geldi?ini; bir zaman Kavak ve Esatpa?a camilerinde m�ezzinlik yapt???n?, d�zensiz hayat? nedeniyle i?ine son verildi?ini; bir zaman kuyumcuda, �ay ocaklar?nda, son olarak K�z?m Karabekir Caddesi�ndeki Vatan Lokantas?�nda �al??t???n?, daha sonralar? Ankara�ya yerle?ti?ini, orada birka� kez g�r�?t�?�n�; ayr?ca Haf?z Yusuf Eseng�n��n de Mevlid-i ?erif okurken bu na�ttan belli b�l�mleri okudu?unu bug�n gibi hat?rlad???n?� s�ylemektedir.

Hulki Tizgili de: �Kas?mpa?a Camii imam-hatiplerinden Hac? / Haf?z Kara Hocam, babam H. ?hsan Tizgili�nin M�barek gecelerde sal� ve temc�d vermesi i�in �Hac?m bug�n Ba?dat�? bir ?enlet!� diyerek babas?n?n minareye �?kmas?n? ister, o da bu iste?i k?rmaz, sal� ve temc�din ard?ndan bir de Bayburtlu Zihni�nin �Ey� ?�hen?eh-i taht-? ris�let� diye ba?layan me?hur na�t?n? okurdu.� diye s�ylemektedir.


Cuma G�nleri ?� Ezan �ncesi M�ezzinlerin Okudu?u Methiye

Erzurum camilerinde Cuma g�nleri i� ezan �ncesinde, Hoca minbere �?k?ncaya kadar ki s�rede m�ezzinlerin okudu?u ?u methiyeye de �lkemizin di?er ?ehirlerinde pek rastlanmaz:

�Resul-i ekrem ve Nebiyy-i muhterem sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz�in aziz, l�tif, m�nevver, m�barek ruh-i ?erifleri i��n; ve ��r-i y�r-i g�z�n r?dvanull�hi aleyhim ecm�in hazretlerinin ruhi i��n, k�f ve ehl-i im�n ve ehl-i ?sl�m erv�hi i��n; p�rimiz Bil�l-i Habe?�nin erv�hi i��n �El-Fatiha!�