Evrenin, bilinen gemi?i yan?nda bilinmeyen milyonlarca y?ll?k gemi?i de var. Bu gemi?i bilim insanlar? en hassas deneylerle ara?t?r?yor. Elde edilen her bulgu, btn dnyay? ?a?k?na eviriyor; ve o ana kadar yaz?lan tarihi alt st ediyor. Szgelimi, Gbeklitepe ad? verilen ve gemi?i on iki bin y?l ncesine giden uygarl?k, tm dnyay? hem heyecanland?rd? hem de ?a?k?na evirdi. Neticede ?unu biliyoruz ki evrende bilmedi?imiz ve henz ke?fedilmemi? ok uygarl?klar var. Bu bilmedi?imiz; ke?fedilmeyi bekleyen uygarl?klardan bir tanesi de Trk uygarl???d?r.
?unu hat?rlatmak istiyorum: Alman Prof. Fritz Neumark, E?er tarihten Trkler ?kar?l?rsa tarih kalmaz! d?ncesini payla??nca, lkemizdeki kimi tarihiler ?a??rd?. Yani Trkler tarihin her dneminde ya?ad? m?? dediler. Bu sz, kimi bilim insanlar?na ve Trk tarihiyle ilgilenenlere de bir gven verdi. Siz bu d?nceye kat?l?rs?n?z ya da kat?lmazs?n?z; o ayr? bir konu; ama ben nemsiyorum bu nermeyi. ?phesiz inlilerin ok nemli tarihleri vard?r. Yunanl?lar?n, Araplar?n, Ruslar?n, ?ngilizlerin de tarihleri nemlidir; ve mutlaka ara?t?r?lmal?d?r. Ben kendi tarihimi ara?t?r?rken, fark?nda olmadan tm dnyay? ?renmi? oluyorum. Ve i?in tuhaf? Trk tarihini, nceleri, in kaynaklar?ndan, Roma, Heredot, Hint kaynaklar?ndan ?reniyorduk. ?u anda ise elimizde binlerce kaynak ve bilgi birikimi var. ??te bu bilgi birikimi bizleri Trk Altay Felsefesi ne gtrd. Ba?lang?tan gnmze kadar, Trklerin ortaya koydu?u ola?anst bir uygarl???n oldu?unu ?rendik; bu uygarl???n ad?, Trk Altay Felsefesi dir.
Trk Altay Felsefesi kesinlikle hamasi duygularla d?nlm?, geli?tirilmi? bir d?nce de?ildir. Tamamen bilme dayal?, bilim insanlar?n?n Arkeoloji (Kaz?lar arac?l??? ile gemi? uygarl?klar? inceleme), Kimya, Co?rafya, Antropoloji (?nsan? inceleyen bilim dal?), Kronoloji (Tarihi olaylar?n s?ralamas?n? inceleme), Filoloji (Dilleri, diller aras? ili?kileri inceleme), Paleografi (Yaz?lar? inceleyen bilim dal?), Nmizmatik (Sikke, para, madalyonlar? inceleme), Sosyoloji (Toplumu inceleme), Etnografta (Kltrleri, gelenekleri inceleme), Epigrafi (Sert yzeylerdeki kitabeleri inceleme), Topomoni (Yer adlar?n? inceleme), Heraldik (Bayrak, unvan, arma ve mhrleri inceleme) konular?nda yapt?klar? incelemeler sonucunda, Trk Altay Felsefesinin ne oldu?unu ve ilkelerini ?renmi? olduk.
Elimizde ok nemli bilgiler, belgeler var. Sadece birka bilim insan?n?n ad?n? yazmakla yetiniyorum: ?.Kafeso?lu, H.Z.lken, A.Ta?a??l, M. Zekiyev, . F. Erdem, . zden, Z. Gkalp, C.zak?nc?, K.Mir?an, H.Tarcan, M. ?lmiye ??, D. Avc?o?lu, Murad Adji, D. Matlock, Albay James Churchward, Y.D. Bozku?, B. gel, Servet Somuncuo?lu, F. Eckhart, Jean Poul Roux, Attila Grbz, Cavan?ir Feyziyev, E?er tarihten Trkler ?kar?l?rsa tarih kalmaz! diyen Prof. Neumark, Salih Y?lmaz, Mehmet eriba?, R. Alimov, L. Potapov ve S. Meydan ve di?er bilim insanlar? Bu insanlar mrlerini Trk Tarihine adam??lard?r.
Bu bilim dallar? ve bilim insanlar? nedeniyle nmz a?k.
Makalemizde, binlerce belge aras?ndan sadece Trk Altay Felsefesinin temel ilkelerini anlatmaya al??aca??z. Amac?m?z 200 bin y?l nce Altaya yerle?en Trkleri anlatmak de?il. 6.5 milyon km lik byk co?rafyada ya?ad?klar?n? da anlatmak istemiyoruz Trklerin. Paleolitik dneme kadar uzanan Trk izlerini, Prof. Sinan Ak?inin, Hunlar?n yaz?s? bile yoktu! de?i?ini; Trklerin fiziki yap?lar?n?, k?l?k k?yafetlerini de ele almayaca??z. M. 2250lerde Akad krallar?ndan Naram-Sinin ?artamhari metinlerinde, Anadoluda 17 krala kar?? sava?t??? anlat?l?r. Bu metinler Hattu?a? ar?ivinde, Hitite kopyas?nda (KBo III, 13) okunmu?tur. Metnin 15. sat?r?nda Trki kral? ?l?u-Nail, Kursaura kral? Ti?binki ile sava?t?m, der. Biz, Neden Trk Altay Felsefesi? ba?l?kl? yaz?m?zda, bu Akad kral?n?n M 3 binlerde, Trklerle ili?kilerini de anlatmayaca??z. MU k?tas?n?, Amerikan yerlilerini, inlerle Trkler aras?ndaki tarihi ili?kileri de anlatmak istemiyoruz. Biz sadece bu binlerce y?ll?k tarihi srete Trk d?nce yap?s?n? ve bu d?nce yap?s?n?n a?da?l??? zerinde duraca??z.
Peki yleyse, Trk- Altay Felsefesi nedir? ve Neden TrkAltay Felsefesi?
Evet, do?rudur, dnya uygarl??? demirin bulunu?u, tar?m ve hayvanc?l?kla ba?lam??t?r. stelik bu ilk uygarl?k ad?mlar?nda Trklerin byk paylar?n?n oldu?u da muhakkak; ama as?l nemli olan ?udur bizce: Uygar olmay? sadece ki?i ba??na d?en gelirle; maddesel, ticari, ekonomik kalk?nmayla, geli?mi?likle a?klayamay?z. Trk Altay Felsefesinde temel ilke: Trk uygarl???nda maddesel, ticari, ekonomik kalk?nma ve askeri gcn yan?nda son derece dzgn bir Trenin (Hukukun) olmas?d?r. Trkler, Tresiz (Hukuksuz) devlet olamaz!, der. Bu olmazsa olmazd?r; hakan?n ve her ?eyin stndedir; nk tre (hukuk) ulusun dirli?i ve birli?i iindir. Bu evrensel anlay???n yan?nda Ya?ama gc, mutluluk" anlam?na gelen KUT kavram? ise Altay felsefesinin temelidir. KUT, devlet ynetiminde g, yarat?c?l?kta g, yetki bak?m?ndan sahip olunan g anlam?na gelir. KUT sa38 GEL???M ERZURUM dece HAKANa verilir. Hakan sekin ki?idir, bilge, ahlakl?, yi?it, iyiliksever, yard?msever, cesur ki?idir. Hakan zeki, bilgili olmal?d?r. Taktiki ve iyi bir kumandan olmas? gerekir. KUT sahibi ayn? zamanda siyasi birli?in sahibidir. Hakan kibirlenmez, halk?na yukar?dan a?a?? bakmaz, hakanlar?n aya?? yerden kesilmez, halktan kopmaz. Bu yzden hakanlarda bilgelik aran?r. Bilge Ka?an, Timur, Atilla, Sultan Mehmet, Atatrk hem ba?bu?dur, hem de bilge hakanlard?r.
Binlerce y?l ncesinden bahsediyoruz. Bu belki de on bin y?l ncesi Trk sosyal hayat?n?n rne?idir. Bey, trenle hanl?k unvan?n? al?r. Bu, halk? ynetme yetkisidir ayn? zamanda. Trkler bu grevi kutsal sayarlar. Kutsal oldu?u iin tren yap?l?r. ??in ilgin yan? bu kutsal grev hakan?n e?i taraf?ndan verilir. E?er bey evli de?ilse hakan olamaz. Dzenlenen trende Hakan?n e?i haz?r bulunmas? gerekir. Bey olan ka?an, halk?na kle gibi hizmet etmek zorundad?r. Bu bir tre gere?idir. Burada ikinci nemli olan kad?n ve erke?in e?itli?idir. Gnmzde dahi bylesine bir e?itlik sz konusu de?ildir. Btn yurtta?lar, kad?n ve erkek e?ittir. Kad?n ve ocu?a el kalkmaz. Kad?n ynetici de olur sava?? da. Kad?n devlet de ynetir, beylik de kurabilir. ??te biz byle toplumlara uygar toplumlar diyoruz. Trk sosyal hayat?nda kad?n?n toplumdaki yeri e?iyle bir, beraber ve e?ittir. Bir nc nemli konu ise bu e?itlik sadece toplumun st katmanlar?nda geerli de?ildir; erinden han?na kadar btn halk katmanlar?nda kad?n erkek ayn? treye uyar. Dikkat ediniz bu yazd?klar?m, bu anlay??, bu d?nce, bu inan, bu treler btn ?sadan 8 bin y?l nce, ?slamiyetten ise yakla??k 9 bin y?l nce Trklerin hayat?nda uygulanmaktayd?.
Trk Altay Felsefesi ak?lc?d?r; vnme, kendini be?enme yoktur. Ka?garl? Mahmut, Divan Lgatit Trkte, Trkler ok nemli i?ler yapsa da, ok byk fedakarl?klar yapsa da, stn i? yapt???n? bilmez grnr, der. Binlerce y?l ncesinin d?ncesinde bahsediyoruz. Bu ok nemli bir zelliktir. Belgelere gre ak?lc?l?k, bilgi ve bilimsel anlay?? devletin ve toplumun en temel ilkesidir. Topra?? ekme, hayvanc?l?k, tekeri kullanma, ?sl?k alan oklar hep bu anlay???n rndr. Bu anlay?? retime yneliktir.
Yayg?n ve etkin ilkelerden biri de zgrlk ve ba??ms?zl?kt?r. Bu d?ncenin Solidarist, yani dayan??mac? bir yap?s? vard?r. Devletin drt ana unsuru olan halk, lke, egemenlik ve siyasi rgt dayan??ma ierisindedir. Bu drt gcn, hakan?n, hakan ailesinin ve beylerin de stnde hukuk ve adalet gelir. Szgelimi, Trk Altay Felsefesinde halk adaletsizli?i, devletin mal?n?n al?nmas?n?, zarara u?rat?lmas?n? asla kabul etmez; en byk su devlet mal?n?n al?nmas? ve zarara u?rat?lmas?d?r. Cezas? a??rd?r.
Trk Altay Felsefesi bir bak?ma devlet demektir. Devletin rgt ve devletin meclisi demektir. Yani dan??ma kurulu/ kenge? ya da toy devleti ayakta tutan glerdir. Karar verilmesinde ok nemli organlard?r. Bu bir Trk hukukudur. Eldeki belgelere gre ve Trk hukukuna gre hakanlar, lkelerinde ya?ayan btn halklara ve dinlere e?it ya?ama hakk? tan?r. Bu da bir Trk hukukudur. Gnmz dnyas?nda bile bylesine bir uygarl?k, bylesine bir hukuk anlay??? grlmemi?tir. Babr ?ah? ve Ekber ?ah? bu uygulama iin rnek verebiliriz.
Trk Altay Felsefesinin evrensel de?erler diyebilece?imiz ve Orhun yaz?tlar?nda da anlat?lan drt temel erdemini de sizlere hat?rlatmak istiyorum. ?nsanl?k iin de, Trkler iin de ve zellikle gnmz dnyas? iin de ok nemli erdemlerdir bunlar. H.Ziya lken, Trk Tefekkr adl? eserinde bu de?erleri ?yle dile getirmi?tir:
1) al??kanl?k,
2) Vatan Sevgisi,
3) Cesaret-Kahramanl?k,
4) De?erlere Sayg?.
Evrensel drt de?er! Trk Altay Felsefesinin nemini kaybetmeyen drt ilkesi!
?nsanlar? ve aileleri, toplumlar? ve lkeleri diri tutan, ayakta kalmas?n? sa?layan, erdemleriyle ya?atan da bu ilkeler de?il midir?
Trk Altay Felsefesi bir bak?ma de?erler sistemidir ve gnmz iin ok nemlidir.
z, evrensel de?er diyebilece?imiz bu de?erler sistemini, gnlk ya?ant?m?z?n her noktas?nda hayata geirmeliyiz. Trk Altay Felsefesi asl?nda saf olmakt?r. Ar?nmakt?r, btn ktlklerden uzakla?makt?r. ?lke safl?kt?r; saf olmakt?r. Ruhun safl??? ve Ruhun temizli?idir. Bu safl???, bu ruh temizli?ini Trkler sembol olarak Nilfer (lotus) ie?i ile somutla?t?rm??lard?r. Bilindi?i gibi, Nilfer ie?i, amurlu, kirli, bulan?k OCAK 2024 39 ve hatta batakl?k ortamlarda yeti?se bile yapraklar?n? ve ieklerini devaml? temizleyebilen bir bitkidir. Ayr?ca bu konuda ara?t?rma yapan Ya?ar oruhlu, "Lotus ?konografisi ve Uygur Sanat?nda Lotus" ba?l?kl? bilimsel makalesinde Nilfer (lotus) ie?i iin Kesinlik, yeryz, hrriyet, safl?k, temizlik gibi anlamlar?n oldu?unu da belirtmi?tir. Bu anlamda Nilfer ie?i (Lotus), batakl???n ierisinde kirlenmeden, dnyan?n ierisinde do?mu?; fakat bu her trl kirlili?e ra?men dnyan?n stnde tertemiz kalm??t?r. Yine Ya?ar oruhlu hocan?n verdi?i bilgilere gre, Altay blgesinde yap?lan kaz?larda Nilfer ie?ine rastlanm??t?r. Sinan Meydan?n Atatrk ve Kay?p K?ta Mu 2- Kken kitab?nda, Asya- Karakota kentinde bulunan Uygur kraliesi ve e?inin resminde Mu K?tas?n?n sembol olan Nilfer ie?inin betimlemesini gsterir. Paz?r?k kurgan?nda, bir gemin yanak kay???ndaki tokalarda, yine kurganlardan ?kar?lan baz? tekstil rnlerinde ve Gktrk dnemine ait baz? ta? sanduka paralar?n?n zerindeki sslemelerde, Nilfer ie?i motiflerine rastlanm??. Ayr?ca Maverahnnehir blgesinde, Amuderya'n?n kuzeyindeki Aina Tepedeki Budist Viharas?ndaki duvar resimlerinde de Nilfer ie?i rneklerine rastlanm??t?r. Anadoluda dokunmu? kilimler ve hal?larda, Konya S?ral? Mescit'te ejder ve lotus motifli hal? seccadelere bolca rastlanm??t?r. Bu rnekleri o?altabiliriz. ?u gere?i bilmek laz?m: Trk Altay Felsefesinin sembol olan Nilfer (lotus) ie?i gnmzde, lkemizde ve tm dnyada, her trl siyasi veya ticari ?karlar sebebiyle ikiyzll?n, riyakrl???n, iftiran?n, ihanetin, rm?l?n hkim oldu?u toplumlarda safl??a, do?rulu?a, drstl?e yeni bir ???k olabilir. E?itimde, ticarette, dinde, sporda, sanatta yeni kap?lar aabilir. Bu ???k, t?pk? Altay Cumhuriyeti'nden Halk Oyunlar? ?retmeni Anjilika Maloyevan?n dedi?i gibi, "Temizlik ocu?un ruhunda do?u?tan vard?r. Bizim grevimiz onu geli?tirmektir." Bu, ?u anlama gelir: Trk Altay Felsefesi Trkiyenin bir kurtulu? reetesi olabilir. Muhtarl?klar, yerel ynetimler, valilikler, bakanl?klar, devletin tm rgtleri Trk Altay Felsefesini hayata geirebilir. S?k??t?r?lm??, bask? alt?nda olan toplumlar bu reeteyi uygulayabilir. Vak?flar, dernekler, sivil toplum kurulu?lar? bu reeteyi uygulamal?d?r. E?itimde, siyasette, askeri alanlarda, sanayide, devlet ynetiminde, sanatta, sporda ve din i?lerinde Trk Altay Felsefesi, zihniyette devrim yapabilir.
lkemizde ya da dnyan?n birok lkesinde rm?, koku?mu?, yozla?m?? tm kurum ve kurulu?lar, ticari i? yerleri, dini kavramlar zerine kurulan vak?flar, mutlaka Nilfer (lotus) ie?i gibi safl???, temizli?i, zgrl?, alak gnll? ve gsteri?sizli?in sihirli gcne inanarak yar?nlara haz?rlanmal?d?r.
Toplum hastad?r; ama hastaya verilecek reete haz?rd?r, uygulanmal?d?r. ?hmal edilirse rme korkun boyuta ula?abilir.