Trkiye-Yunanistan nfus mbadelesi, 1923 y?l?nda Lozan Bar?? Antla?mas?'na ek olarak yap?lan szle?me uyar?nca Trkiye Cumhuriyeti ve Yunanistan Krall???'n?n kendi lkelerinin yurtta?lar?n? din esas? zerine tehcir ve zorunlu ge tabi tutmas?na verilen add?r. Ge tabi tutulan ki?ilere ise mbadil denir.
G ve Muhaceret Trk tarihinde olduka fazla grlen vakalardand?r. Trk ulusuyla adeta zde?le?en bir kavramd?r. Bugnk milletlerin mevcut co?rafi konumlar?n? Trklerin gleriyle ili?kilendirmek ok isabetli olacakt?r. Devletler halinde ya?amlar?n? idame ettiren uluslar?n nfuzlar? ve nfuslar? artt?ka istikbal ve istiklalleri iin kendilerine uygun ya?am alanlar? aramas? olduka do?ald?r. Trk Ulusu da bu gerekeler do?rultusunda Asya ve Anadolu topraklar?nda daha msait yerlere inti?ar mecburiyetinde kalarak gittikleri yerlerde kendi Ulusal benliklerini kal?c? hale getirmi?lerdir. Ulusumuz esaret alt?nda ya?amay? asla kabul etmemi?tir. Te?kilatlanman?n bilinmedi?i dnemlerde dahi ordusunu kurarak istikbalini daima ordusuna yklemi? gitti?i topraklarda ordusuyla birlikte kalm?? ve yine o topraklar? ordusuyla birlikte terk etmi?tir. Dnemin ko?ullar? gere?i yap?lan ve Cihandaki ilk ve son olan mbadele Trklerin kadim tarihinde al???k oldu?umuz nfus hareketliliklerinden birisidir.
Devletin karar organ? olan Mecliste dnemin gncel konusu olan Mbadele birok oturumda ele al?nm?? ve tart??malar olmu?tur. Meclisin 10 Ekim 1924 tarihli oturumu da bahsi geen konunun tart???ld??? gnlerden biri olmu?tur.
Mbadele konusunun Meclise yans?malar?na birlikte kulak vermeye ne dersiniz?
Mehmet Esat ?LER?Mente?e(Mu?la) Milletvekili:
Mente?e'de, bir dnm emvali metrukeden arazi olmad??? halde orada ev vard?r diye muhacirler gnderilmi? ve sefaletlerine meydan verilmi?tir .Sefalete srklenmi?lerdir. Menemen kazas?nda yz drt hane muhacirin de iskndan mahrum bir halde ya?ay??lar? bunlar? da mahfu peri?aniyete srklemektedir.
Ske'nin Domaya nahiyesine iskn edilen 1500 nfustan ay iinde sekiz yze inen biareler de zikre ?ayand?r. Hali prmelllerini tasavvur buyurunuz.
Drama'n?n Prohkoncan v.s. kylerinden gelmi? mbadiller Kemer Karakolu arkas?nda mezarl?k ba?lar?nda bir a?atan, s???nacak, bar?nacak bir yerden mahrum al?ktan, bak?ms?zl?ktan a?lamakta, inlemekte olduklar?n? bu gzlerim grm?tr.
Bir k?s?m muhacirinin kendileri Ske taraflar?na, hayvanlar? Ke?an'a gnderiliyor.Bunun zerine ya bizi oraya, yahut hayvanlar?m?z? buraya gnderiniz, diye mracaat vaki oluyor. Veklet buna cevaben hayvanlar?n?zda hastal?k vard?r, oraya gnderemeyiz, diyor.O halde biz oraya gidelim, diyorlar. Buna da olmaz cevab? veriliyor.
Selanik'ten Bal?kesir'e mrettep olduklar? emri veriliyor. Bunlar vapura biniyorlar. Yanl??l?kla Akaabat'a gidiyorlar. Veklet Akaabat'a emir veriyor haydi oradan Keskin'e.Bu sefer Glcemal vapuruna bindiriliyor,yola ?kar?l?yorlar.
Sinop'a 900 ki?i gnderilmi?tir Aylarca,gnlerce ?ehirde kald?ktan sonra kylere gnderilmi?tir. Sinop'un etraf?nda Karacaky ve ak?ro?lu dedikleri yerler var. ak?ro?lu s?tma yata?? bir yerdir .Kimse orada ya?ayamaz.Zavall?lar gitmi?lerdir. ?imdi orada hepsi s?tmadan k?r?l?yorlar,ihtiyarlan gelmi?ler yalvar?yorlar,Hkmete ba?vuruyorlar, belediyeye ba?vuruyorlar, e?rafa ba?vuruyorlar, mebusa ba?vuruyorlarBizi kurtar?n,bizi lmeden kurtar?n!diyorlar.
Zeki KAD?RBEYO?LU Gm?hane Milletvekili
-?zmir'de daha baz? yerlerde bilhassa Samsun'da gzlerimle ?ahit oldu?um birok fecayi vard?r.Samsun'a gelen muhacirler maatteessf mezarl?klar ierisinde yat?yorlar. Kendilerini setr iin ufak tefek bez paralar?ndan meydana getirebildikleri ad?rlar alt?nda imrar? hayat ediyorlar. Bu ne ac?kl? haldir. Halbuki Samsun'da mbadillere tahsis edilen evler ba?kalar?n?n ellerine gemi?ti. Samsun'da mbadiller iin birka ky yap?lm??t?r. Gittim, bu kyleri grdm. Yaln?z pek mtessirim ki bu kylere oturtulacak kimse kalmam??t?r.
-Trabzon'a ?kar?lan muhacirler Polathaneye sevk edildiler. Bu muhacirler zrra(ifti) olduklar?n? haber verdiler.Bununla beraber bu adamlar?n meva?isi(hayvan srs) di?er taraflara ?kar?lm??t?r.Bu husus iin de hkmete mracaat ediyorlar ve:
Hay?r siz buraya yanl??geldiniz. Sizi ba?ka yere sevk edece?iz, ve bunlar? tekrar vapurlara irkp ederek Samsun'a ihra edilirlerken bir k?sm? mhiminin tekrar vapura irkp ederek :
Hay?r siz buraya yanl?? gelmi?siniz. Sizi ?nebolu'ya sevk edece?iz,diyorlar. Bunlardan elli hane kadar harice ?kard?ktan sonra, tekrar bu sefer de:
Hay?r siz buraya de?il, Marmara havzas?na gideceksiniz, deniliyor. Hulsa bu zavall? biareleri srndre srndre bir oklar?n?n felketlerine sebep oldular.
HAMDULLAH SUPH? BEY-?stanbul Milletvekili
Acaba 400 bin mbadilin memleketimize nakli mevzuubahis oldu?u vakit ne kara ryalara kap?lmayan ka adam vard?r? Eski muhacirlerin tarihi bizce malumdur. Memleketin iine dklen kitleler Anadolunun ortas?nda, Rumelinin baz? k?elerinde mahvoldu.Yerlerinde mezarl?ktan ba?ka bir ?ey kalmad?.
HAL?T BEY -Kastamonu Milletvekili
yz ksur Drama ve Doksat muhaciri. Bunlar evvel !Bal?kesir'e sevk edilmi? bilmem ne esbaptan ise Bal?kesir'de yer olmad???ndan bahisle bunlar? kald?rm??lar,Trabzona gndermi?ler ve hem de demi?ler ki, nakliye cretini siz vereceksiniz. Nakliye cretini vermi?ler, Trabzona gitmi?lerdir. Sonra, Trabzon'dan Vakf?kebir'e gnderilmi? sonra oradan da demi?ler,siz Ankara'n?n Keskin kazas?na gideceksiniz. Ankara'n?n Keskin'i rica ederim haritay? ?yle bir gz nne koyunuz, vaziyeti muhakeme buyurunuz.
TUNALI H?LM? BEYZonguldak Milletvekili:
Soma'da bir gece kald?m, o vesileyle kar??ma yine seksen haneden ibaret bir muhacir kafilesi ?kt?. Zavall?lar oralara dolmu?lard?r.Muhacirlere verilen evler oturulamayacak bir halde iken di?er tarafta iindekilerin baz?lar? ?km?yor Drtyol'a gittim arkada?lar, altm?? nfuslu bir muhacir kafilesi var, Giritli muhacirler, hi birisi Trke bilmiyor.