?ranl? kad?n ?airler aras?nda Pervn-i ?tisamden sonra ikinci s?rada yer alan Fur?-i Ferruhzd, 1934 y?l?nda Tahran'da dnyaya geldi. ocukluk ve genlik dnemlerini orta halli bir aile ortam?nda geirdi. Bir ordu grevlisi olan babas? Muhammed-i Ferruhzd, ocuklar?n?n e?itiminde kendine zg bir tarz izleyerek, Fur?un ifadesiyle onlar? askeri disiplinle yeti?tirmeye al???yordu. Fur?, ilkokulun ard?ndan Hsrev-i Hver Lisesinin orta k?sm?n? bitirdikten sonra K?z Sanat Mektebine devam etti. Daha sonra Gzel Sanatlar Akademisinde ressaml?k e?itimi grd. Bu sanatlar?n et - kileri ?iirlerinde de gze arp - maktad?r. On alt? ya??ndayken (1950) anne taraf?ndan akrabalar?ndan o dnemler ?ran?n hiciv yazarlar? aras?nda yer alan kendisinden on be? ya? daha byk Pervz-i ?apr ile ailelerinin kar?? ?kmalar?na ra?men evlenen Fur?, bir sre sonra (1953) e?inin grevi nedeniyle onunla birlikte Ahvaz'a gitti. Ancak evlilik hayat? fazla uzun srmedi ve anla?mazl?k gerekesiyle hem e?inden ve hem de Kamyr adl? o?lundan ayr?lmak zorunda kald?. 1
On -on drt ya?lar?nda ?iir yazmaya gazel ile ba?layan Fur?, ?airli?inin ilk y?llar?na ait bu gazellerinin hi - birini yay?nlamad?. ?lk ?iirleri Hndenh adl? dergide yay?n - land?. Sanat hayat?n?n kap?lar?n? bir ?air ve ressam olarak aralayan Fur?, 1954 y?l?ndan itibaren ?iir kitaplar?n? yay?nlamaya ba?lad?. Daha sonralar? bu iki u?ra??na yedinci sanat olarak adland?r?lan si - nemay? da ekledi. 1958 y?l?n - dan itibaren film teknikleri ve sinemayla da yak?ndan ilgilenmeye ba?layan Fur?'un hayat?nda yedinci sanat?n da olduka nemli yeri vard?. Dnemin nl sanatkrlar? ve yazarlar? aras?nda yer alan ?brahm-i Gulistn ile birlik - te ba?ta sinema olmak zere e?itli alanlarda al??malarda bulundu. Gulistn Filmde onunla birlikte y?llarca al??t?. 1959 y?l?nda ilk olarak si - nema alan?nda ara?t?rmalar yapmak, film teknolojisiyle yak?ndan tan??mak ve projelerini gerekle?tirme iin ortam haz?rlama amac?yla ?ngiltere'ye gitti. 1960ta ?ngiltereden dndkten sonra sinemayla daha yak?ndan ilgilenmeye ba?lad?. ?brahm-i Gulistn ile birlikte birka k?sa metrajl? filme imza att?. Daha sonra sinema dnyas?yla ilgili al??malar iin tekrar ?ngiltereye gitti. 1962de c - zaml?lar ile ilgili bir belgesel yap?m? iin Tebrizde al??malara ba?lad?. Bu dnemin hat?ras? Tebriz'de ekimlerini gerekle?tirdi?i Hne Siyh Est: Ev karad?r adl? filmidir. Sz konusu film, 1963 y?l?nda Bat? Almanyada dzenlenen bir film festivalinde en iyi belgesel dlne lay?k grld. Ayn? y?l, Keyhn gazetesi iin gazete yay?n? konulu bir tan?t?m filmi haz?rlad?. Fur?un, tiyatro alan?nda da birtak?m al??malar? bulunmaktad?r. 2
Daha sonraki y?llarda ?bra - him-i Gulistn ile birka film daha yapan Fur?, 1964 y?l?n - da ?talya, Almanya ve Fransa'y? kapsayan bir seyahatte bulundu. Avrupa'da kald??? srede Almanca ve ?talyanca ?rendi. 1965 y?l?nda Unesco Kltr Birimi taraf?ndan Fur?un hayat?n? konu alan otuz dakikal?k bir belgesel film haz?rland?. Ayn? y?l ?talyan bir ynetmen Fur?-i Ferruhzd?n hayat?n? konu alan on be? dakikal?k bir film haz?rlad?. 3
Her byk ?airin en etkili ?iiri, lmdr. Bu en son ve en zc ?iirini sylemesinden sonra bir bak?ma ?airin di?er eserleri de olgunluk derecesine eri?mi?, tam anlam?n? bulmu? olur. Kendi ifadesiyle yaln?z bir kad?n olan, kocas?ndan ayr?lmas?yla daha da yaln?zla?an, ?iiri ve sinemay? sanat hayat?n?n bir s?rda??, bir yolda?? olarak alg?layan Fur?-i Ferruhzd, 1966 y?l?nda otomobiliyle geirdi?i bir trafik kazas?nda 32 ya??nda vefat etti. 4
Eserleri:
1. Esr
2. Dvr
3. ?syn
4. Tevellud-i Dger
5. mn Beyverm Be ?z Fasl-i Serd,
Fur?un yukar?da ad? geen eserlerindeki ?iirlerinin tamam? Dvn-i Kmil-i E?r-i Fur?, daha sonralar? da Dvn-i E?r-i Fur?-i Ferruh - zd ad?yla yay?nlanm??t?r. ?iirleri d???nda eserleri aras?nda birka tiyatro evirisi ve film senaryosu yer almaktad?r.
1. B Kodm Dest?: Hangi El ?le?
Seviyorum onu...
Tohumun ????? sevdi?i gibi
Tarlan?n rzgar? sevdi?i gibi
Kay???n dalgay? sevdi?i gibi
Ku?un yksekleri sevdi?i gibi
Seviyorum onu...
A?k ne ile
Ebedile?tirilebilir?
Hangi pckle, hangi dudakla?
Ne zaman, Hangi gecede?
Yok olup giden ben gibi...
Gnler gibi...
Mevsimler gibi...
Yuvalar gibi...
Evlerin dam?ndaki karlar gibi...
O da sonunda
Glgeler aras?nda toz olacakt?r
Eski bir foto?raf gibi
Y?rt?l?p kaybolacakt?r
Hangi el ile A?k ebedile?tirilebilir?
Hangi el ile?
2. ?syn: ?syan
Dudaklar?ma suskunluk kilidi vurma
Sylenmemi? hikyem var gnlmde
Aya??mdan a??r ba?lar? z
Bu sevdadan dolay? peri?an gnlm
Gel ey adam, ey bencil yarat?k
Gel, a kafesin kap?lar?n?
Bir mr boyu beni zindana t?kt?ysan da
?u bir nefes iin sal?ver art?k beni
Ben o ku?um
oktan beri kafas?nda uma sevdas? olan o ku?
Darac?k g?smde iniltiye dn?t ?ark?m
Tkendi hasretle gnlerim
Dudaklar?ma suskunluk kilidi vurma
Sylemem gerekir s?rlar?m?
Duyurmam gerekir btn dnya insanlar?na
Ate?li sesimin yank?lar?n?
Meltem pck ald? benden binlerce
Binlerce pck ba???lad?m gne?e
Senin gardiyan oldu?un o zindanda
Bir tek pckle sars?ld? bir gece varl???m
Gel a kap?y?, kanat ?rpay?m
?iirin ayd?nl?k gkyznde
B?rak?rsan beni umaya
Bir gl olaca??m ?iir bahesinde
3. Kahr: Ksknlk
Git..., git ona do?ru, umurumda de?il
Sen gne?sin...o yeryz...ben gkyz
Onun zerine do?, nk ben konmu?um
Naz ile y?ld?zlar?n omuzuna
Beni perdelerin arkas?na eken sen
Nas?l anlamad?n s?rlar?m??
Bedeninden vazgetim senin, nk dnyada
Benim iste?imin amac? bir ten de?ildi
Ko?tuysam sana do?ru byle
A?ka a????m, senin visline de?il
I??ks?z gecelerimin karanl???nda
Senin hayalinden daha gzeldir a?k?n hayali
Onun yan?nda oturdu?un ?u an
Sen, ?arap ve ona kavu?ma devleti!
Gitti gemi? ve eskidi o efsane
Bir senin bedenin ve bir de onun yok olmayan a?k? kald?
4. ?ir Beryi To: Senin ?in Bir ?iir
-O?lum Kamyra Senin iin sylyorum bu ?iiri
Susam?? bir yaz gn a??m?nda
U?ursuz ba?lam?? bu yolun ortalar?nda
Bu sonu olmayan zntnn eski mezar?nda
Burada, suskundur btn y?ld?zlar
Burada, a?lamaktad?r btn melekler
Burada, Meryem glnn tomurcuklar?
Daha de?ersizdir l dikenlerinden
Burada oturmu? her yolun ba??na
Bir yalan, yzszlk ve riya devi
Gremiyorum karanl?k gkyznde
Dirili?in ayd?nl?k sabah?ndan bir ???k
B?rak yeniden
Dolsun gzlerim ?ebnem tanecikleriyle
Perdeyi amaya kendim gittim
Meryemlerin temiz yzlerinden
Bu d??? zahit gruhla
Kolay de?ildir bu mcadele biliyorum
Benim ve senin ?ehrin, tatl? yavrucu?um
Yuvas?d?r oktan beri ?eytan?n
5. mn Beyverm Be A?z-i Fasl-i
Serd: ?nanal?m So?uk Mevsimin
Ba?lad???na
Ve bu benim,
Yaln?z bir kad?n
So?uk bir mevsimin e?i?inde
Yeryznn bulan?k varl???n? kavraman?n ba?lang?c?nda
Gkyznn sade ve zntl umutsuzlu?unda
Bu amurlu ellerin gszl?nde
Zaman geti
Zaman geti ve drt kez ald? saat
Drt kez ald?
Bugn Dey ay?n?n ilk gndr.
Bilirim mevsimlerin s?rlar?n? ben
Anlar?m szn zamanlar?n
Kurtar?c? mezarda uyumaktad?r.
Ve toprak, kabir
Dinlenmenin i?aretidir.
Ben ?yorum
Ben ?yorum ve sanki bir daha asla ?s?nmayaca??m
Ey sevgili, ey tek sevgili ka y?ll?kt? acaba o ?arap?
Bak burada zaman?n ne kadar de?eri var
Ve nas?l i?niyorlar etlerimi bal?klar
Neden beni hep denizin derinliklerinde sakl?yorsun?
Ben ?yorum ve sedef kpelerden rahats?z?m
Ben ?yorum ve biliyorum
Bir yabani ?akay?k?n k?rm?z? hayallerinin tamam?ndan
birka damla kan d???nda
hibir ?ey kalmayacakt?r
6. yeh-yi Zemn: Yeryz Ayetleri
O zaman
Gne? so?udu
Yeryznden bereket kalkt?
Bitkiler sahralarda kurudu
Bal?klar denizlerde kurudu
Toprak art?k llerini
Kabul etmedi
Art?k kimse a?k? d?nmedi
Art?k kimse fethi d?nmedi
Hi kimse
Art?k hibir ?eyi d?nmedi
Yaln?zl?k ma?aralar?nda
Anlams?z varl?klar geldi dnyaya
Esrar ve afyon kokusu veriyordu kan
Hamile kad?nlar
Ba?s?z ocuklar Do?urdular...
Ne ac? ve karanl?k gnler
Risaletin o ?a??lacak gcn
Yenilgiye u?ratm??t? ekmek
?nsanlar birbirlerinin bo?azlar?n?
B?aklarla kesiyorlard?
Kandan d?ekler ierisinde
ocuk ya?taki kck k?zlar?n
Irz?na geiyorlard?.10
1 Burka, Muhammed Bk?r, Sohenvern-i Nm-yi Musir-i rn, Tahran 1373 h?., IV, 2683; Yakub?ah, Niyz, ??kneh, Tahran 1373 h?., s. 223-224; Muhammed, Hasan Al, Ez Bahr T ?ehriyr, Tahran 1375 h?., s. 637; Yahakk, Muhammed Cafer, un Seb-yi Te?ne, Tahran 1375 h?., s. 129; Hkim, ?smal, Edebiyyt-i Musir, Tahran 1375 h?., s. 78.
2 ?h Huseyn, Mihr, Zenn-i ?ir, Tahran 1374 h?., s. 630; Burka, Sohenvern-i Nm-yi Musir-i rn, IV, 2683; Yakub?ah, ??kneh, s. 224; Muhammed, Ez Bahr T ?ehriyr, s. 637-638; Yahakk, un Seb-yi Te?ne, s. 130.
3 Yahakk, un Seb-yi Te?ne, s. 130; Hukuk, ?ir u ?irn, Tahran 1368 h?., s. 218; Hukuk, Muhammed, ?ir-i Zemn-i M/Fur?-i Ferruhzd, Tahran 1376 h?., s. 181.
4 Yakub?ah, ??kneh, s. 224; Turab, Fur? Dger, s. 11.
5 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (Esr/ B Kodm Dest?) s. 72-76.
6 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (Esr/?syn) s. 93-96.
7 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (Dvr/Kahr) s. 232-234.
8 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (?syn/ ?ir Beryi To) s. 247-250.
9 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (mn Beyverm Be A?z-i Fasl-i Serd) s. 323-325.
10 Fur?-i Ferruhzd, Dvn, (Tevellud-i Dger/ yeh-yi Zemn) s. 361-364.