12 Aral?k 1925 tarihinde Tahranda dnyaya gelen Ahmed-i ?aml, bir subay olan babas?n?n grevi nedeniyle ocukluk dnemini ba?ta Zahidan ve Me?hed olmak zere kuzeydo?u ve gneydo?u ?randa geirdi. Orta ?renimini programl? bir ?ekilde yrtemeyen ?aml liseyi Tahranda tamamlad?.
1952den itibaren iki y?l Macaristan elili?i kltr m?avirli?i grevinde bulundu. 1954 y?l?nda siyas tutuklu olarak on drt ay hapis yatt?. Daha sonra sinemaya ynelen ?aml, Sistan ve Beluistan belgesellerini haz?rlad?, e?itli senaryolar yazd?. 1972 y?l?nda tedavi amac?yla Almanyaya oradan Amerikaya gitti. 1977de siyasi nedenlerle bir y?l Amerikada ikamet etti. Ard?ndan ?rana dnd. 1988de ?kinci Uluslararas? Edebiyat Kongresinin davetiyle Almanyaya gitti. De?i?ik Avrupa lkelerinde kltrel ve edeb faaliyetlerin ard?ndan ?rana dnd. 1990da Amerikada e?itli edeb etkinliklere kat?lan ?aml, Berkeley niversitesinde a?da? ?ran edebiyat? dersleri vermek zere misafir ?retim yesi olarak bir dnem grev yapt?. Orada Human Rights Watch?n Free Expression dln ald?. 1991de ?rana dnd.
1994 y?l?nda, ?sveteki ?ranl?lar?n davetiyle ?svee giden ?aml ad?na 1994te 21-22 Ekimde Kanada Toronto niversitesinde bir kongre dzenlendi. Daha sonra ?rana dnen ?airin hastal???n?n ilerlemesiyle Tahranda sa? baca?? dizinden kesildi. 2000 y?l?nda 75 ya??nda Tahranda vefat etti.
As?l ilgi alan? ?airlik ve yazarl?kt?. 1940 y?l?ndan itibaren ?iirlerini e?itli yay?n organlar?nda yay?nlanmaya ba?lad?. Ahmed-i ?aml, a?da? Fars ?iirinin nemli ?airlerinden biri, ?ir-i sepd: Serbest ?iir diye bilinen ayn? zamanda ?ir-i ?amly ad? da verilen tarz?n ncs ve sosyal ierikli a?da? ?iirin gl kalemlerindendir. Bu ?iir trnde ?air, aruz musikisini bir tarafa b?rakmakta, kelimelerin musikisini kullanmaktad?r. ?aml, genlik dneminin heyecanl? y?llar?nda sosyal konulara a??rl?k veren bir halk ?airi olarak ne ?km??, zellikle eserlerinden bir ka?n? adad??? son e?i Ayd a?k konulu ?iirlerinin ilham kayna?? olmu?tur:
A??ka
Seviyorum seni diyen,
zntye bo?ulmu?
Sesini kaybetmi? bir ?ark?c?d?r.
Ke?ke dili a?k?n olsayd?.
Binlerce mutlu kkl,
Gzlerindedir senin.
Binlerce suskun kanarya,
Bo?az?mda benim.
Ke?ke dili olsayd? a?k?n.
Seviyorum seni diyen,
Mehtab?n? arayan gnldr
Gam ykl bir gecenin.
Ke?ke dili olsayd? a?k?n.
Glmseyen binlerce gne?,
Sal?n?p yrmenle ???ldar senin.
Binlerce a?layan y?ld?z,
Arzular?mda benim.
Ke?ke dili olsayd? a?k?n.
Bir ulusalc? ?air olarak a?da? Fars edebiyat?nda yerini alan, zellikle Frans?z yazarlar?n eserlerinden Farsaya eviriler yapan, birtak?m eserleri de nemli dnya dillerine evrilmi? olan, ayn? zamanda birka tiyatro da kaleme alm?? olan ?aml, Hf?z ve Mevlana ba?ta olmak zere baz? nl ?airlerin seme ?iirlerini de seslendirmi?tir.
Genlik dneminin heyecanl? y?llar?nda sosyal konulara a??rl?k veren bir halk ?airi olarak ne ?kan, her trl imkandan yoksun yo?un halk kesimlerinin problemlerini ve s?k?nt?lar?n? yak?ndan gzetleyen, onlarla birlikte feryad ederek bu sorunlar? ortadan kald?rmaya al??an ?air, bir sre sonra mitsizli?e kap?l?r ve halktan kamaya, gizlenmeye ba?lar. Bu tedavisi mmkn grnmeyen hastal???n?n ilac?n? en gzel ?ekilde a?kta bulan ?air, siyasi ve sosyal faaliyetlerini bir tarafa b?rak?r; sonu belli olmayan siyasi mcadeleler, sosyal konulu ?iirler yerine gnln gzellerin zlflerinin k?vr?mlar?na kapt?r?r, kendisini a?k?n ve sevginin kollar?na atar. ?amlnun ?iirleri as?l bu dnemde toparlanarak daha olgun bir yap?ya kavu?ur. Onun gerek ilham kayna?? ve ?retmeni bu a?kt?r. defa evlenmi? olan ?amlnun son e?i Ayda, onun a?k konulu ?iirlerinin ilham kayna?? olmu?tur. Eserlerinden bir ka?n? ?iir ve ?airli?i seven Aydaya adam??t?r. ?aml, Aydan?n ve Ayda da ?amlnun tutkunudur.
Yeni ?iir tarz?n?n yayg?nla?mas?nda, onun al??malar?, dergi ve gazetelerdeki faaliyetleri, yeni ?iir ve sanata yer ay?ran kitaplara katk?lar? nemli rol oynam??t?r. Bir sre Sohen-i Nov, Huner-i Nov, Rovzene ile Mecelle-yi ?lm dergilerinin editrl?n yrtm?, heng-i Sobhun yay?n?nda da katk?da bulunmu?tur.
?iirlerini ?. Bamdd, ?. Subh ya da Bamdd mahlaslar?yla kaleme alan Ahmed-i ?aml, roman, hikaye ve tiyatro dallar?nda da eserler vermi?, klasik metinlerin tashihiyle de u?ra?m??, ocuklar iin yabanc? dillerden hikaye evirileri yapm??, e?itli konularda ara?t?rmalarda bulunmu?, de?i?ik konularda makaleler kaleme alm??t?r.
Ayd?nl?k ufuk
Bulaca??z biz gvercinlerimizi yeniden bir gn
Ve tutacak gzelli?in elinden sevgi.
Bir gn en kk ?ark? pck olacak;
Ve her insan,
Her insan iin
Karde? olacak
Art?k insanlar?n kap?lar?n? kilitlemedikleri bir gn,
Kar??m??t?r kilit efsanelere
Ve gnl
Yeterlidir ya?amak iin.
Her szn anlam?n?n, sevmek oldu?u bir gn
Son sz iin sz pe?inde ko?mayas?n diye.
Her szn ahenginin ya?amak oldu?u bir gn
Ben son ?iir iin kafiye arama s?k?nt?s?na d?meyeyim diye.
Her duda??n bir ?ark? oldu?u bir gn
En kk ?ark? pck olsun diye.
Senin geldi?in, gitmemek zere geldi?in bir gn
Ve sevginin gzellikle bir oldu?u gn.
Gvercinlerimize yeniden yem serpti?imiz bir gn
Ve ben o gn bekliyorum,
Art?k
Olmayaca??m
O gn.
Dmen Dmen e?k: Etek etek gzya??
Gndzmsn benim ey karanl?k gece!
?ki kara gzsn ya da sevgilimin
Uzunlu?un siyah zlfleri gibi
Siyahl???n gnl gibi sevgilimin
Kuca??na onun hayaliyle nice
Gzya?? dkm?m gzlerimden
Gnl s?rr?m? sylemi?im nice
Uyan?k kalm???m seninle birlikte nice
TEMMUZ 2022 21
Bilirsin kan dkt?m gzmden
Habersiz de?ilsin nas?l oldu?umdan
Dimdik bir servi gibiydi boyum
O servi boy e?ildi ?imdi
Dimdik idim servi gibi bir zamanlar
Dayan?lmaz ?erhine bu hikayenin
Uarken ar??n pervazlar?nda
K?rd? a?k kanad?m?, d?rd de?erimi
Y?k?ld?m dayanamam art?k, eyvah
Karard? hayat?m a?ktan karard?
Yand?m, yand?m, yaz?k, yaz?k
Ey ?eyh, yoksa gnah m?yd? a?k?
Herkesin a?k?
Gzya?? s?r,
Glmseyi? s?r,
A?k s?r.
A?k?m?n glmsemesiydi o geceki gzya??.
Anlataca??n bir hikaye de?ilim.
Syleyece?in bir ?ark? de?ilim
Duyaca??n bir ses de?ilim
Grece?in bir ?ey de?ilim.
Bilece?in bir ?ey de?ilim...
Ortak bir derdim ben,
a??r beni.
A?a ormanla konu?ur
Bitkiler toprakla
Y?ld?zlar byk gezegenlerle
Ben seninle konu?urum.
Ad?n? syle bana.
Elini ver bana.
Szn syle bana.
Kalbini ver bana
Ben anlam???m senin yaralar?n?
Senin dudaklar?nla konu?mu?um btn dudaklar iin
Benim ellerim tan?r ellerini sadece.
Ayd?nl?k yaln?zl???nda seninle a?lam???m.
Dirilerin hat?r? iin.
Karanl?k mezarl?kta seninle birlikte okumu?um,
En gzel ?ark?lar?.
nk bu y?l?n lleri,
En a??k dirilerdi.